Dəmiryol stansiyası

Dəmiryol stansiyası qatarların qəbul edilməsi və yola salınması, sərnişinlərin minib-düşməsi, bəzi stansiyalarda isə yüklərin qəbulu, göndərilməsi və qatarların texniki əməliyyatlarının həyata keçirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş dəmir yolu infrastrukturu obyektidir. Stansiya dəmir yolu xətləri, platformalar, siqnalizasiya və idarəetmə sistemləri ilə yanaşı sərnişinlərə xidmət edən müxtəlif obyektləri də əhatə edə bilər.

Stansiyanın funksiyası onun yerləşdiyi əraziyə və təyinatına görə dəyişir. Böyük şəhərlərdə stansiya gündə minlərlə sərnişinə xidmət edən nəqliyyat qovşağı ola bilər, kiçik yaşayış məntəqəsində isə yalnız müəyyən qatarların dayandığı daha sadə infrastruktur kimi fəaliyyət göstərə bilər.

Dəmiryol stansiyası ilə vağzalın fərqi

“Dəmiryol stansiyası” və “dəmiryol vağzalı” ifadələri gündəlik danışıqda tez-tez eyni mənada işlədilsə də, texniki baxımdan fərqləndirilə bilər. Stansiya daha geniş dəmir yolu infrastrukturu və əməliyyat sahəsidir. Buraya yollar, platformalar, yoldəyişdiricilər və digər texniki qurğular daxil ola bilər.

Vağzal isə əsasən sərnişinlərə xidmət göstərən bina və onun xidmət sahələri ilə əlaqələndirilir. Məsələn, Qəbələ layihəsi haqqında rəsmi məlumatda “Qəbələ Dəmir Yolu Vağzalı” və “stansiyası” ayrıca qeyd olunur.

Buna görə böyük dəmiryol stansiyasının daxilində vağzal binası yerləşə bilər.

Dəmiryol stansiyasında nələr olur?

Sərnişin stansiyasının əsas elementlərindən biri platformadır. Qatar platformanın yanında dayanır və sərnişinlərin təhlükəsiz şəkildə minib-düşməsi təmin edilir. Böyük stansiyalarda bir neçə platforma və dəmir yolu xətti ola bilər.

Vağzal binasında isə bilet kassaları, gözləmə zalı, məlumat xidməti, sanitariya qovşaqları, baqaj və digər xidmət sahələri yerləşə bilər. Məsələn, Sabunçu dəmir yolu vağzalında gözləmə zalı, bilet kassaları, məlumat bürosu və əşyaların saxlanması kamerası yaradılıb. Burada lift, eskalator, turniketlər, təhlükəsizlik kameraları, yanğınsöndürmə və havalandırma sistemləri də quraşdırılıb.

Müasir komplekslərdə tibb məntəqəsi, ana və uşaq otağı, mağazalar, restoranlar və istirahət sahələri də nəzərdə tutula bilər. 2025-ci ildə təməli qoyulmuş Xankəndi Dəmir Yolu və Avtovağzal Kompleksinin layihəsində məhz belə xidmətlərin yaradılması planlaşdırılıb.

Platforma nədir?

Platforma sərnişinlərin qatarı gözlədiyi və qatara minib-düşdüyü xüsusi sahədir. Platformalar stansiyanın quruluşundan asılı olaraq dəmir yolu xəttinin bir tərəfində və ya iki xəttin arasında yerləşə bilər.

Platforma ilə vağzal binası arasında təhlükəsiz əlaqənin təmin edilməsi vacibdir. Bunun üçün yeraltı və ya yerüstü piyada keçidləri, pilləkənlər, panduslar, liftlər və digər vasitələrdən istifadə oluna bilər. Sabunçu vağzalının yenidən qurulması zamanı iki yeni platforma ilə yanaşı iki piyada alt keçidinin yaradılması buna nümunədir.

Sərnişin və yük stansiyaları

Bütün dəmiryol stansiyaları yalnız sərnişin daşımalarına xidmət etmir. Bəzi stansiyalar yük əməliyyatlarının aparılmasında da istifadə olunur. Burada yük vaqonlarının qəbulu və göndərilməsi, yükləmə-boşaltma və qatarların formalaşdırılması kimi əməliyyatlar həyata keçirilə bilər.

