Avtobus

Avtobus sərnişinlərin müəyyən marşrut üzrə və ya sifariş əsasında daşınması üçün nəzərdə tutulan çoxyerli avtomobil nəqliyyatı vasitəsidir. Avtobuslar şəhər və şəhərətrafı ictimai nəqliyyatda, şəhərlərarası və beynəlxalq sərnişindaşımada, həmçinin turist, məktəb və işçi qruplarının daşınmasında istifadə olunur. Tutumuna, konstruksiyasına və istifadə məqsədinə görə avtobusların müxtəlif növləri mövcuddur.

Avtobus nədir?

Avtobus çoxsaylı sərnişinin eyni nəqliyyat vasitəsində daşınmasına imkan verən avtomobil nəqliyyatı növüdür.

İctimai nəqliyyat sistemində avtobuslar adətən əvvəlcədən müəyyən edilmiş marşrut və dayanacaqlar üzrə hərəkət edir. Bununla yanaşı, ekskursiya, turizm, məktəb, müəssisə və digər xüsusi məqsədlər üçün sifarişlə işləyən avtobuslardan da istifadə olunur.

Avtobusların sərnişin tutumu və texniki xüsusiyyətləri modeldən və təyinatdan asılı olaraq fərqlənir.

Avtobus nəqliyyatı

Avtobus nəqliyyatı avtomobil nəqliyyatı vasitəsilə sərnişindaşımanın geniş yayılmış formalarından biridir.

Avtobus marşrutları yaşayış məntəqələrinin müxtəlif hissələrini bir-biri ilə əlaqələndirə, sərnişinlərin iş, təhsil, ticarət və digər istiqamətlərə hərəkətini təmin edə bilər.

Dəmir yolu nəqliyyatından fərqli olaraq avtobus üçün rels infrastrukturu tələb olunmur. Avtobus mövcud avtomobil yollarından istifadə etdiyinə görə marşrut şəbəkəsinin yaradılması və dəyişdirilməsi baxımından daha çevik nəqliyyat vasitəsidir.

Şəhər avtobusu

Şəhər avtobusları şəhər daxilində sərnişindaşıma üçün istifadə olunur. Belə avtobusların hərəkəti adətən müəyyən marşrut, dayanacaq və hərəkət intervalı əsasında təşkil edilir.

Şəhər avtobuslarında sərnişinlərin tez-tez minib-düşməsi nəzərə alındığından geniş qapılar və ayaqüstü sərnişinlər üçün sahə nəzərdə tutula bilər.

Müasir şəhər avtobuslarının bir hissəsində aşağı döşəmə, əlçatanlıq üçün pandus, elektron məlumat lövhələri, kondisioner və digər avadanlıqlar mövcuddur. Konkret təchizat avtobusun modelindən və operatorun tələblərindən asılıdır.

Şəhərətrafı avtobus

Şəhərətrafı avtobuslar şəhərlərlə onların ətrafındakı yaşayış məntəqələri arasında sərnişin daşınmasına xidmət edir.

Belə marşrutların məsafəsi şəhərdaxili marşrutlardan daha uzun ola bilər və dayanacaqlar arasındakı məsafə də fərqlənə bilər.

Şəhərətrafı avtobus nəqliyyatı xüsusilə hər gün şəhərə işləməyə və ya təhsil almağa gedən sərnişinlərin hərəkətində mühüm rol oynaya bilər.

Şəhərlərarası avtobus

Şəhərlərarası avtobus müxtəlif şəhərlər və yaşayış məntəqələri arasında sərnişin daşınması üçün istifadə edilir.

Uzun məsafəli səfərlər üçün nəzərdə tutulan avtobuslarda sərnişin oturacaqlarının quruluşu şəhər avtobuslarından fərqlənə bilər. Bəzi modellərdə baqaj bölməsi, kondisioner və uzunmüddətli səfərlər üçün əlavə rahatlıq elementləri olur.

Şəhərlərarası avtobus reysləri avtovağzallar və digər müəyyən edilmiş sərnişin məntəqələri arasında təşkil oluna bilər.

Avtobus və ictimai nəqliyyat

Avtobus ictimai nəqliyyatın əsas vasitələrindən biridir.

İctimai avtobus xidmətinin məqsədi çoxsaylı sərnişinin müəyyən istiqamətlər üzrə daşınmasını təmin etməkdir. Eyni avtobusdan çox sayda insanın istifadə edə bilməsi fərdi avtomobillə hərəkətdən fərqli nəqliyyat modelinin yaranmasına imkan verir.

İctimai nəqliyyat sistemində avtobuslar metro, dəmir yolu və digər sərnişindaşıma vasitələri ilə birlikdə vahid nəqliyyat şəbəkəsinin bir hissəsi ola bilər.

Avtobus marşrutu

Avtobus marşrutu nəqliyyat vasitəsinin başlanğıc və son məntəqələr arasında hərəkət etdiyi müəyyən edilmiş istiqamətdir.

Marşrut üzərində sərnişinlərin minib-düşməsi üçün avtobus dayanacaqları yerləşə bilər. Şəhər nəqliyyatında marşrutlar adətən nömrə və ya digər identifikasiya vasitəsi ilə fərqləndirilir.

Sərnişin üçün avtobus marşrutunun nömrəsi, istiqaməti və dayanacaqları düzgün nəqliyyat vasitəsini seçmək baxımından əsas məlumatlardır.

