Yüngül atletika

Yüngül atletika qaçış, tullanma, atma və çoxnövçülük yarışlarını birləşdirən əsas idman növlərindən biridir. O, sürət, dözümlülük, güc, çeviklik və koordinasiya kimi fiziki keyfiyyətlərin inkişafına əsaslanır. Yüngül atletika həm stadionda, həm qapalı arenalarda, həm də açıq yol və təbii ərazilərdə keçirilə bilər. Olimpiya Oyunlarının ən mühüm və ən çox medal dəsti təqdim olunan idman sahələrindən biridir.

Yüngül atletikanın əsas növləri
Yüngül atletika yarışları bir neçə böyük qrupa bölünür: qaçış, maneəli qaçış, estafet, idman yerişi, tullanmalar, atmalar və çoxnövçülük. Bundan əlavə marafon, yarımmarafon və digər uzun məsafəli yol yarışları da atletikanın tərkibinə daxildir. Hər bir növ fərqli fiziki hazırlıq və texnika tələb edir. Peşəkar atletlər adətən müəyyən məsafə və ya yarış növü üzrə ixtisaslaşırlar.

Sprint qaçışları
Sprint qısa məsafələrdə maksimum sürətlə qaçış yarışıdır. 100, 200 və 400 metr sprintin ən məşhur növləridir. Bu yarışlarda start reaksiyası, sürətli sürətlənmə və düzgün qaçış texnikası nəticəyə ciddi təsir göstərir. 100 metr yarışı xüsusilə atletikanın ən çox diqqət çəkən yarışlarından biri hesab olunur.

Orta və uzun məsafəli qaçışlar
800 və 1500 metr yarışları əsasən orta məsafəli qaçışlara aid edilir. Daha uzun stadion məsafələrinə 5000 və 10 000 metr yarışları daxildir. Bu növlərdə sürətlə yanaşı aerob dözümlülük və yarış tempinin düzgün bölüşdürülməsi mühüm rol oynayır. Uzun məsafəli atletlər yarış boyunca enerjidən səmərəli istifadə etməlidirlər.

Marafon və yol qaçışları
Marafon 42,195 kilometr məsafədə keçirilən uzun məsafəli qaçış yarışıdır. Marafon yarışları adətən şəhər küçələrində və xüsusi müəyyən edilmiş marşrutlarda təşkil olunur. Yarımmarafonun məsafəsi 21,0975 kilometrdir. Yol qaçışlarında dözümlülüklə yanaşı hava şəraiti, yüksəklik fərqləri və yarış tempi də nəticəyə təsir edir.

Maneəli qaçış
Maneəli qaçış yarışlarında atletlər müəyyən məsafə boyunca yerləşdirilmiş maneələri aşırlar. 100 metr qadınlar, 110 metr kişilər və 400 metr maneəli qaçış beynəlxalq yarış proqramlarında geniş yayılmış növlərdəndir. Bundan əlavə 3000 metr maneəli qaçışda xüsusi baryerlər və su maneəsi istifadə olunur. Bu yarışlar sürət, ritm və texniki koordinasiya tələb edir.

Estafet yarışları
Estafet komanda şəklində keçirilən qaçış yarışıdır. Atletlər müəyyən məsafəni tamamladıqdan sonra estafet çubuğunu komanda yoldaşına ötürürlər. 4×100 və 4×400 metr ən tanınmış estafet növlərindəndir. Burada fərdi sürətlə yanaşı çubuğun düzgün və vaxtında ötürülməsi də nəticə üçün əsas amillərdəndir.

Uzunluğa və üç təkanla tullanma
Uzunluğa tullanma zamanı atlet qaçış zolağında sürət yığaraq təkan lövhəsindən qum sahəsinə tullanır. Nəticə təkan xəttindən atletin qumda buraxdığı ən yaxın izə qədər ölçülür. Üç təkanla tullanma isə hoppanma, addım və tullanma mərhələlərindən ibarətdir. Hər iki növdə sürət, təkan gücü və koordinasiya vacibdir.

