ATƏT

ATƏT: Təşkilatın məqsədləri, strukturu və fəaliyyət istiqamətləri ATƏT (Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı) – Avrasiya məkanında təhlükəsizlik, sabitlik və əməkdaşlığın təmin edilməsində mühüm rol oynayan dünyanın ən böyük regional təhlükəsizlik təşkilatlarından biridir. Şimali Amerika, Avropa və Mərkəzi Asiyanı əhatə edən təşkilat 57 iştirakçı dövləti birləşdirir. Bu məqalədə ATƏT-in yaranma tarixi, əsas prinsipləri və fəaliyyət sahələri haqqında ətraflı məlumat verilir. Təşkilatın yaranma tarixi və əsas prinsipləri ATƏT-in təməli Soyuq müharibə dövründə, 1975-ci ildə Helsinki Yekun Aktının imzalanması ilə qoyulmuşdur. İlkin olaraq Avropada dövlətlərarası münasibətləri yaxşılaşdırmaq və gərginliyi azaltmaq məqsədilə müşavirə (1995-ci ildən etibarən isə rəsmi olaraq təşkilat) kimi fəaliyyətə başlamışdır. Təşkilatın fəaliyyəti hərtərəfli və əməkdaşlığa əsaslanan təhlükəsizlik konsepsiyasına dayanır. Buraya yalnız hərbi-siyasi deyil, həm də iqtisadi, ekoloji və humanitar aspektlər daxildir. ATƏT-in qərarları konsensus (ümumi razılıq) prinsipi ilə qəbul olunur ki, bu da bütün iştirakçı ölkələrin maraqlarının nəzərə alınmasını təmin edir. Əsas fəaliyyət istiqaməti və ölçüləri ATƏT təhlükəsizliyi üç əsas ölçü (dimensiya) üzrə qiymətləndirir və tənzimləyir: Hərbi-siyasi ölçü: Silahlarınə nəzarət, etimad və təhlükəsizlik tədbirlərinin gücləndirilməsi, münaqişələrin qarşısının alınması və böhranların idarə olunması bu istiqamətə daxildir. İqtisadi və ekoloji ölçü: İqtisadi sabitliyin təmin edilməsi, təbii ehtiyatların idarə olunması, ətraf mühit təhlükəsizliyi və sərhədlərarası iqtisadi əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi məsələləri ilə məşğul olur. İnsan ölçüsü: İnsan hüquqlarının müdafiəsi, demokratiya dəyərlərinin təbliği, seçkilərin izlənməsi, azlıqların hüquqları və qanunun aliliyi prinsiplərinin qorunmasına nəzarət edir. Azərbaycan və ATƏT əməkdaşlığı Azərbaycan Respublikası 1992-ci ildən ATƏT-in üzvüdür. Ölkəmiz təşkilatın prinsiplərini dəstəkləyir və müxtəlif platformalarda, o cümlədən parlament diplomatiyası və iqtisadi-ekoloji layihələrdə iştirak edir. Keçmiş Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi prosesində uzun illər ərzində ATƏT-in Minsk qrupu vasitəçilik missiyasını həyata keçirmişdir.