Avtobus dayanacağı

Avtobus dayanacağı sərnişinlərin avtobusa minməsi və avtobusdan düşməsi üçün müəyyən edilmiş yerdir.

Dayanacaqlarda marşrut haqqında məlumat, dayanacaq nişanı və sərnişinlərin gözləməsi üçün müvafiq infrastruktur yerləşdirilə bilər.

Dayanacaqların quruluşu və təchizatı şəhərə, yol şəraitinə və nəqliyyat sisteminə görə dəyişir.

Avtobusların növləri

Avtobuslar ölçüsünə, konstruksiyasına, sərnişin tutumuna, enerji mənbəyinə və istifadə məqsədinə görə fərqləndirilə bilər.

Şəhər avtobusu, şəhərətrafı avtobus, şəhərlərarası avtobus, turist avtobusu, məktəb avtobusu və müxtəlif xüsusi təyinatlı avtobuslar buna nümunədir.

Konstruksiyaya görə standart və birləşdirilmiş avtobuslar mövcuddur. Kiçik tutumlu sərnişindaşıma vasitələri üçün mikroavtobus anlayışı da geniş istifadə edilir.

Elektrik avtobusu

Elektrik avtobusu hərəkət üçün elektrik enerjisindən istifadə edən avtobus növüdür. Belə nəqliyyat vasitələri adətən elektrik mühərriki və enerji saxlamaq üçün batareya sistemi ilə təchiz edilir.

Elektrik avtobuslarında daxiliyanma mühərrikinin olmaması istifadə zamanı birbaşa egzoz qazı emissiyalarının yaranmamasına imkan verir.

Elektrik avtobuslarının hərəkət məsafəsi, enerji sərfiyyatı və enerji doldurma müddəti batareyanın tutumundan, avtobusun modelindən, marşrutdan, hava şəraitindən və istismar rejimindən asılıdır.

Avtobus və mikroavtobus

Avtobus və mikroavtobus sərnişindaşıma üçün istifadə edilən avtomobil nəqliyyatı vasitələridir, lakin onların ölçüsü və sərnişin tutumu fərqlənə bilər.

Mikroavtobus adətən daha kiçik ölçülü və daha az sərnişin tutumuna malik nəqliyyat vasitəsini ifadə edir.

Lakin nəqliyyat vasitələrinin hüquqi və texniki təsnifatında konkret kateqoriyalar ölkənin normativ tələblərinə əsasən müəyyən edilir. Buna görə yalnız xarici görünüşə əsasən nəqliyyat vasitəsinin rəsmi kateqoriyasını müəyyən etmək həmişə düzgün deyil.

Avtobus və trolleybus arasındakı fərq

Avtobus və trolleybus xarici görünüş və sərnişindaşıma funksiyasına görə oxşar ola bilər, lakin onların enerji təminatı fərqlidir.

Ənənəvi trolleybus elektrik enerjisini yol boyunca yerləşdirilmiş hava kontakt xətlərindən alır. Avtobus isə daxiliyanma mühərriki, batareya-elektrik sistemi və ya başqa güc qurğusu ilə hərəkət edə bilər.

Bu xüsusiyyət trolleybusun müəyyən elektrik infrastrukturundan asılı olmasına, avtobusun isə avtomobil yolu şəbəkəsində daha çevik istifadə edilməsinə təsir göstərir.

Avtobusda sərnişin təhlükəsizliyi

Avtobusla sərnişindaşıma zamanı nəqliyyat vasitəsinin texniki sazlığı, sürücünün yol hərəkəti qaydalarına riayət etməsi və sərnişinlərin təhlükəsiz minib-düşməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Avtobusun konstruksiyasından və təyinatından asılı olaraq fövqəladə çıxışlar, yanğınsöndürmə vasitələri və digər təhlükəsizlik avadanlıqları nəzərdə tutula bilər.

Sərnişinlər hərəkət zamanı sürücüyə mane olmamalı, qapıların təhlükəsiz istifadəsinə diqqət etməli və nəqliyyat vasitəsində mövcud təhlükəsizlik tələblərinə əməl etməlidirlər.

Azərbaycanda avtobus nəqliyyatı

Azərbaycanda avtobuslar şəhərdaxili, şəhərətrafı, şəhərlərarası və beynəlxalq sərnişindaşımada istifadə olunan avtomobil nəqliyyatı vasitələrindəndir.

Bakıda avtobus nəqliyyatı şəhərin ictimai nəqliyyat sisteminin mühüm hissəsini təşkil edir və müxtəlif yaşayış və fəaliyyət zonalarını bir-biri ilə əlaqələndirir.

Konkret avtobus marşrutları, hərəkət sxemləri, tariflər və operatorlar zamanla dəyişə bildiyindən belə məlumatlar aktual rəsmi mənbələr əsasında yoxlanılmalıdır.

Avtobusun gündəlik həyatda rolu

Avtobuslar insanların işə, məktəbə, universitetə və digər istiqamətlərə hərəkət etməsinə imkan verən nəqliyyat vasitələrindən biridir.

Onlardan müntəzəm ictimai nəqliyyatla yanaşı turist səfərlərində, ekskursiyalarda, işçilərin daşınmasında və müxtəlif qrup səfərlərində də istifadə edilir.

Buna görə avtobus həm şəhər nəqliyyatında, həm də yaşayış məntəqələri arasında sərnişin əlaqəsinin təmin edilməsində geniş istifadə olunan nəqliyyat vasitəsidir.