Yaşayış yeri

Yaşayış yeri insanın daimi və ya əsasən yaşadığı ev, mənzil və digər yaşayış sahəsini ifadə edən anlayışdır. Gündəlik dildə bu termin insanın yaşadığı ünvan və ya məkan mənasında işlədilir. Hüquqi baxımdan isə yaşayış yeri şəxsin qeydiyyatı, rəsmi ünvan məlumatları və bir sıra dövlət xidmətləri ilə əlaqəli konkret məna daşıyır.

Yaşayış yeri nədir?

Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, tam fəaliyyət qabiliyyətli şəxsin mülkiyyətçi kimi, icarə və ya kirayə müqaviləsi üzrə, yaxud qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər əsaslarla daimi və ya daha çox yaşadığı məkan onun yaşayış yeri hesab olunur.

Yaşayış yeri fərdi ev, mənzil, xidməti yaşayış sahəsi, yataqxana və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər yaşayış yerləri ola bilər.

Bu anlayışın əsas xüsusiyyəti şəxsin həmin məkanda daimi və ya digər ünvanlarla müqayisədə daha çox yaşamasıdır.

Yaşayış yeri və olduğu yer arasındakı fərq

“Yaşayış yeri” və “olduğu yer” hüquqi baxımdan eyni anlayış deyil.

Yaşayış yeri şəxsin daimi və ya daha çox yaşadığı məkandır. Olduğu yer isə şəxsin yaşayış yeri hesab edilməyən, müvəqqəti qaldığı məkanı ifadə edir.

Məsələn, insan daimi olaraq öz mənzilində yaşayır, lakin müəyyən müddət mehmanxanada, sanatoriyada, istirahət evində, xəstəxanada, qohumunun və ya tanışının evində qalırsa, həmin müvəqqəti məkan onun olduğu yer sayıla bilər.

Bu fərq yaşayış və olduğu yer üzrə qeydiyyat məsələlərində xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Yaşayış yeri üzrə qeydiyyat

Azərbaycanda yaşayış yeri üzrə qeydiyyat “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Qanunla tənzimlənir.

Qeydiyyat sisteminin məqsədi ölkədə yaşayan şəxslərin uçotunun aparılması və onların hüquq və vəzifələrinin həyata keçirilməsi üçün zəruri şəraitin yaradılmasıdır. Bu, sosial müdafiə, pensiya təminatı, hərbi xidmətə çağırış və digər hüquqi münasibətlərdə əhəmiyyət daşıya bilər.

Qanunvericilikdə yaşayış yeri üzrə qeydiyyatın icazə xarakteri daşımadığı ayrıca qeyd edilir. Başqa sözlə, qeydiyyat şəxsin müəyyən ərazidə yaşamasına dövlət tərəfindən verilmiş ayrıca icazə kimi qiymətləndirilməməlidir.

Yaşayış yeri hansı məkan ola bilər?

Yaşayış yeri anlayışı yalnız şəxsi mülkiyyətdə olan evlə məhdudlaşmır. Şəxs qanuni əsaslarla başqa yaşayış sahəsində də yaşaya bilər.

Bura müxtəlif hallarda aşağıdakılar daxil ola bilər:

fərdi yaşayış evi;

mənzil;

icarə və ya kirayə əsasında istifadə edilən yaşayış sahəsi;

xidməti yaşayış sahəsi;

yataqxana;

qanunvericilikdə nəzərdə tutulan sosial xidmət və xüsusi təhsil müəssisələrindəki yaşayış yerləri;

digər qanuni yaşayış sahələri.

Deməli, yaşayış yerinin müəyyən edilməsi üçün şəxsin həmin daşınmaz əmlakın mütləq sahibi olması tələb olunmur.

Yaşayış yeri və ünvan

Yaşayış yeri ilə ünvan bir-biri ilə əlaqəli olsa da, tam eyni anlayış deyil. Yaşayış yeri şəxsin yaşadığı məkanı ifadə edir, ünvan isə həmin məkanın coğrafi və inzibati identifikasiyası üçün istifadə olunan məlumatdır.

Ünvanda yaşayış məntəqəsinin adı, küçə, bina və mənzil nömrəsi kimi məlumatlar göstərilə bilər. Kənd yerlərində ünvanın strukturu şəhər ünvanlarından fərqlənə bilər.

Rəsmi sənədlərdə yaşayış yeri haqqında məlumat şəxsin konkret yaşayış sahəsi ilə əlaqəsini müəyyənləşdirməyə imkan verir.

Yaşayış yeri və mülkiyyət

Yaşayış yeri anlayışını mülkiyyət hüququ ilə qarışdırmaq olmaz. Şəxs müəyyən evin və ya mənzilin mülkiyyətçisi olmadan da orada qanuni əsaslarla yaşaya bilər.

Məsələn, kirayə və ya icarə müqaviləsi əsasında istifadə edilən mənzil şəxsin yaşayış yeri ola bilər.

Eyni zamanda daşınmaz əmlaka sahib olmaq həmin əmlakın avtomatik olaraq şəxsin faktiki yaşayış yeri olması demək deyil. İnsanın bir neçə daşınmaz əmlakı ola bilər, lakin o, əsasən onların yalnız birində yaşaya bilər.

Şəhər və kənd yaşayış yeri

Yaşayış yeri şəhər və ya kənd ərazisində yerləşə bilər. Şəhərlərdə çoxmənzilli yaşayış binaları və fərdi evlər geniş yayıldığı halda, kəndlərdə fərdi həyət evləri yaşayış mühitinin xarakterik formalarından biridir.

Dağ kəndləri, aran kəndləri, qəsəbələr və böyük şəhərlər yaşayış şəraiti və infrastruktura görə bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənə bilər.

Lakin hüquqi baxımdan əsas məsələ yaşayış məntəqəsinin şəhər və ya kənd olması deyil, şəxsin müəyyən yaşayış sahəsində qanuni əsaslarla daimi və ya daha çox yaşamasıdır.

Yaşayış yerinin dəyişdirilməsi

İnsan müxtəlif səbəblərdən yaşayış yerini dəyişə bilər. Yeni evə köçmək, başqa şəhər və ya rayonda yaşamağa başlamaq, ailə vəziyyətinin dəyişməsi, təhsil və iş şəraiti buna səbəb ola bilər.

Yaşayış yerinin dəyişməsi müəyyən hallarda qeydiyyat məlumatlarının da yenilənməsini tələb edir. Azərbaycanda yaşayış yeri üzrə qeydiyyat prosedurları müvafiq qanun və onun tətbiqi haqqında Əsasnamə ilə tənzimlənir.

Yaşayış yeri üzrə qeydiyyat üçün yaşayış sahəsinə köçməyə hüquqi əsas verən müvafiq sənədlər nəzərdə tutulur. Konkret prosedur şəxsin statusuna və yaşayış sahəsindən istifadə əsasına görə fərqlənə bilər.

Yaşayış yerinin sosial əhəmiyyəti

Yaşayış yeri insanın gündəlik həyatının təşkil olunduğu əsas məkandır. Ailə həyatı, istirahət, məişət və sosial münasibətlərin mühüm hissəsi bu məkanla bağlıdır.

Yaşayış yerinin seçilməsinə mənzilin və ya evin vəziyyəti ilə yanaşı, nəqliyyat, məktəb, səhiyyə müəssisələri, iş yerləri, kommunal xidmətlər və digər infrastruktur amilləri də təsir göstərə bilər.

Bu səbəbdən yaşayış yeri həm məişət və coğrafi, həm də hüquqi və sosial məna daşıyan geniş anlayışdır.