Çətir

Çətir insanı əsasən yağışdan, bəzi modellərdə isə günəş şüalarından qorumaq üçün istifadə olunan daşına bilən örtük vasitəsidir. Onun quruluşu adətən tutacaq, mərkəzi mil, açılıb-bağlanan metal və ya kompozit çubuqlar, hərəkət mexanizmi və bu karkasın üzərinə çəkilmiş parçadan ibarətdir. Çətir açıldıqda parça geniş səth yaradır və yağış suyunun istifadəçinin üzərinə deyil, kənarlara axmasına kömək edir.

Müasir çətirlər ölçüsünə, açılma mexanizminə, materialına və istifadə məqsədinə görə fərqlənir. Uzun klassik çətirlər, qatlanan kompakt modellər, avtomatik çətirlər, küləyə davamlı konstruksiyalar və günəşdən qorunmaq üçün hazırlanmış xüsusi çətirlər geniş yayılıb. Sadə görünməsinə baxmayaraq, çətirin rahatlığı onun karkasının quruluşundan, parçanın xüsusiyyətlərindən, çəkisindən və mexanizmin keyfiyyətindən ciddi şəkildə asılıdır.

Çətirin əsas hissələri

Çətirin mərkəzində bütün konstruksiyanı saxlayan mil yerləşir. Milin aşağı hissəsində tutacaq, yuxarı hissəsində isə parçanı daşıyan açılıb-bağlanan çubuq sistemi birləşdirilir. İstifadəçi mexanizmi hərəkət etdirdikdə çubuqlar açılaraq parçanı gərir və çətir öz xarakterik günbəz formasını alır.

Karkasın çubuqları polad, alüminium, fiberglas və ya müxtəlif materialların kombinasiyasından hazırlana bilər. Parça isə adətən suyu asanlıqla keçirməyən sintetik materiallardan seçilir. Konstruksiyada istifadə edilən materialların xüsusiyyətləri çətirin çəkisinə, elastikliyinə və külək zamanı davranışına təsir göstərir.

Çətir yağışdan necə qoruyur?

Yağış çətirinin əsas funksiyası su damcılarının insanın başına və bədəninin yuxarı hissəsinə birbaşa düşməsinin qarşısını almaqdır. Açılmış çətirin maili səthinə düşən su kənarlara doğru hərəkət edir və oradan yerə axır. Buna görə çətirin diametri və forması onun əhatə etdiyi qoruyucu sahəyə birbaşa təsir edir.

Çətirin parçası suya davamlı olmalı və yağış altında tez bir zamanda suyu özünə çəkməməlidir. Bunun üçün polyester, pongee və digər sintetik parçalar geniş istifadə edilir. Bəzi modellərdə parçaya əlavə su itələyici örtük tətbiq olunur. Lakin heç bir çətir bütün hava şəraitində tam qoruma təmin etmir; güclü küləklə müşayiət olunan maili yağış zamanı su yan tərəfdən istifadəçiyə çata bilər.

Qatlanan çətir nədir?

Qatlanan çətir daşınmanı asanlaşdırmaq üçün bir neçə hissədən ibarət teleskopik milə malik modeldir. Bağlandıqda onun uzunluğu əhəmiyyətli dərəcədə azalır və çantada daşınması daha rahat olur. Buna görə şəhər şəraitində gündəlik istifadə üçün qatlanan çətirlər xüsusilə populyardır.

Belə modellərin əsas üstünlüyü kompaktlıqdır, lakin konstruksiyada daha çox oynaq və hərəkətli detal olduğuna görə məhsulun keyfiyyəti böyük əhəmiyyət daşıyır. Çox yüngül və zəif mexanizm güclü küləkdə deformasiya ola bilər. Uzun klassik çətirlər isə adətən daha sadə karkasa malikdir, lakin onları çantada daşımaq qatlanan modellər qədər rahat deyil.

Avtomatik və mexaniki çətir arasındakı fərq

Mexaniki çətir istifadəçinin əli ilə açılıb-bağlanır. Yarımavtomatik və avtomatik modellərdə isə düymə və yay mexanizmi müəyyən əməliyyatları yerinə yetirir. Bəzi avtomatik çətirlər düyməyə basıldıqda açılır, daha inkişaf etmiş modellərdə isə həm açılma, həm də bağlanma funksiyası avtomatlaşdırılıb.

Avtomatik mexanizm gündəlik istifadəni rahatlaşdırır. Məsələn, avtomobildən düşərkən və ya əllərdən biri məşğul olduqda çətiri bir düymə ilə açmaq praktik ola bilər. Bununla yanaşı, avtomatik sistem əlavə mexaniki hissələrdən ibarət olduğuna görə keyfiyyətsiz məhsullarda nasazlıq ehtimalı sadə mexaniki modellərə nisbətən yüksək ola bilər.

