cərrah

Tibbin ən çətin və fədakar peşəsi: Cərrah kimdir? Cərrah — müxtəlif xəstəlikləri, travmaları, deformasiyaları və anatomik qüsurları canlı toxumalar üzərində mexaniki müdaxilə (kəsmə, tikmə, bərpa etmə və ya çıxarma) yolu ilə müalicə edən ixtisaslaşmış ali təhsilli həkimdir. Bu peşə yalnız dərin anatomik biliklər deyil, həm də yüksək dərəcədə soyuqqanlılıq, sürətli qərar vermə qabiliyyəti, güclü stress menecmenti və mükəmməl əl-göz koordinasiyası tələb edir. Bir cərrah necə yetişir? Cərrah olmaq tibb sahəsində ən uzun və çətin təhsil yollarından biridir. Azərbaycanda cərrah fəaliyyətinə başlamaq üçün həkim namizədi ardıcıl olaraq bir neçə mühüm mərhələni keçməlidir. İlk növbədə, Azərbaycan Tibb Universitetində (və ya ekvivalent xarici ali məktəbdə) Müalicə işi fakültəsi üzrə altı illik fundamental tibb təhsili başa vurulur və "həkim" diplomu alınır. Diplom aldıqdan sonra Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) tərəfindən keçirilən iki mərhələli çətin Rezidentura qəbul imtahanından uğurla keçmək şərtdir. İmtahanı uğurla verən gənc həkim seçilmiş cərrahi istiqamətdən (məsələn, ümumi cərrahiyyə, neyrocərrahiyyə, plastik cərrahiyyə və s.) asılı olaraq üç ildən beş ilə qədər davam edən rezidentura təhsilinə başlayır. Bu müddət ərzində o, xəstəxanalarda təcrübəli mütəxəssislərin nəzarəti altında praktik olaraq çalışır, əməliyyatlara girir və ixtisaslaşır. Nəhayət, rezidenturanı bitirib uzmanlıq və ya sertifikat alan həkim müstəqil əməliyyat icra etmək hüququ qazanır. Bununla belə, cərrahın təhsili heç vaxt bitmir; o, ömrü boyu tibbin yeniliklərini mütəmadi izləməli və sertifikasiya proseslərindən keçməlidir. Müasir Cərrahın Alətləri: Bu gün peşəkar bir cərrah təkcə ənənəvi skalpel və pinsetlə işləmir. Müasir cərrahlar mikroskoplar, endoskopik və laparoskopik kameralar, yüksək tezlikli lazer cihazları və hətta robotik cərrahi sistemləri (məsələn, da Vinci) idarə etmək bacarığına malikdirlər. Cərrahiyyənin əsas istiqamətləri Tibbin inkişafı cərrahiyyənin bir çox dar ixtisaslara bölünməsinə səbəb olmuşdur. Hazırda cərrahlar konkret orqan sistemləri üzrə ixtisaslaşırlar. Ümumi cərrahlar qarın boşluğu orqanları (mədə, bağırsaq, öd kisəsi, qaraciyər), daxili sekresiya vəziləri və müxtəlif yırtıqların (qrıja) müalicəsi ilə məşğul olurlar. Neyrocərrahlar mərkəzi və periferik sinir sisteminin, xüsusilə baş beyni və onurğa beyninin patologiyalarını, beyin şişlərini və kəllə-beyin travmalarını cərrahi yolla aradan qaldırırlar. Kardiotorakal cərrahlar ürək, ağciyərlər, yemək borusu və döş qəfəsi daxilində yerləşən digər orqanların əməliyyatlarını, o cümlədən ürək şuntlanması (baypas) və qapaq dəyişdirilməsi prosedurlarını həyata keçirirlər. Travmatoloq-ortopedlər sümük, oynaq, əzələ və bağlardan ibarət hərəkət-dayaq sisteminin zədələnmələri, sınıqların fiksasiyası və oynaqların endoprotezləşdirilməsi sahəsində ixtisaslaşırlar. Plastik və rekonstruktiv cərrahlar həm estetik qüsurların aradan qaldırılması (məsələn, burun estetiki — rinoplastika), həm də qəza və ya yanıq sonrası bədən formalarının bərpası ilə məşğul olurlar. Uroloq-androloqlar isə həm kişi, həm də qadın sidik yollarının, eləcə də kişi cinsiyyət sisteminin xəstəliklərini (böyrək daşları, varikosel, prostat vəzi problemləri) cərrahi üsulla müalicə edirlər. Bir cərrahda hansı keyfiyyətlər olmalıdır? Cərrahlıq yalnız akademik bilik deyil, həm də ciddi fiziki və psixoloji hazırlıq tələb edir. İlk növbədə, cərrah yüksək fiziki dözümlülüyə malik olmalıdır. Bəzi mürəkkəb orqan transplantasiyası və ya neyrocərrahiyyə əməliyyatları fasiləsiz olaraq 8-12 saat davam edə bilir. Cərrah bu müddətdə ayaq üstə qalmağı və diqqət konsentrasiyasını maksimum səviyyədə saxlamağı bacarmalıdır. Eyni zamanda, yüksək stressə davamlılıq bu peşənin imtina edilməz şərtidir. Əməliyyat zamanı qəfil və gözlənilməz ağırlaşmalar və ya kəskin qanaxmalar baş verə bilər. Belə kritik anlarda cərrah panikaya düşmədən, saniyələr içində soyuqqanlı və düzgün qərar verməlidir. Nəhayət, yaxşı cərrah həm də güclü empatiya və ünsiyyət bacarığına sahib olmalıdır. O, təkcə əməliyyat otağında deyil, həm də əməliyyatdan əvvəl və sonra xəstəyə və onun yaxınlarına prosesi aydın şəkildə izah etməyi, onlara mənəvi dəstək olmağı bacarmalıdır.