Bina

Bina insanların yaşaması, işləməsi, təhsil alması, xidmət göstərməsi, istehsal fəaliyyəti ilə məşğul olması və müxtəlif maddi dəyərlərin saxlanması üçün inşa edilən tikinti obyektidir. Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsində bina insanların yaşaması və fəaliyyəti, təbiət təsirlərindən qorunması, sosial, mədəni və məişət xidmətlərinin göstərilməsi, istehsalat sahələrinin yerləşdirilməsi və ya maddi dəyərlərin saxlanması üçün nəzərdə tutulan qapalı həcm-fəza quruluşlu tikinti obyekti kimi müəyyən edilir.

Bina nədir?

Bina müəyyən funksiyanı yerinə yetirmək üçün layihələndirilən və inşa olunan memarlıq-tikinti obyektidir. Yaşayış evi, məktəb, xəstəxana, ofis, hotel, muzey, ticarət mərkəzi və istehsalat binası müxtəlif təyinatlı binalara nümunədir.

Binanın forması, ölçüsü, mərtəbələrinin sayı və daxili planlaşdırılması onun hansı məqsədlə istifadə ediləcəyindən asılı olaraq dəyişir. Layihələndirmə zamanı funksionallıqla yanaşı təhlükəsizlik, dayanıqlılıq, mühəndis sistemləri və memarlıq həlli də nəzərə alınır.

Binaların əsas növləri

Binalar funksional təyinatına görə müxtəlif qruplara bölünə bilər. Yaşayış binaları insanların daimi və ya müvəqqəti yaşaması üçün nəzərdə tutulur. Çoxmənzilli yaşayış binaları, fərdi yaşayış evləri və digər yaşayış obyektləri bu qrupa daxildir.

İctimai binalar insanların təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, idarəetmə, ticarət və digər xidmətlərdən istifadə etməsi üçün yaradılır. Məktəblər, universitetlər, xəstəxanalar, teatrlar, muzeylər və inzibati binalar buna nümunədir.

Sənaye və istehsalat binaları isə istehsal proseslərinin həyata keçirilməsi, avadanlıqların yerləşdirilməsi və müəssisələrin fəaliyyətinin təşkili üçün inşa edilir.

Binanın əsas hissələri

Bina bir-biri ilə əlaqəli müxtəlif konstruktiv elementlərdən ibarətdir. Özül binadan yaranan yüklərin qrunt əsasına ötürülməsində mühüm rol oynayır. Daşıyıcı divarlar, sütunlar, tirlər və digər konstruksiyalar binanın dayanıqlılığının təmin edilməsində iştirak edir.

Mərtəbələrarası örtüklər binanı şaquli istiqamətdə müxtəlif səviyyələrə ayırır. Dam binanın yuxarı hissəsini atmosfer təsirlərindən qoruyur. Xarici divarlar və fasad elementləri isə daxili məkanla xarici mühit arasında sərhəd yaradır.

Pilləkənlər, liftlər, qapılar, pəncərələr və dəhlizlər insanların bina daxilində təhlükəsiz və rahat hərəkətinin təşkilində istifadə olunur.

Bina və qurğu arasındakı fərq

Bina ilə qurğu tikinti sahəsində yaxın anlayışlar olsa da, eyni məna daşımır. Azərbaycan qanunvericiliyində bina qapalı həcm-fəza quruluşuna malik tikinti obyekti kimi müəyyən edilir.

Qurğu isə müəyyən funksional təyinata malik olan, lakin bina sayılmayan tikinti obyektidir. Yollar, körpülər, tunellər, bəndlər, piyada keçidləri və müxtəlif mühəndis-kommunikasiya sistemləri qurğulara nümunə ola bilər.

Bu səbəbdən hər bina tikinti obyektidir, lakin hər tikinti obyektini bina adlandırmaq düzgün deyil.

Bina və memarlıq

Memarlıq insanların həyat və fəaliyyəti üçün məkan mühitinin formalaşdırılması ilə bağlıdır. Binalar isə memarlığın əsas obyektləri sırasında yer alır.

Binanın memarlıq həlli yalnız onun xarici görünüşünü əhatə etmir. Daxili məkanların təşkili, otaqların qarşılıqlı əlaqəsi, giriş və çıxışların yerləşdirilməsi, təbii işıqdan istifadə və binanın ətraf mühitlə əlaqəsi də layihənin mühüm hissələridir.

Tarixi dövrlər, tikinti texnologiyaları, istifadə edilən materiallar və cəmiyyətin ehtiyacları dəyişdikcə binaların memarlıq xüsusiyyətləri də dəyişib.

Binalarda mühəndis sistemləri

Müasir binanın fəaliyyəti yalnız onun konstruksiyaları ilə təmin edilmir. Elektrik təchizatı, su və kanalizasiya, isitmə, soyutma, havalandırma və digər mühəndis sistemləri binanın funksional istifadəsi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Binanın təyinatından asılı olaraq yanğın aşkarlama və xəbərdarlıq sistemləri, yanğınsöndürmə vasitələri, liftlər, girişə nəzarət, rabitə və təhlükəsizlik sistemləri də layihəyə daxil edilə bilər.

Bu sistemlərin düzgün layihələndirilməsi, istismarı və texniki xidməti binanın təhlükəsiz və rahat istifadəsinə təsir göstərir.

Binalarda təhlükəsizlik

Binaların layihələndirilməsi və istismarı zamanı insanların təhlükəsizliyi əsas məsələlərdən biridir. Daşıyıcı konstruksiyaların etibarlılığı, yanğın təhlükəsizliyi, təxliyə yolları, elektrik və mühəndis sistemlərinin vəziyyəti təhlükəsiz istismarın əsas elementlərindəndir.

Fövqəladə vəziyyət zamanı insanların binanı təhlükəsiz tərk edə bilməsi üçün çıxışların və təxliyə yollarının düzgün təşkili xüsusilə vacibdir. Binanın təyinatı və xüsusiyyətlərindən asılı olaraq təhlükəsizlik tədbirləri fərqli ola bilər.

Tarixi və müasir binalar

Binalar tikildikləri dövrün texnologiyasını, memarlıq yanaşmasını və sosial ehtiyaclarını əks etdirə bilər. Tarixi binalar memarlıq xüsusiyyətləri ilə yanaşı, müəyyən şəhərin və ya regionun mədəni irsinin bir hissəsi kimi də əhəmiyyət daşıya bilər.

Müasir binaların layihələndirilməsində isə funksionallıq, enerji səmərəliliyi, əlçatanlıq, təhlükəsizlik və ətraf mühitə təsirin azaldılması kimi məsələlər getdikcə daha çox nəzərə alınır.

Beləliklə, bina yalnız fiziki tikili deyil, insanların yaşayış və fəaliyyət məkanını formalaşdıran, memarlıq, mühəndislik və şəhərsalma ilə birbaşa əlaqəli tikinti obyektidir.