Küləyə davamlı çətir necə olur?

Güclü külək adi çətirlərin ən çox zədələndiyi şəraitlərdən biridir. Külək çətirin altına daxil olduqda parçaya və karkasa böyük qüvvə təsir edə bilər. Nəticədə çətir tərsinə çevrilə, çubuqlar əyilə və ya mexanizm sıradan çıxa bilər.

Küləyə davamlı modellərdə karkasın elastikliyinə xüsusi diqqət yetirilir. Fiberglas kimi müəyyən materiallardan hazırlanmış çubuqlar sərt şəkildə qırılmaq əvəzinə müəyyən qədər əyilərək yükü qəbul edə bilər. Bəzi çətirlərdə küləyin yaratdığı təzyiqi azaltmağa kömək edən ventilyasiyalı və ya ikiqat örtük konstruksiyasından istifadə olunur. Bununla belə, “windproof” ifadəsi çətirin istənilən külək sürətində təhlükəsiz istifadə ediləcəyi anlamına gəlmir.

Günəş çətiri nədir?

Çətir yalnız yağışdan qorunmaq üçün istifadə edilmir. Günəş çətirləri birbaşa günəş şüalarının qarşısını almaq və kölgə yaratmaq məqsədilə hazırlanır. İngilis dilində bu tip şəxsi çətirlər üçün “parasol” sözü də istifadə olunur.

Günəşdən qorunmaq üçün nəzərdə tutulmuş müasir modellərdə ultrabənövşəyi şüaların keçməsini azaltmağa kömək edən xüsusi parça və örtüklər tətbiq edilə bilər. Belə məhsullarda UPF — Ultraviolet Protection Factor göstəricisinə rast gəlmək mümkündür. UPF parçanın ultrabənövşəyi şüalanmadan qoruma xüsusiyyətini ifadə edir. Bununla belə, çətirin yaratdığı kölgə günəşdən tam müdafiə demək deyil, çünki ultrabənövşəyi şüaların bir hissəsi ətraf səthlərdən əks oluna bilər.

Çimərlik çətiri ilə adi çətirin fərqi

Çimərlik çətiri daşınan əl çətirindən xeyli böyükdür və adətən qumda və ya xüsusi dayaqda sabitlənir. Onun əsas məqsədi bir və ya bir neçə insan üçün kölgəli sahə yaratmaqdır. Bağ, terras və açıq hava kafelərində istifadə olunan böyük çətirlər də oxşar prinsipə malikdir.

Belə çətirlərdə külək təhlükəsi xüsusilə ciddi nəzərə alınmalıdır. Böyük səth küləkdə yelkən kimi davranaraq konstruksiyaya yüksək yük yarada bilər. Buna görə dayaq və bərkidilmənin istehsalçının tələblərinə uyğun olması vacibdir. Güclü külək zamanı iri çətirin açıq saxlanılması onun aşmasına və ətrafdakı insanların xəsarət almasına səbəb ola bilər.

Şəffaf çətirlər

Şəffaf çətirlər adətən plastik əsaslı şəffaf örtüyə və daha dərin günbəz formasına malik olur. Onların üstünlüyü istifadəçinin ətrafı çətirin içindən görə bilməsidir. Bu xüsusiyyət xüsusilə şəhər şəraitində, piyadaların sıx olduğu yerlərdə və küləkli yağış zamanı faydalı ola bilər.

Şəffaf örtük eyni zamanda vizual dizayn elementi kimi istifadə edilir. Bununla belə, materialın keyfiyyətindən asılı olaraq zaman keçdikcə səthdə cızıqlar, bulanıqlıq və qatlanma izləri yarana bilər. Buna görə şəffaf çətirlər saxlanarkən örtüyün kəskin şəkildə əzilməməsinə diqqət yetirmək məqsədəuyğundur.

Çətirin ölçüsü necə seçilir?

Çətir seçərkən yalnız bağlanmış vəziyyətdə uzunluğuna baxmaq kifayət deyil. Açılmış vəziyyətdə örtüyün diametri insanın yağışdan nə qədər qorunacağını müəyyən edən əsas göstəricilərdən biridir. Kiçik kompakt çətir bir nəfər üçün rahat daşınsa da, güclü yağışda çiyinləri və geyimin aşağı hissəsini daha az qoruya bilər.

Daha böyük çətirlər geniş qoruyucu sahə yaradır və iki nəfərin istifadəsi üçün daha əlverişli ola bilər. Bunun əvəzində onlar daha ağır və şəhər nəqliyyatında daha çətin idarə olunan olur. Buna görə gündəlik istifadə üçün ölçü seçimi qoruma sahəsi, çəki və daşınma rahatlığı arasında balans əsasında aparılır.

