Yelpik

Yelpik — hava axını yaradaraq sərinləmək üçün istifadə olunan, eyni zamanda müxtəlif dövrlərdə sosial status, kübarlıq və gizli ünsiyyət vasitəsi kimi xidmət etmiş qədim aksessuardır. Şərqdən Qərbə qədər bütün sivilizasiyalarda rast gəlinən yelpiklər, sənətkarlığın ən zərif nümunələrindən biri hesab olunur. Yelpiklərin tarixi və mənşəyi Yelpiklərin tarixi minilliklərə dayanır: Qədim Misir və Mesopotamiya: İlk yelpiklər lotus yarpaqlarından və ya quş tüklərindən hazırlanırdı. Onlar daha çox hökmdarları həm istidən, həm də həşəratlardan qorumaq üçün xidmətçilər tərəfindən istifadə edilirdi. Uzaq Şərq (Çin və Yaponiya): Qatlanan (müasir) yelpiklərin vətəni Yaponiya hesab olunur. Burada yelpiklər təkcə sərinlik üçün deyil, həm də rəqslərdə və ritual mərasimlərdə vacib element idi. Avropa: İntibah dövründən etibarən yelpiklər Avropa saraylarının ayrılmaz hissəsinə çevrildi. Hətta "yelpik dili" adlanan xüsusi jestlər vasitəsilə xanımlar gizli mesajlar ötürürdülər. Yelpiklərin növləri və materialları Hazırlanma formasına görə yelpiklər iki əsas qrupa bölünür: Sabit yelpiklər: Sapı olan və qatlanmayan, dairəvi, yarpaqvari və ya kvadrat formalı yelpiklər. Qatlanan yelpiklər (Plie): Milçələr üzərinə bərkidilmiş kağız, parça və ya dəri hissələrdən ibarət olan və açılıb-bağlanan növlər. İstifadə olunan materiallar: Karkas (milçələr): Fil sümüyü, sədəf, ağac (səndəl, bambuk), tısbağa qını və ya metal. Üzlük: İpək, krujeva (şantilye), atlas, kağız və ya quş tükləri (məsələn, dəvəquşu tükü). Azərbaycan mədəniyyətində yelpik Azərbaycanın milli geyim və məişət mədəniyyətində yelpiklərin (xalq dilində bəzən "əl yelpiyi") xüsusi yeri olmuşdur. Sənətkarlıq: Azərbaycan ustaları yelpiklərin milçələrini naxışlı ağacdan, üzərini isə milli naxışlar və butalarla bəzədilmiş ipək parçalardan hazırlayırdılar. Gəlin cehizi: Qədimdə varlı ailələrin gəlin cehizində sədəf və ya gümüş işləməli zərif yelpiklər mütləq yer alırdı. Miniatür sənəti: Orta əsr Azərbaycan miniatürlərində saray xanımlarının və əyanlarının əlində incə işlənmiş yelpikləri tez-tez görmək mümkündür. Müasir dövrdə yelpik Bu gün yelpiklər daha çox klassik musiqi konsertlərində, teatr tamaşalarında, toy mərasimlərində və rəqs nömrələrində (məsələn, flamenko və ya şərq rəqsləri) istifadə olunur. Eyni zamanda, yelpiklər interyer dizaynında dekorativ element kimi də populyardır.