Ceyran

Ceyran (Gazella subgutturosa) — boşbuynuzlular fəsiləsinin ceyran cinsinə aid olan, əsasən Orta Asiya, İran və Azərbaycanın yarımsəhra və düzənlik ərazilərində rast gəlinən dırnaqlı heyvandır. Azərbaycan təbiətinin ən mühüm növlərindən biri olan ceyran, həm ekoloji tarazlığın qorunmasında, həm də xalqımızın folklorunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Fiziki xüsusiyyətlər və biologiyası Ceyranlar digər antilop növlərindən bir sıra özünəməxsus cəhətləri ilə fərqlənirlər: Buynuzlar: Adətən yalnız erkəklərin liraya bənzər, qara rəngli və boğumlu buynuzları olur. Dişilər isə əsasən buynuzsuzdur. Gözəllik və Sürət: İri, qara və mənalı gözləri, incə ayaqları onlara həm estetik görünüş, həm də saatda 80-90 km sürətlə qaçmaq imkanı verir. "Zoblu" Görünüş: Növün latınca adı olan subgutturosa erkəklərin boğaz nahiyəsində olan və cütləşmə dövründə şişkinləşən çıxıntıya (zoba bənzər hissəyə) işarə edir. Azərbaycanda ceyranların mühafizəsi Bir vaxtlar Azərbaycan ərazisində nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən ceyranların sayının bərpası üçün son onilliklərdə böyük işlər görülmüşdür: Şirvan Milli Parkı: Ceyranların ən böyük və təbii populyasiyasının qorunduğu ərazidir. Bura Avropada ceyranların ən sıx məskunlaşdığı məkan sayılır. Reintroduksiya Layihəsi: Heydər Əliyev Fondu, IDEA İctimai Birliyi və Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin birgə dəstəyi ilə ceyranlar öz tarixi məskənlərinə — Qobustana, Acınohur düzünə və Korçay ərazisinə yenidən buraxılmışdır. Qırmızı Kitab: Ceyran Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı Kitabı"na daxil edilib və qanunla ciddi şəkildə qorunur. Mədəniyyətimizdə Ceyran obrazı Azərbaycan xalqı əsrlər boyu ceyranı müqəddəs və toxunulmaz bir varlıq kimi qəbul etmişdir: Poeziya və Musiqi: Klassik ədəbiyyatda gözəl qadın obrazı tez-tez "ceyran gözlü" və ya "ceyran yerişli" bənzətmələri ilə təsvir olunur. Molla Pənah Vaqifin və Səməd Vurğunun yaradıcılığında ceyran obrazı vətən təbiətinin ruhu kimi vəsf edilir. Xalq Sənəti: Xalçaçılıqda, miniatürlərdə və tətbiqi sənət nümunələrində ceyran motivləri geniş yayılmışdır. Ekoloji rol Ceyranlar yarımsəhra ekosisteminin mühüm hissəsidir. Onlar bitki örtüyü ilə qidalanaraq toxumların yayılmasına və bitki müxtəlifliyinin tənzimlənməsinə kömək edirlər. Onların mövcudluğu həm də bölgədəki digər yırtıcıların (məsələn, bəbirin) qida zəncirinin davamlılığı üçün vacibdir.