Aktrisa

Aktrisa teatr tamaşasında, kinoda, televiziya serialında, reklamda və digər səhnə və ekran əsərlərində müxtəlif obrazları canlandıran qadın sənətçidir. Aktyorluğun əsas məqsədi ssenari və ya dramaturji əsərdə yaradılmış personajı səs, mimika, jest, hərəkət və emosional ifadə vasitəsilə tamaşaçıya çatdırmaqdır.

Aktrisanın işi yalnız mətni əzbərləyib kamera və ya tamaşaçı qarşısında söyləməkdən ibarət deyil. O, obrazın xarakterini, davranışını, motivasiyasını və digər personajlarla münasibətlərini öyrənir. Teatrda rejissor, digər aktyorlar və yaradıcı heyətlə uzun məşqlər aparıldığı halda, kino çəkilişlərində eyni səhnənin müxtəlif rakurslardan bir neçə dəfə çəkilməsi lazım gələ bilər.

Aktrisa və aktyor sözləri arasında fərq

Azərbaycan dilində “aktrisa” adətən qadın aktyoru ifadə edir. “Aktyor” sözü isə ənənəvi olaraq kişi ifaçı üçün işlədilsə də, bəzi dillərdə və müasir peşə terminologiyasında genderdən asılı olmayaraq ümumi peşə adı kimi də istifadə edilir.

Hər iki halda peşənin mahiyyəti eynidir: yaradılmış personajı səhnədə və ya ekranda inandırıcı şəkildə təqdim etmək. Aktrisanın konkret iş üsulu isə teatr, kino, televiziya və ya səsləndirmə sahəsində çalışmasından asılı olaraq dəyişir.

Teatr aktrisası necə işləyir?

Teatrda aktrisa obrazı canlı tamaşa zamanı təqdim edir. Buna görə səsin zalda aydın eşidilməsi, səhnə hərəkətləri və digər aktyorlarla koordinasiya xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Tamaşadan əvvəl həftələrlə və ya aylarla məşqlər keçirilə bilər. Aktrisa mətn üzərində işləyir, səhnədə harada dayanacağını və necə hərəkət edəcəyini öyrənir, rejissorun obrazla bağlı yanaşmasını nəzərə alır.

Teatrda çəkilişi dayandırıb səhnəni yenidən başlamaq mümkün olmadığı üçün canlı ifa zamanı yüksək diqqət və hazırlıq tələb olunur.

Kino aktrisasının işi

Kinoda aktyorluğun texniki xüsusiyyətləri teatrdan fərqlənir. Kamera üz ifadəsini və kiçik hərəkətləri yaxından göstərə bildiyi üçün kino aktyorluğunda daha incə mimika və jestlər əhəmiyyətli ola bilər.

Filmdə səhnələr hadisələrin baş verdiyi ardıcıllıqla çəkilməyə bilər. Məsələn, filmin son səhnəsi çəkilişlərin ilk günlərində lentə alına bilər. Buna görə aktrisa personajın həmin anda hansı emosional vəziyyətdə olduğunu yadda saxlamalıdır.

Eyni səhnə işıq, səs, kamera mövqeyi və aktyor ifası üçün dəfələrlə təkrar çəkilə bilər. Aktrisa təkrar çəkilişlərdə hərəkətlərinin davamlılığını mümkün qədər qorumağa çalışır.

Aktrisa rola necə hazırlaşır?

Rol hazırlığı əsərin və personajın xüsusiyyətlərindən asılıdır. İlk mərhələdə aktrisa ssenarini və ya pyesi oxuyaraq personajın əsərdəki yerini müəyyən edir.

Tarixi şəxs canlandırılırsa, həmin insanın həyatı, dövrü və davranış xüsusiyyətləri araşdırıla bilər. Peşə sahibi olan obraz üçün isə həmin peşənin iş prinsiplərini öyrənmək lazım gələ bilər.

