#atış təlimi
Atış təlimi
Atış təlimi odlu, pnevmatik və ya idman atıcılığı üçün nəzərdə tutulmuş digər silahlarla təhlükəsiz davranış, atıcılıq intizamı və nəzarətli məşq vərdişlərinin formalaşdırıldığı təşkil olunmuş hazırlıq prosesidir. Belə təlimlər hərbi və hüquq-mühafizə strukturlarında xidməti hazırlığın, idman atıcılığında isə məşq və yarış hazırlığının bir hissəsi ola bilər. Azərbaycanda atıcılıq həm idman, həm də müəyyən hərbi-tətbiqi və xidməti-tətbiqi idman növləri sırasında nəzərdə tutulur.
Atış təliminin məqsədi yalnız hədəfə dəqiq zərbə vurmaq deyil. Təlim iştirakçısı ilk növbədə silahla təhlükəsiz davranma qaydalarını, rəhbərin əmrlərinə ciddi əməl etməyi, atəş xəttində intizamı, digər şəxslərin təhlükəsizliyini və fövqəladə vəziyyətdə düzgün reaksiyanı mənimsəməlidir. Azərbaycan qanunvericiliyində də idman atıcılığı ilə bağlı məşğələlərdə təhlükəsizlik qaydalarının əvvəlcədən izah edilməsi və atıcıların həmin qaydalarla rəsmən tanış olması tələb olunur.
Atış təliminin əsas mərhələləri
Peşəkar şəkildə təşkil olunan atış təlimi adətən bir neçə mərhələdən ibarət olur. İlk mərhələ nəzəri hazırlıqdır. Burada iştirakçılara istifadə olunacaq avadanlığın ümumi xüsusiyyətləri, atış sahəsinin qaydaları, təhlükəsizlik tələbləri, əmrlər və qadağalar izah edilir. Təlim rəhbəri iştirakçının silaha toxunmazdan əvvəl hansı hərəkətlərin icazəli, hansılarının isə qəti qadağan olduğunu aydın şəkildə bilməsinə əmin olmalıdır.
Növbəti mərhələ təhlükəsiz davranış vərdişlərinin formalaşdırılmasıdır. Bu mərhələdə əsas diqqət silahın daim təhlükəsiz istiqamətdə saxlanmasına, icazəsiz istifadə edilməməsinə və atəş xəttində yalnız rəhbərin göstərişlərinə uyğun hərəkət edilməsinə yönəlir. Yalnız bundan sonra təlimin məqsədinə uyğun nəzarətli praktiki məşqlərə keçilir. İdman təlimlərində nəticələr hədəf üzrə qiymətləndirilə, hərbi və xidməti hazırlıqda isə əlavə olaraq intizam, qərarvermə və standart prosedurlara əməl etmə kimi göstəricilər də nəzərə alına bilər.
Atış sahəsi və atəş xətti nədir?
Atış təlimi bunun üçün ayrılmış və təhlükəsizlik baxımından uyğunlaşdırılmış tir, atəş meydanı, stend və ya poliqonda keçirilməlidir. Belə sahələrdə atıcının dayandığı xətt, hədəflərin yerləşdiyi istiqamət, təhlükəli zona və iştirakçıların gözləmə sahəsi bir-birindən aydın şəkildə ayrılır.
Azərbaycanın idman atıcılığına dair qaydalarında tirlərdə və atəş meydanlarında istirahət və gözləmə zalının, nəzəri və gülləsiz məşğələlər üçün otağın, silahların təmizlənməsi üçün xüsusi yerin, həmçinin uyğun işıqlandırma və ventilyasiya sisteminin olması nəzərdə tutulur. Bu tələblər atış sahəsinin yalnız hədəflərin qoyulduğu boş ərazi olmadığını, təhlükəsizlik və təşkilati baxımdan xüsusi hazırlanmalı olduğunu göstərir.
