Dünya çempionatı

Dünya çempionatı nədir?
Dünya çempionatı müəyyən idman növü üzrə müxtəlif ölkələrin ən güclü idmançı və ya komandalarının iştirak etdiyi beynəlxalq yarışdır. Yarışın əsas məqsədi konkret idman növü, çəki dərəcəsi və ya intizam üzrə dünya çempionunu müəyyən etməkdir. Dünya çempionatları futbol, güləş, atletika, üzgüçülük, gimnastika, voleybol, basketbol və çoxsaylı digər idman növlərində keçirilir.

Dünya çempionatını kim təşkil edir?
Hər idman növünün dünya çempionatı həmin sahəyə rəhbərlik edən beynəlxalq federasiya tərəfindən təşkil olunur. Məsələn, futbolda əsas beynəlxalq qurum FIFA, güləşdə United World Wrestling (UWW), atletikada isə World Athletics-dir. Təşkilatçı qurum yarışın qaydalarını, iştirak şərtlərini, təsnifat sistemini və turnirin formatını müəyyən edir.

Dünya çempionatında kimlər iştirak edir?
İştirak qaydaları idman növündən asılıdır. Komanda idmanlarında ölkələrin milli komandaları seçmə mərhələlərdən keçərək final turnirinə vəsiqə qazana bilərlər. Fərdi idman növlərində isə iştirakçılar milli federasiyalar tərəfindən seçilə, reytinq və ya kvalifikasiya nəticələrinə əsasən yarışa buraxıla bilərlər.

Güləş kimi idman növlərində idmançılar yaş və çəki kateqoriyalarına bölünürlər. Buna görə eyni dünya çempionatında müxtəlif çəki dərəcələri üzrə ayrıca dünya çempionları müəyyən edilir.

Dünya çempionu kimdir?
Dünya çempionatında öz kateqoriyası üzrə birinci yeri tutan idmançı və ya komanda dünya çempionu adını qazanır. Fərdi idman növlərində adətən ilk üç pillənin sahiblərinə medallar təqdim edilir. Qızıl medal qalibə, gümüş medal ikinci yerə, bürünc medal isə üçüncü yerə görə verilir. Bəzi idman növlərində, o cümlədən güləşdə, hər çəki dərəcəsində iki bürünc medal təqdim oluna bilər.

Güləş üzrə dünya çempionatı
Güləş üzrə dünya çempionatları UWW tərəfindən təşkil edilir. Yarışlarda sərbəst güləş, yunan-Roma güləşi və qadın güləşi üzrə idmançılar müxtəlif çəki dərəcələrində mübarizə aparırlar.

Güləşçi final görüşündə qalib gəldikdə öz çəki dərəcəsi üzrə dünya çempionu olur. Finalda məğlub olan idmançı gümüş medal qazanır. Bürünc medal uğrunda isə ayrıca qarşılaşmalar keçirilir.

Dünya çempionatları böyüklərlə yanaşı müxtəlif yaş kateqoriyalarında da təşkil olunur. U-17, U-20 və U-23 yarışları gənc güləşçilərin beynəlxalq səviyyədə mübarizə aparmasına imkan verir.

U-17 dünya çempionatı nədir?
U-17 dünya çempionatı 17 yaşadək idmançılar üçün keçirilən beynəlxalq yarışdır. Burada iştirak hüququ müvafiq yarış ili üçün müəyyən edilmiş yaş meyarlarına əsaslanır.

Məsələn, güləş üzrə U-17 dünya çempionatında müxtəlif ölkələrdən yeniyetmə sərbəst, yunan-Roma və qadın güləşçiləri iştirak edir. Belə yarışlarda uğur qazanan idmançılar gələcəkdə U-20, U-23 və böyüklər arasında keçirilən dünya çempionatlarında mübarizə apara bilərlər.

Futbol üzrə dünya çempionatı
Ən geniş tanınan dünya yarışlarından biri FIFA Dünya Kubokudur. Bu turnirdə ölkələrin əsas milli futbol komandaları iştirak edir. Azərbaycan dilində yarış geniş şəkildə “futbol üzrə dünya çempionatı” kimi də adlandırılır.

İlk FIFA Dünya Kuboku 1930-cu ildə keçirilib. 2026-cı il turniri isə ilk dəfə 48 milli komandanın iştirakı ilə ABŞ, Kanada və Meksikada təşkil olunub.

Dünya çempionatı və Olimpiya Oyunları
Dünya çempionatı ilə Olimpiya Oyunları eyni yarış deyil. Olimpiya Oyunlarında çoxsaylı idman növləri vahid böyük proqram daxilində keçirilir. Dünya çempionatı isə adətən konkret idman növünün beynəlxalq federasiyası tərəfindən təşkil edilir.

İdmançı Olimpiya çempionu və dünya çempionu titullarını müxtəlif yarışlarda qazanır. Buna görə “Olimpiya çempionu” və “dünya çempionu” anlayışları bir-birini əvəz etmir.

Dünya və Avropa çempionatı arasındakı fərq
Avropa çempionatında əsasən Avropa ölkələrinin idmançı və komandaları iştirak edir. Dünya çempionatı isə qlobal səviyyəli yarışdır və iştirak qaydalarına uyğun olaraq müxtəlif qitələrin nümayəndələrini bir araya gətirir.

İdmançı eyni mövsümdə həm Avropa, həm də dünya çempionatında iştirak edə bilər. Avropa çempionatının qalibi Avropa çempionu, dünya çempionatının qalibi isə dünya çempionu adlanır.

Dünya çempionatında Azərbaycan
Azərbaycan idmançıları güləş, cüdo, gimnastika, boks və digər idman növləri üzrə dünya çempionatlarında iştirak edirlər. Xüsusilə güləş Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə yüksək nəticələr qazandığı idman sahələrindən biridir.

Dünya çempionatında medal qazanmaq idmançının beynəlxalq karyerasında ən yüksək nəticələrdən biri hesab edilir. Bu yarışlar eyni zamanda müxtəlif ölkələrin idman məktəblərinin səviyyəsini müqayisə etmək və dünyanın ən güclü idmançılarını müəyyənləşdirmək imkanı verir.