Ləki dəmir yolu stansiyası bunun nümunələrindən biridir. Rəsmi məlumatda stansiyada həm yük vaqonlarının yüklənməsi və boşaldılması, həm qatarların yola salınması, həm də vağzal binasında sərnişinlərə xidmət göstərilməsi qeyd olunur.

Bu səbəbdən stansiyanın quruluşu onun sərnişin, yük və ya qarışıq funksiyaya malik olmasına görə dəyişə bilər.

Dəmiryol stansiyasında təhlükəsizlik

Stansiyada qatarların və insanların eyni ərazidə hərəkət etməsi ciddi təhlükəsizlik tədbirləri tələb edir. Sərnişinlər platformanın təhlükəli hissəsindən uzaqda dayanmalı, relsləri yalnız bunun üçün nəzərdə tutulmuş keçidlərdən keçməli və stansiyada verilən xəbərdarlıq və göstərişlərə əməl etməlidirlər.

Stansiyanın texniki sistemlərinə işarəvermə, rabitə, elektrik təchizatı və qatarların hərəkətinin idarə olunmasına xidmət edən digər avadanlıqlar daxil ola bilər. Azərbaycanda dəmir yolu infrastrukturunun yenilənməsi layihələrində rabitə, işarəvermə və elektrik təchizatı sistemlərinin yenidən qurulması ayrıca istiqamət kimi nəzərdə tutulub.

Dəmiryol stansiyasının nəqliyyatda rolu

Dəmiryol stansiyası yaşayış məntəqəsini digər şəhər və rayonlarla əlaqələndirən nəqliyyat nöqtəsidir. Şəhərdaxili və şəhərətrafı dəmir yolu sistemlərində stansiyalar gündəlik iş və təhsil səfərlərinin də mühüm hissəsinə çevrilir.

Azərbaycanda bunun əsas nümunələrindən biri Abşeron dairəvi dəmir yolu xəttidir. Rəsmi məlumatlara görə, 2024-cü ildə ölkədə dəmir yolu ilə 8 milyondan çox sərnişin səfəri həyata keçirilib. Bakı Dəmiryol Vağzalı və Koroğlu stansiyasında turniketlərin sayının artırılması kimi tədbirlər də sərnişin axınının və stansiyaların buraxılış imkanlarının artırılmasına yönəlib.

Azərbaycanda dəmiryol stansiyaları

Azərbaycanın dəmir yolu şəbəkəsində Bakı, Gəncə, Sumqayıt, Qəbələ və digər şəhər və yaşayış məntəqələrində müxtəlif stansiyalar fəaliyyət göstərir. Bakı Dəmiryol Vağzalı ölkənin əsas sərnişin dəmir yolu qovşaqlarından biridir və şəhərin mərkəzində, “28 May” metro stansiyasının yaxınlığında yerləşir.

Son illərdə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə də dəmir yolu infrastrukturu yenidən qurulur. Ağdam Dəmir Yolu və Avtovağzal Kompleksi vahid nəqliyyat qovşağı kimi yaradılıb; dəmir yolu hissəsinin gündəlik 800–1000 sərnişinə xidmət etməsi nəzərdə tutulub. Kompleksdə gözləmə zalları, bilet kassaları, sərnişin platforması, avtomobil və velosiped dayanacaqları da yaradılıb.

Ağdam–Xankəndi dəmir yolu layihəsi çərçivəsində isə Əsgəran və Xocalı stansiyalarının, həmçinin Xankəndi Dəmir Yolu və Avtovağzal Kompleksinin tikintisi nəzərdə tutulub. Layihənin icra dövrü 2025–2026-cı illəri əhatə edir.

Beləliklə, dəmiryol stansiyası yalnız qatarın dayandığı yer deyil. O, dəmir yolu hərəkətinin təşkilini, sərnişin və bəzi hallarda yük əməliyyatlarını təmin edən kompleks nəqliyyat infrastrukturu obyektidir.