Atış təlimində təhlükəsizlik qaydaları
Atış təlimində ən vacib prinsip silaha nəzarətin heç vaxt itirilməməsidir. Silah doldurulmuş olub-olmamasından asılı olmayaraq insanlara, kənar sahələrə və təhlükəsiz olmayan istiqamətə yönəldilməməlidir. Atıcı yalnız rəhbərin icazəsi ilə müəyyən edilmiş atəş xəttinə daxil olmalı və bütün göstərişlərə ciddi əməl etməlidir.
Azərbaycan qanunvericiliyində idman məşğələləri zamanı məşqçinin və ya qrup rəhbərinin icazəsi olmadan silaha toxunmaq, onu başqa şəxsə vermək, insan və ya heyvanın atəş zonasında olduğu halda silahı hədəfə yönəltmək və atəş xəttinə kənar şəxsləri buraxmaq qəti qadağan edilir. Bu qaydaların məqsədi təsadüfi atəş, nəzarətsiz hərəkət və insan faktorundan yaranan qəza ehtimalını minimuma endirməkdir.
Təlim rəhbərinin rolu
Atış təlimində rəhbər və ya instruktor əsas təhlükəsizlik nəzarətini həyata keçirən şəxslərdən biridir. O, təlim başlamazdan əvvəl iştirakçıların hazırlıq səviyyəsini qiymətləndirməli, təhlükəsizlik qaydalarını izah etməli, məşq zamanı atəş xəttində nizam-intizamı təmin etməli və qayda pozuntusu müşahidə etdikdə məşqi dərhal dayandıra bilməlidir.
Xüsusilə ilk dəfə atışa buraxılan şəxslər üçün nəzəri təlim vacibdir. Mövcud Azərbaycan qaydalarında ilk dəfə atəşə buraxılan şəxslərə təhlükəsizlik tələblərinin ətraflı izah olunması və bunun sənədləşdirilməsi ayrıca nəzərdə tutulur. Təlim rəhbərinin funksiyası yalnız nəticələri qiymətləndirmək deyil; əsas məsuliyyəti təhlükəsizlik prosedurlarının faktiki tətbiqinə nəzarətdir.
Fərdi mühafizə vasitələri
Atış zamanı yüksək səs və müəyyən avadanlıq növlərində mexaniki hissəciklər və ya digər təsirlər yarana bilər. Buna görə uyğun qulaq və göz mühafizəsi geniş istifadə olunur. Qulaqlıq və ya qulaq tıxacları atış səsinin eşitmə sisteminə təsirini azaltmağa, qoruyucu eynək isə gözləri mümkün hissəciklərdən qorumağa kömək edir.
Təlim yerinin xüsusiyyətindən asılı olaraq əlavə fərdi mühafizə vasitələri də tələb oluna bilər. Açıq poliqonda hava şəraiti, hərbi hazırlıqda isə digər məşq elementləri əlavə risklər yarada bilər. Hansı fərdi mühafizə vasitələrinin istifadə olunması atış növünə, istifadə edilən avadanlığa və sahənin risk qiymətləndirilməsinə uyğun müəyyən edilməlidir.
Qapalı tirin ventilyasiyası niyə vacibdir?
Qapalı atış tirində havalandırma xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Atış zamanı yaranan tüstü, yanma məhsulları və müəyyən hallarda metal hissəciklərin havada qalması uzunmüddətli məruzqalma riski yarada bilər. Buna görə düzgün layihələndirilmiş mexaniki ventilyasiya sistemi iş və məşq mühitinin təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır.
Azərbaycanın idman atıcılığı qaydalarında da tir və atəş meydanlarında müvafiq tələblərə cavab verən ventilyasiya və işıqlandırma sisteminin olması tələb edilir. Bu tələb xüsusilə qapalı məkanlarda atışın adi idman zalındakı məşqlə eyni şəkildə təşkil edilə bilməyəcəyini göstərir.
Atış təlimində gənclər üçün tələblər
Yaş məhdudiyyətləri və nəzarət tələbləri idman atıcılığında xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan qaydalarına əsasən, 18 yaşına çatmamış atıcı ona verilən silahdan yalnız məşqçi-rəhbərin iştirakı ilə istifadə edə bilər. Eyni zamanda 10 yaşından kiçik uşaqların odlu idman silahının tətbiqi ilə bağlı məşqlərə buraxılması qadağandır.
