Divar rəsmi

Divar rəsmi binanın daxili və ya xarici divarının səthində yaradılan təsviri sənət əsəridir. Beynəlxalq terminologiyada belə əsərlər çox vaxt mural adlandırılır. Divar rəsmi adi kətan üzərində çəkilmiş tablodan fərqli olaraq memarlıq məkanı ilə birbaşa əlaqəli olur və çox vaxt divarın böyük hissəsini və ya bütöv fasadı əhatə edir. Monumental divar rəsmləri tarix, mədəniyyət, dini mövzular, insan portretləri, təbiət, gündəlik həyat və müasir sosial mövzuları təsvir edə bilər. UNESCO monumental rəssamlıq əsərlərini mədəni irsin mümkün formalarından biri kimi qeyd edir.

Divar rəsmlərinin tarixi

Divara rəsm çəkmək təsviri sənətin ən qədim formalarından biridir. İnsanlar hələ qədim dövrlərdə mağara və qaya səthlərində heyvanları, ov səhnələrini, insan fiqurlarını və müxtəlif işarələri təsvir edirdilər. Sonrakı dövrlərdə divar rəssamlığı sarayların, məbədlərin, yaşayış binalarının və ictimai tikililərin bəzədilməsində geniş istifadə olunmağa başladı.

Divar üzərində təsvir yaratmaq müxtəlif mədəniyyətlərdə fərqli üsullarla inkişaf edib. UNESCO-nun miniatür sənəti haqqında məlumatında kiçikölçülü təsvirlərin ənənəvi olaraq kitablarla yanaşı divar, keramika, tekstil və digər səthlərdə də yaradıldığı göstərilir. Bu sənət zamanla memarlıq və ictimai məkanların dekorasiyasında da istifadə olunub.

Divar rəsmi necə hazırlanır?

Divar rəsminin hazırlanması ilk növbədə səthin vəziyyətindən başlayır. Divar təmiz, möhkəm və istifadə ediləcək materiala uyğun olmalıdır. Çatlar, nəm və köhnə örtüklər nəticəyə təsir edə bildiyindən rəsmə başlamazdan əvvəl səthin hazırlanması vacibdir.

Rəssam əvvəlcə kompozisiyanın eskizini hazırlaya bilər. Böyük divarlarda kiçik eskizin səthə düzgün köçürülməsi üçün tor sistemi, proyeksiya və ya əvvəlcədən ölçülmüş işarələrdən istifadə oluna bilər. Daha sonra əsas formalar çəkilir, rəng qatları və detallar əlavə edilir.

Material seçimi əsərin yerləşdiyi məkandan asılıdır. İnteryer üçün nəzərdə tutulan divar rəsmi ilə açıq havada yerləşən fasad rəsminin tələbləri eyni deyil. Xarici divarda istifadə olunan materialın günəş şüaları, temperatur dəyişiklikləri və yağıntıya davamlılığı xüsusilə nəzərə alınır.

Mural nədir?

“Mural” divar və digər iri memarlıq səthləri ilə əlaqəli rəsm əsərləri üçün istifadə olunan beynəlxalq termindir. Mural ayrıca hazırlanıb divara yerləşdirilə və ya birbaşa memarlıq məkanının tərkib hissəsi kimi yaradıla bilər.

Məsələn, Tate arxivində Britaniyada 1970–1980-ci illərdə yaradılmış xarici divar rəsmlərinin ayrıca sənədləşdirildiyi və “Painting the Town: Mural Painting in Britain, 1970–80” adlı sərgidə nümayiş etdirildiyi qeyd olunur.

Mural anlayışı yalnız küçə sənəti ilə məhdudlaşmır. Tarixən saraylarda, ictimai binalarda, restoranlarda və digər interyerlərdə də iri divar kompozisiyaları yaradılıb. Tate-in Britaniya barokko sənətinə dair materiallarında monumental divar rəssamlığı həmin dövrün memarlıq və dekorasiya mədəniyyətinin bir hissəsi kimi təqdim edilir.

Divar rəsmi və küçə sənəti

Divar rəsmi ilə küçə sənəti bir-birinə yaxın anlayışlar olsa da, tamamilə eyni deyil. Divar rəsmi həm qapalı, həm də açıq məkanda yaradıla bilər. Küçə sənəti isə əsasən ictimai şəhər məkanında formalaşan daha geniş anlayışdır.

Böyük mural əvvəlcədən sifariş edilən və rəssamın razılaşdırılmış eskiz əsasında hazırladığı monumental layihə ola bilər. Divar rəsmləri şəhərdə boş fasadların bədii tərtibatı, müəyyən hadisə və ya şəxsin xatırlanması, yerli mədəniyyətin təqdim edilməsi və ictimai məkanın vizual görünüşünün dəyişdirilməsi məqsədilə istifadə edilə bilər.

Divar rəsmlərində hansı mövzular təsvir olunur?

Divar rəsminin mövzusu onun yerləşdiyi məkan və yaradılma məqsədindən asılıdır. Tarixi şəxsiyyətlərin portretləri, milli ornamentlər, şəhərin keçmişini göstərən səhnələr, təbiət mənzərələri, heyvanlar, abstrakt kompozisiyalar və gündəlik həyat divar rəssamlığında geniş istifadə olunan mövzulardır.

Bəzi divar rəsmlərinin konkret tarixi və siyasi hadisəni əks etdirmək məqsədi də olur. Məsələn, Tate Aleksandr Deynekanın 1937-ci ildə Oktyabr inqilabının 20-ci ildönümü üçün hazırladığı monumental əsəri Sovet pavilyonunu bəzəmək məqsədilə yaradılmış mural kimi təqdim edir.

İnteryerdə divar rəsmi

Divar rəsmlərindən evlərdə, restoranlarda, hotellərdə, məktəblərdə, ofislərdə və digər məkanlarda dekorativ element kimi də istifadə edilir. Belə rəsmlər otağın bir divarını vizual mərkəzə çevirə və məkanın ümumi dizayn konsepsiyasına uyğunlaşdırıla bilər.

Müasir texnologiyalar klassik əl işi ilə yanaşı rəqəmsal divar təsvirlərinin hazırlanmasına da imkan verir. Məsələn, mövcud sənət əsərinin böyükölçülü reproduksiyası xüsusi divar kağızı şəklində çap edilərək interyerə yerləşdirilə bilər. Tate kolleksiyasında tarixi rəsm əsərlərinin bir neçə hissədən ibarət böyük mural divar kağızı formasında hazırlanmış nümunələri mövcuddur.

Divar rəsminin qorunması

Divar rəsmlərinin uzunömürlü olması səthin hazırlanmasından, istifadə edilən boyadan, rütubətdən, günəş işığından və digər xarici təsirlərdən asılıdır. Xüsusilə açıq havadakı əsərlər zamanla rəng itkisi, səthin çatlaması və atmosfer təsirləri ilə üzləşə bilər.

Tarixi divar rəsmləri isə sadəcə dekorasiya deyil, mədəni irs nümunəsi ola bilər. UNESCO-nun Dünya İrsi Konvensiyasında tarixi və bədii dəyərə malik monumental rəssamlıq əsərləri mədəni irsin tərkib hissəsi kimi nəzərdə tutulur.

Beləliklə, divar rəsmi həm qədim sənət ənənəsinin davamı, həm memarlığın bədii tərtibat vasitəsi, həm də müasir şəhər mədəniyyətinin ifadə formasıdır. Kiçik interyer kompozisiyasından bütöv bina fasadını əhatə edən murala qədər divar rəssamlığı çox fərqli ölçü, texnika və mövzuda yaradıla bilər.