Hündürlüyə və şüvüllə tullanma
Hündürlüyə tullanmanın məqsədi üfüqi şəkildə yerləşdirilmiş planqanı yerə salmadan aşmaqdır. Atletlər fərqli hündürlüklərdə bir neçə cəhd əldə edirlər. Şüvüllə tullanmada isə uzun elastik şüvüldən istifadə olunur və atlet onun köməyi ilə daha yüksək planqanı aşmağa çalışır. Bu növ yüksək texniki hazırlıq və düzgün bədən idarəetməsi tələb edir.

Nüvə, disk və çəkic atma
Atma yarışlarında atletin məqsədi idman alətini mümkün qədər uzağa göndərməkdir. Nüvə itələmədə ağır metal kürə xüsusi hərəkətlə irəli itələnir. Disk atmada dairəvi disk, çəkic atmada isə metal kürə və trosdan ibarət xüsusi alət istifadə olunur. Bu yarışlarda güc, dönmə texnikası və tarazlıq böyük rol oynayır.

Nizə atma
Nizə atma qaçış zolağından sürətlənərək xüsusi nizənin mümkün qədər uzağa atıldığı atletika növüdür. Nizə müəyyən sektor daxilində yerə düşməlidir və atışın düzgün texniki qaydalarla yerinə yetirilməsi vacibdir. Atletin sürəti, çiyin gücü, koordinasiya və atış bucağı nəticəyə təsir edir.

Çoxnövçülük yarışları
Çoxnövçülük bir atletin müxtəlif yarış növlərində nəticə göstərməsini tələb edir. Kişilər arasında dekatlon on, qadınlar arasında heptatlon isə yeddi müxtəlif atletika növünü birləşdirir. Nəticələr ayrı-ayrı yarışlarda əldə edilən göstəricilərin xüsusi xal sisteminə çevrilməsi ilə müəyyən olunur. Bu səbəbdən çoxnövçülük atletdən çoxşaxəli fiziki hazırlıq tələb edir.

İdman yerişi
İdman yerişi adi yerişdən texniki qaydaları ilə fərqlənir. Atlet hərəkət zamanı görünən şəkildə yerlə təmasını qorumalı və irəli çıxan ayağı müəyyən mərhələdə düz saxlamalıdır. Hakimlər texnikaya nəzarət edir və qayda pozuntuları cərimələrlə nəticələnə bilər. Yarışlar stadionda və ya yol marşrutlarında keçirilə bilər.

Yüngül atletika Olimpiya Oyunlarında
Yüngül atletika 1896-cı ildə keçirilən ilk müasir Olimpiya Oyunlarının proqramına daxil edilmişdi. Sonrakı dövrlərdə qadınların yarışları və yeni atletika növləri də Olimpiya proqramına əlavə olunub. Bu gün sprint, marafon, tullanmalar, atmalar, estafetlər və çoxnövçülük kimi çoxsaylı yarışlarda Olimpiya medalları təqdim edilir.

Yüngül atletika stadionu və qaçış zolağı
Standart açıq atletika stadionunda qaçış dövrəsinin uzunluğu 400 metrdir. Stadionun daxilində tullanma və atma sektorları yerləşir. Qaçış zolaqlarının sayı yarış səviyyəsinə və stadionun quruluşuna görə dəyişə bilər. Beynəlxalq yarışlarda səthin, zolaqların və ölçülərin müəyyən standartlara uyğun olması tələb olunur.

Yüngül atletika və fiziki hazırlıq
Yüngül atletika məşqləri ürək-damar dözümlülüyü, əzələ gücü, sürət və koordinasiyanın inkişafına kömək edir. Qaçış və tullanma hərəkətləri bir çox digər idman növlərində də baza hazırlığının bir hissəsi kimi istifadə olunur. Atletlər məşq proqramlarında texniki hazırlıq, qüvvə məşqləri, sürət və bərpa mərhələlərini birlikdə tətbiq edirlər.