#20 yanvar şahidi
20 Yanvar şahidi
20 Yanvar şahidi 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Bakıda və Azərbaycanın digər ərazilərində baş verən Qanlı Yanvar hadisələrini bilavasitə görmüş və ya həmin hadisələrin iştirakçısı olmuş şəxsdir. Həmin gecə sovet qoşunlarının Bakıya yeridilməsi nəticəsində dinc sakinlər həlak olub, yüzlərlə insan yaralanıb və həbs edilib. Hadisələrin canlı şahidlərinin xatirələri 20 Yanvar tarixinin öyrənilməsi və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm tarixi mənbə hesab olunur.
20 Yanvar hadisələrinin şahidləri
20 Yanvar şahidləri arasında həmin gecə Bakı küçələrində olan sakinlər, yaralılara yardım göstərən tibb işçiləri, jurnalistlər, fotoqraflar, sürücülər və hadisələri yaşayış binalarından müşahidə edən insanlar olub.
Şahidlərin xatirələrində sovet hərbi texnikasının şəhərə daxil olması, küçələrdə atəş səslərinin eşidilməsi, insanların yaralanması və təcili tibbi yardım göstərilməsi kimi hadisələr geniş yer tutur.
Bir sıra fotojurnalist və operatorlar baş verənləri lentə alaraq Qanlı Yanvarın vizual salnaməsinin formalaşmasına töhfə veriblər.
Canlı şahid ifadələrinin tarixi əhəmiyyəti
Hadisənin canlı şahidlərinin müsahibələri və xatirələri rəsmi sənədlər, foto və video materiallarla birlikdə 20 Yanvar tarixinin araşdırılmasında mühüm rol oynayır.
Şahid ifadələri hadisələrin insanların gündəlik həyatına necə təsir etdiyini və həmin gecənin şəhərdə yaratdığı vəziyyəti fərdi təcrübələr vasitəsilə göstərir. Bu xatirələr müxtəlif televiziya proqramlarında, sənədli filmlərdə, kitab və arxiv materiallarında qorunub saxlanılır.
İllər keçdikcə canlı şahidlərin danışdıqlarının qeydə alınması tarixi yaddaşın qorunması baxımından daha böyük əhəmiyyət qazanır.
20 Yanvarın Azərbaycan tarixində yeri
1990-cı ilin 20 Yanvar hadisələri Azərbaycanın müasir tarixinin mühüm mərhələlərindən biri hesab olunur. Sovet qoşunlarının Bakıya yeridilməsi və dinc əhaliyə qarşı silahlı gücdən istifadə edilməsi ölkədə milli azadlıq hərəkatının sonrakı inkişafına ciddi təsir göstərib.
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra 20 Yanvar hadisələrinə dövlət səviyyəsində siyasi və hüquqi qiymət verilib. Hər il yanvarın 20-də Azərbaycanda Ümumxalq Hüzn Günü qeyd olunur və Şəhidlər xiyabanı ziyarət edilir.
20 Yanvar şahidlərinin xatirələri həmin dövrün ictimai atmosferini və hadisələrin insan talelərinə təsirini əks etdirən mühüm tarixi yaddaş nümunələridir.
Xatirələrin qorunması
20 Yanvar hadisələrinin şahidləri ilə müsahibələrin qeydə alınması, foto və video materialların arxivləşdirilməsi tarixi irsin qorunmasının əsas istiqamətlərindəndir. Muzeylər, dövlət qurumları, media təşkilatları və tədqiqatçılar bu materiallardan maarifləndirmə və tarixi araşdırmalar üçün istifadə edirlər.
Şahidlərin şəxsi xatirələri rəsmi statistikadan fərqli olaraq hadisələrin insan baxışından necə yaşandığını göstərir. Buna görə 20 Yanvar şahidi anlayışı yalnız hadisəni görmüş şəxsi deyil, həm də həmin tarixi dövr haqqında canlı yaddaşı daşıyan insanı ifadə edir.
