zikr

Zikr (ərəbcə: الذِّكْر — xatırlamaq, yad etmək) — İslam ilahiyyatında və mənəviyyatında Allahın adlarını, sifətlərini və müqəddəs kəlamları dillə tələffüz edərək qəlbən yad etmək, Onu unutmamaq və mənəvi olaraq Yaradana yaxınlaşmaq fəaliyyətidir.İslamın humanist və fəlsəfi fəhmində zikr sadəcə təkrarlanan sözlər yığını deyil; o, insanın daxili aləmini təmizləyən, psixoloji gərginliyi azaldan və gündəlik lifestyle (həyat tərzi) düzəninə mənəvi dinclik gətirən unikal bir psixo-somatik təcrübədir. Zikr Növləri və Teoloji Təsnifatıİslam alimləri və təsəvvüf məktəbləri zikri insanın göstərdiyi mənəvi konsentrasiyaya görə üç əsas dərəcəyə bölürlər:Zikri-lisani (Dil ilə zikr): Allahın adlarını (məsələn, Sübhanallah, Əlhəmdulillah, Allahu Əkbər) səsli və ya pıçıltı ilə tələffüz etməkdir. Bu, zikrin ilkin və ən kütləvi mərhələsidir.Zikri-qəlbi (Qəlb ilə zikr): Heç bir səs çıxarmadan, tam sükut daxilində daxili mənəviyyat və fəhm vasitəsilə Allahın əzəmətini düşünməkdir. Təsəvvüfdə (Sufilikdə) bu növə "Xafi zikr" (gizli zikr) də deyilir.Zikri-əməli (Əməl ilə zikr): İnsanın bütün lifestyle davranışlarının, işlərinin və hüquqi addımlarının Allahın əmrlərinə (sharia compliance) tam uyğun şəkildə qurulmasıdır. Yəni ədalətli olmaq, insanlara kömək etmək və haramdan uzaq durmaq zikrin praktiki formasıdır. Ən Populyar Zikr Kəlamları və Təsbihat Zənciriİslam ənənəsində (həm şiə, həm də sünni məktəblərində) namazlardan sonra və ya gündəlik fəaliyyət zamanı icra olunan xüsusi təsbihat zəncirləri (zikr proqramları) mövcuddur:1.Əl-Həmdulillah (الحمد لله):33 Dəfə Təkrar."Allaha həmd (şükür) olsun" mənasını daşıyır. İnsanın sahib olduğu maddi və mənəvi nemətlərə görə Yaradana minnətdarlığını bildirməsi və daxili lifestyle məmnuniyyəti yaratması üçün oxunur.2.Sübhanallah (سبحان الله):33 Dəfə Təkrar."Allah hər cür eyb və nöqsanlardan uzaqdır, pakdır" deməkdir. Kainatın həndəsi mükəmməlliyini, təbiətin və ulduzların nizamını dərk edərək Allahın qüdrəti qarşısında heyrətlənməyi ifadə edir.3.Allahu Əkbər (الله أكبر):34 Dəfə Təkrar."Allah ən böyükdür, ucadır" mənasını verir. Bu üç zikrin birləşməsi İslam tarixində "Həzrət Fatimənin (ə) təsbihatı" adlanır və mənəvi erqonomikanın ən güclü formulası hesab olunur. Zikrin Psixoloji və Nevroloji ErqonomikasıMüasir elmi araşdırmalar və lifestyle psixologiyası mütəmadi olaraq meditativ dualarla və zikrlə məşğul olan insanların beyin fəaliyyətində müsbət dəyişikliklər qeydə almışdır:Stressin Azaldılması (Alfa Dalğaları): Zikr əsnəsında ritmik şəkildə təkrarlanan kəlamlar və tənəffüsün tənzimlənməsi beyində alfa dalğalarını artırır. Bu isə bədəndə stress hormonu olan kortizolun səviyyəsini aşağı salaraq insana psixoloji dinclik bəxş edir.Diqqət Konsentrasiyası: Davamlı olaraq bir nöqtəyə (və ya daxili səsə) fokuslanmaq beynin prefrontal korteks (qərar vermə və diqqət mərkəzi) hissəsini gücləndirir. Bu, gündəlik iş həyatında (məsələn, AutoCAD və ya mürəkkəb mühəndislik layihələri ilə işləyən mütəxəssislər üçün) zehni dağınıqlığın qarşısını alan humanist bir terapiyadır.