Bu qaydalar azyaşlı və yeniyetmələrin atıcılıq idmanına cəlb olunmasının nəzarətsiz şəkildə həyata keçirilə bilməyəcəyini göstərir. Təlim yaşa uyğun, peşəkar nəzarət altında və hüquqi tələblər çərçivəsində təşkil edilməlidir.
İdman atıcılığı ilə xidməti atışın fərqi
İdman atıcılığında məqsəd müəyyən qaydalar çərçivəsində dəqiqlik, sabitlik və yarış nəticələrini inkişaf etdirməkdir. Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin məlumatlarında Azərbaycan Atıcılıq Federasiyası ölkədə atıcılıq idmanının federativ qurumu kimi göstərilir.
Xidməti və hərbi atış təlimləri isə dövlət orqanlarının konkret əməliyyat və xidməti hazırlığına bağlıdır. Nazirlər Kabinetinin normativ sənədlərində ştat və tabel silahından atıcılıq hərbi-tətbiqi və xidməti-tətbiqi idman növlərindən biri kimi göstərilir. Müdafiə Nazirliyi, Daxili İşlər Nazirliyi və digər aidiyyəti dövlət qurumları bu fəaliyyətlərin daxili tətbiq mexanizmini öz vəzifələrinin xüsusiyyətlərinə uyğun müəyyən edirlər.
Silah və sursatın nəzarətli saxlanılması
Atış təliminin təhlükəsizliyi yalnız atəş zamanı görülən tədbirlərlə məhdudlaşmır. Silah və sursatın qəbul edilməsi, daşınması, saxlanılması və təhvil verilməsi də ciddi nəzarət tələb edir. Azərbaycan qaydalarında xidməti silahların qəbulu və təhvilinin müvafiq jurnalda qeyd olunması, idman məşğələsindən sonra isə silah və sursatın məsul şəxsin iştirakı ilə anbara təhvil verilməsi nəzərdə tutulur.
Belə uçot və nəzarət mexanizmləri silah və sursatın itməsi, icazəsiz istifadəsi və ya üçüncü şəxslərin əlinə keçməsi riskinin azaldılmasına xidmət edir.
Azərbaycanda atış təliminin hüquqi çərçivəsi
Azərbaycanda xidməti və mülki silahın dövriyyəsi “Xidməti və mülki silah haqqında” Qanunla tənzimlənir. Qanun silahın əldə edilməsi, saxlanılması və istifadəsi ilə bağlı əsas hüquqi çərçivəni müəyyən edir. Bununla yanaşı, Prezidentin təsdiq etdiyi ayrıca qaydalarda odlu silahla idman məşğələlərinin keçirilməsi, təhlükəsizlik tələbləri və atıcının davranışı daha konkret şəkildə göstərilir.
Qanunvericiliyə əsasən, vətəndaşlar onlara qanuni şəkildə məxsus olan odlu idman silahını idman yarışları və təlim-atəş məşqləri zamanı gəzdirə bilərlər. Bu, silahın istənilən şəraitdə sərbəst daşınması demək deyil; konkret hüquqi məqsəd və tətbiq olunan icazə və qeydiyyat tələbləri nəzərə alınmalıdır.
Atış təliminin əsas prinsipi
Düzgün təşkil olunmuş atış təlimində nəticədən əvvəl təhlükəsizlik gəlir. Atıcının hədəfə nə qədər dəqiq vurması təhlükəsizlik qaydalarını pozmasını əsaslandıra bilməz. Silahın nəzarətdə saxlanılması, atəş xəttində intizam, rəhbərin əmrlərinə əməl edilməsi, kənar şəxslərin təhlükəli zonaya daxil olmaması və silah-sursatın uçotu bütün məşqin ayrılmaz hissəsidir.
Bu səbəbdən atış təlimi sadəcə silahdan atəş açılan məşğələ deyil. O, nəzəri hazırlıq, hüquqi tələblər, təhlükəsizlik prosedurları, fərdi mühafizə, instruktor nəzarəti və intizamın birlikdə tətbiq edildiyi xüsusi hazırlıq prosesidir.