ZİS 115

ZİS-115 Sovet İttifaqında yüksək dövlət rəhbərləri üçün hazırlanmış zirehli nümayəndə avtomobilidir. Model ZİS-110 limuzini əsasında yaradılmışdı və ilk növbədə İosif Stalinin təhlükəsiz daşınması üçün nəzərdə tutulurdu. Xarici görünüşün adi ZİS-110-dan çox fərqlənməməsi avtomobilin zirehli olduğunu uzaqdan müəyyən etməyi çətinləşdirirdi.

Modelin yaranması
Zirehli nümayəndə avtomobilinin hazırlanmasına 1940-cı illərdə başlanmışdı. İlk prototiplər və sınaq avtomobilləri sonradan təkmilləşdirildi və ZİS-115 adı altında seriya istehsalına keçildi. Mənbələr istehsal tarixləri və buraxılmış avtomobillərin dəqiq sayı ilə bağlı fərqli rəqəmlər göstərir, lakin modelin çox məhdud sayda hazırlandığı məlumdur.

ZİS adının mənası
ZİS abreviaturası rus dilində “Zavod imeni Stalina” — Stalin adına zavod ifadəsindən yaranıb. Avtomobil Moskvadakı həmin zavodda istehsal edilirdi. Zavod sonradan ZİL adı ilə tanındı.

ZİS-110 ilə əlaqəsi
ZİS-115 konstruktiv baxımdan ZİS-110-un zirehli versiyası idi. Adi nümayəndə limuzininin ümumi kuzov forması saxlanılsa da, avtomobilin içərisində xüsusi zirehli kapsul, qalın şüşələr və gücləndirilmiş konstruksiya istifadə olunurdu.

Dizaynı
ZİS-110 ailəsinin dizaynında 1940-cı illərin Amerika lüks avtomobillərinin, xüsusilə Packard modellərinin təsiri hiss olunurdu. ZİS-115 uzun kapot, iri radiator barmaqlığı, geniş kuzov və klassik nümayəndə avtomobili proporsiyalarına malik idi.

Zirehli kuzov
ZİS-115-in əsas fərqi xüsusi qoruyucu kuzov idi. Zirehli elementlər avtomobilin yalnız qapılarına əlavə olunan lövhələrdən ibarət deyildi; sərnişin bölməsinin ətrafında bütöv qoruyucu struktur yaradılmışdı.

Bəzi texniki mənbələr zirehin müxtəlif hissələrdə təxminən 4–8,6 mm qalınlığında olduğunu göstərir.

Gülləkeçirməz şüşələr
Avtomobilin şüşələri də xüsusi qoruyucu konstruksiyaya malik idi. Mənbələrdə onların qalınlığının təxminən 7,5–8 sm-ə çatdığı göstərilir. Bu qədər qalın şüşələr çox ağır olduğuna görə onların qaldırılması üçün xüsusi mexanizmlər istifadə olunurdu.

Avtomobilin çəkisi
Zireh ZİS-115-in çəkisini adi ZİS-110 ilə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə artırmışdı. Müxtəlif versiyalar və mənbələr üzrə göstəricilər fərqlənsə də, avtomobilin çəkisi 4 tondan artıq idi.

Bu ağırlıq şassi, asqı, təkər və əyləc sistemlərinin gücləndirilməsini tələb edirdi.

Mühərriki
ZİS-115 təxminən 6 litrlik sıra tipli səkkizsilindrli benzin mühərriki ilə təchiz edilirdi.

Mənbələr mühərrikin gücü ilə bağlı müxtəlif göstəricilər versə də, təxminən 140–160 at gücü diapazonu göstərilir. Ağır zirehli kuzova baxmayaraq, avtomobil yüksək dövlət karvanlarında istifadə üçün kifayət qədər hərəkət qabiliyyətinə malik idi.

Sürətlər qutusu
Modeldə 3 pilləli mexaniki transmissiya istifadə olunurdu. Mühərrikin gücü arxa təkərlərə ötürülürdü.

Bu quruluş həmin dövrün iri nümayəndə avtomobilləri üçün xarakterik idi.

Ölçüləri
ZİS-115 təxminən 6 metr uzunluğa malik iri avtomobil idi. Təkər bazası təxminən 3,76 metr, hündürlüyü isə 1,73 metr təşkil edirdi.

Böyük ölçülər arxa sərnişin bölməsində yüksək səviyyəli dövlət rəhbərləri və mühafizəçilər üçün geniş yer yaratmağa imkan verirdi.

İosif Stalin üçün istifadəsi
ZİS-115 ən çox İosif Stalinlə əlaqələndirilir. Model onun və SSRİ rəhbərliyinin digər yüksək səviyyəli nümayəndələrinin daşınması üçün xüsusi təhlükəsizlik avtomobili kimi istifadə olunurdu.

Adi avtomobildən fərqlənməyən görünüş
ZİS-115-in maraqlı xüsusiyyətlərindən biri zirehli avtomobil olmasına baxmayaraq adi ZİS-110-a mümkün qədər bənzədilməsidir.

Bu yanaşma avtomobilin təhlükəsizlik xüsusiyyətlərini vizual olaraq gizlətməyə və dövlət kortejində hansı maşının zirehli olduğunu dərhal müəyyən etməyi çətinləşdirməyə xidmət edirdi.

Xüsusi istehsal rejimi
ZİS-115 adi kütləvi avtomobil kimi konveyerdən böyük sayda buraxılmırdı. Onun zirehli konstruksiyası və yığılması xüsusi istehsal bölmələrində həyata keçirilirdi.

Sovet dövründə bu avtomobillərin texniki xüsusiyyətlərinin bir hissəsi məxfi saxlanılırdı.

Digər dövlət rəhbərləri üçün ZİS-115
ZİS-115 yalnız SSRİ daxilində istifadə olunmayıb. Sovet İttifaqının bəzi xarici müttəfiqlərinin rəhbərlərinə də bu tip avtomobillər təqdim edilmişdi.

Mənbələrdə Mao Tszedun və Yuqoslaviya rəhbəri İosip Broz Titoya ZİS-115 avtomobillərinin verilməsi haqqında məlumatlar mövcuddur.

Muzeylərdə ZİS-115
Bu gün ZİS-115 nümunələrinin bir hissəsi avtomobil və texnika muzeylərində qorunur. Avtomobil xüsusilə sovet dövlət nəqliyyatı və zirehli limuzinlərin tarixi baxımından maraqlı eksponat hesab edilir.

Stalinlə əlaqələndirilən ZİS-115 nümunələrindən biri Almaniyanın Sinsheim texnika muzeyində nümayiş etdirilib.

ZİS-115 və müasir zirehli limuzinlər
Müasir dövlət limuzinlərində ballistik zireh, xüsusi şüşələr, qorunan yanacaq sistemi, run-flat təkərlər və çoxsaylı elektron təhlükəsizlik sistemləri istifadə olunur.

ZİS-115 isə həmin yanaşmanın erkən nümunələrindən biri idi: onun təhlükəsizliyi əsasən ağır polad zireh, çoxqalın şüşə və gücləndirilmiş mexaniki konstruksiya hesabına təmin edilirdi.

Avtomobil tarixində yeri
ZİS-115 SSRİ-də xüsusi təyinatlı nümayəndə avtomobillərinin inkişaf tarixinin ən tanınmış modellərindən biridir. Onun tarixi həm sovet avtomobil sənayesi, həm dövlət rəhbərlərinin mühafizəsi, həm də XX əsrin ortalarında zirehli minik avtomobillərinin texnologiyasını öyrənmək baxımından əhəmiyyətlidir.