Çətirin tutacağı və rahat istifadəsi

Tutacaq istifadəçinin çətirlə birbaşa təmasda olduğu əsas hissədir. Klassik çətirlərdə əyri formalı tutacaqlar geniş yayılıb, kompakt modellərdə isə daha kiçik düz tutacaqlardan istifadə olunur. Taxta, plastik, rezinləşdirilmiş material və digər materiallardan hazırlanmış variantlar mövcuddur.

Tutacağın ölçüsü və səthinin sürüşkən olub-olmaması uzunmüddətli istifadə zamanı rahatlığa təsir edir. Çox kiçik tutacaq çətiri küləkdə idarə etməyi çətinləşdirə bilər. Erqonomik və sürüşməyə qarşı səth isə istifadəçinin çətiri daha rahat saxlamasına kömək edir.

Çətir necə düzgün qurudulmalıdır?

Yaş çətiri uzun müddət bağlı vəziyyətdə saxlamaq düzgün deyil. Parça üzərində qalan nəmlik xoşagəlməz qoxunun yaranmasına, metal hissələrdə isə materialdan və qoruyucu örtükdən asılı olaraq korroziyaya şərait yarada bilər. Buna görə istifadədən sonra çətirin təhlükəsiz yerdə açılaraq və ya istehsalçının tövsiyə etdiyi formada tam qurumasına imkan vermək məqsədəuyğundur.

Çətir quruduqdan sonra parça səliqəli şəkildə qatlanmalı və qoruyucu örtüyü varsa onun içərisində saxlanmalıdır. Mexanizmi zorla açmaq və ya bağlamaq, əyilmiş çubuqları güclə əvvəlki vəziyyətinə qaytarmağa çalışmaq əlavə zədələnməyə səbəb ola bilər.

Çətirin yaranma tarixi

Çətir çox qədim tarixə malik əşyalardan biridir. Encyclopaedia Britannica-nın məlumatına görə, çətir və günəş çətirinin qədim Misir, Mesopotamiya, Çin və Hindistan kimi sivilizasiyalarda istifadə edildiyinə dair tarixi təsvirlər mövcuddur. İlk nümunələrin əsas funksiyalarından biri günəşdən qorunmaq və kölgə yaratmaq idi.

Avropada çətirin gündəlik istifadəsi daha sonrakı dövrlərdə geniş yayıldı. Zaman keçdikcə konstruksiya yüngülləşdi, qatlanan mexanizmlər yaradıldı və suya davamlı müasir sintetik parçalar tətbiq olunmağa başladı. Bu inkişaf nəticəsində çətir status və mərasim əşyasından gündəlik istifadə edilən praktik aksesuara çevrildi.

Çətir təhlükəli ola bilərmi?

Adi çətir aşağı riskli gündəlik əşya hesab edilsə də, yanlış istifadə müəyyən təhlükələr yarada bilər. İnsanların sıx olduğu ərazidə çətirin sürətlə açılması onun metal uclarının başqa şəxsin üz və göz nahiyəsinə dəyməsinə səbəb ola bilər. Buna görə çətiri açmazdan əvvəl ətrafda kifayət qədər boş sahənin olduğuna diqqət yetirmək lazımdır.

Güclü küləkdə iri çətirlərin istifadəsi də risklidir. Xüsusilə bağ və çimərlik çətirləri düzgün bərkidilmədikdə aşaraq və ya küləklə hərəkət edərək təhlükə yarada bilər. İldırımlı hava zamanı isə açıq ərazidə qalmaq ümumiyyətlə təhlükəsiz deyil; belə şəraitdə çətirə güvənmək əvəzinə təhlükəsiz qapalı məkana keçmək lazımdır.

Çətir seçərkən nələrə diqqət etmək lazımdır?

Yaxşı çətir seçimi onun hansı şəraitdə istifadə ediləcəyindən asılıdır. Hər gün çantada daşınacaq model üçün yüngüllük və qatlandıqda ölçü daha vacib ola bilər. Yağışlı və küləkli bölgədə istifadə üçün isə karkasın möhkəmliyi və elastikliyi daha çox əhəmiyyət daşıyır. Parçanın tikişləri, çubuqların birləşmə nöqtələri, açılıb-bağlanma mexanizminin rahat işləməsi və tutacağın keyfiyyəti də məhsulun praktikliyinə təsir edir.

Günəşdən qorunmaq əsas məqsəddirsə, məhsulun UV və ya UPF göstəriciləri ayrıca yoxlanmalıdır. İki nəfərlik istifadə üçün daha böyük diametr, səyahət üçün isə kompakt ölçü daha münasib ola bilər. Beləliklə, çətir seçərkən yalnız rəng və dizayna deyil, ölçü, material, karkas, mexanizm və nəzərdə tutulan istifadə şəraitinə birlikdə baxmaq daha düzgün yanaşmadır.