Bəzi rollar əlavə praktiki hazırlıq tələb edir. Aktrisanın rəqs, at sürmə, qılıncoynatma, müəyyən aksentdə danışma və ya başqa xüsusi bacarıqları öyrənməsi lazım ola bilər. Təhlükəli səhnələrdə isə peşəkar kaskadyor və xüsusi təhlükəsizlik tədbirlərindən istifadə edilir.

Aktrisa olmaq üçün hansı bacarıqlar lazımdır?

Yaddaş və düzgün nitq aktyorluqda vacib olsa da, peşə bununla məhdudlaşmır. Aktrisa emosiyanı inandırıcı ifadə etməli, tərəf-müqabili dinləməyi və onun hərəkətlərinə uyğun reaksiya verməyi bacarmalıdır.

Bədən dili və mimika da mühüm vasitələrdir. Bəzən personajın hisslərini uzun dialoq deyil, baxış və ya kiçik hərəkət ifadə edir.

İmprovizasiya qabiliyyəti də faydalıdır. Xüsusilə teatr, komediya və bəzi çəkiliş formatlarında əvvəlcədən nəzərdə tutulmayan vəziyyətə uyğun reaksiya vermək tələb oluna bilər.

Kastinq nədir?

Kastinq film, serial, reklam və ya tamaşa üçün uyğun aktyorların seçilməsi prosesidir. Aktrisa müəyyən rol üçün sınaq çəkilişinə və ya dinləməyə dəvət oluna bilər.

Kastinq zamanı namizəddən ssenarinin müəyyən hissəsini ifa etmək, improvizasiya etmək və ya kamera qarşısında qısa səhnə göstərmək tələb oluna bilər.

Seçim yalnız xarici görünüşə əsaslanmır. Personajın yaşı, xarakteri, aktyorluq qabiliyyəti, digər aktyorlarla uyğunluğu və layihənin yaradıcı konsepsiyası birlikdə nəzərə alına bilər.

Aktrisalar hansı sahələrdə işləyə bilər?

Aktrisaların fəaliyyəti yalnız kinoteatrlarda göstərilən filmlərlə məhdudlaşmır. Onlar teatrda, televiziya seriallarında, reklam və musiqi kliplərində, internet layihələrində və digər audiovizual məhsullarda işləyə bilərlər.

Səsləndirmə aktyorluğu ayrıca istiqamətdir. Bu sahədə aktrisa animasiya personajını, film və serialların dublyajını, audiokitabı və ya videooyun qəhrəmanını səsləndirə bilər. Burada üz ifadəsi görünmədiyinə görə obrazın xarakterini əsasən səs, intonasiya və ritmlə çatdırmaq tələb olunur.

Azərbaycanda aktrisa sənəti

Azərbaycanda peşəkar aktyorluq sənəti teatr və kino tarixinin inkişafı ilə sıx bağlıdır. XIX əsrin sonlarından etibarən Azərbaycan teatrının formalaşması aktyor və aktrisaların peşəkar səhnə fəaliyyətinin inkişafına şərait yaradıb.

Bu gün aktrisalar Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı, Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrı, Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı və digər teatrlarla yanaşı kino və televiziya layihələrində də fəaliyyət göstərirlər.

Aktyorluq sənəti üzrə peşəkar təhsil də mövcuddur. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində teatr və kino sənəti ilə bağlı müxtəlif ixtisaslar üzrə mütəxəssislər hazırlanır.

Aktrisanın yaradıcılıqda rolu

Ssenaridə personaj əsasən sözlər və müəllif qeydləri ilə təsvir edilir. Aktrisa isə həmin personaja səs, görünüş, hərəkət və emosional xüsusiyyətlər qazandırır.

Eyni rol müxtəlif aktrisalar tərəfindən tamamilə fərqli şəkildə təqdim oluna bilər. Bunun səbəbi hər ifaçının obrazı öz təcrübəsi, sənət yanaşması və rejissorun konsepsiyası əsasında şərh etməsidir.

Bu baxımdan aktrisa hazır mətni sadəcə təqdim edən şəxs deyil, teatrın, filmin və ya digər ekran əsərinin yaradıcı prosesində iştirak edən əsas sənətçilərdən biridir.