ehsan

Ehsan: Cəmiyyətdə xeyriyyəçilik və mənəvi dəyərlərin təcəssümü Ehsan anlayışı tarix boyu həm dini, həm də sosiokultural baxımdan cəmiyyətimizin ən mühüm dəyərlərindən biri olmuşdur. Gündəlik həyatımızda tez-tez eşitdiyimiz və tətbiq etdiyimiz bu termin təkcə maddi yardımlaşmanı deyil, həm də geniş mənəvi mənaları özündə birləşdirir. Bəs ehsan nədir, onun cəmiyyət üçün əhəmiyyəti nədən ibarətdir və rəsmi olaraq bu proses necə tənzimlənməlidir? Ehsanın lüğəvi və mənəvi mahiyyəti Ərəb mənşəli söz olan "ehsan" lüğətdə yaxşılıq etmək, bir işi ən gözəl şəkildə və qüsursuz yerinə yetirmək mənalarını verir. Dini ədəbiyyatlarda və rəsmi ilahiyyat mənbələrində islamda ehsan fəlsəfəsi insanın öz vəzifələrini tam məsuliyyətlə, vicdanla icra etməsi kimi qiymətləndirilir. İnsanın Yaradana və insanlara qarşı sevgi, mərhəmət, diqqət nümayiş etdirməsi bu anlayışın təməlidir. Qarşılıq gözləmədən edilən hər bir yaxşılıq, istər maddi, istərsə də mənəvi olsun, bu kateqoriyaya daxildir. Maddi və mənəvi ehsanın növləri Cəmiyyətdə xeyriyyəçilik dedikdə ilk növbədə maddi dəstək yada düşür. Lakin mütəxəssislər və ilahiyyatçılar bu fəaliyyəti fərqləndirirlər. Əsas ehsanın növləri maddi və mənəvi olaraq iki yerə bölünür: Maddi yardım ehtiyacı olan insanlara qida, geyim, pul yardımı etmək, ictimaiyyətin istifadəsi üçün su bulağı tikdirmək, ağac əkmək və ya hər hansı bir xeyriyyə fonduna ianə etməyi əhatə edir. Bu cür addımlar cəmiyyətdə sosial bərabərsizliyin azaldılmasına və həmrəyliyin güclənməsinə xidmət edir. Mənəvi yardım isə heç bir maddi vəsait tələb etməyən, lakin insan psixologiyasına və cəmiyyətin əhval-ruhiyyəsinə müsbət təsir göstərən əməllərdir. Ehtiyacı olan birinə faydalı məsləhət vermək, elmini başqaları ilə paylaşmaq, xəstələri ziyarət etmək və hətta insanlara qarşı gülərüz olmaq belə rəsmi olaraq mənəvi dəyər daşıyır. Azərbaycan mədəniyyətində ehsan vermək və yas mərasimləri Ölkəmizdə bu termin ən çox dünyasını dəyişmiş insanların xatirəsini yad etmək məqsədilə təşkil edilən məclislərlə əlaqələndirilir. Xalqımızın adət-ənənələrinə görə, vəfat etmiş şəxsin ailəsinə dəstək olmaq üçün yaxınlar bir araya gəlir. Lakin son illərdə rəsmi qurumlar, xüsusile Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi yas mərasimləri zamanı baş verən israfçılıqla bağlı ciddi xəbərdarlıqlar və tövsiyələr irəli sürmüşdür. Rəsmi mənbələr qeyd edir ki, qurulan süfrələr sadə olmalı, rəqabət xarakteri daşımamalıdır. Borca girərək dəbdəbəli süfrələr açmaq bu əməlin əsl mahiyyətinə tamamilə ziddir. Əsl ehsan vermək ehtiyacı olanları doyurmaq və israfdan qaçmaqdır. Bu səbəbdən cəmiyyətdə maarifləndirmə işləri aparılaraq mərasimlərin sadə keçirilməsi, yığılan vəsaitin isə təhsilə və ya kimsəsizlərə yönəldilməsi təşviq edilir. Xeyriyyəçilik fəaliyyətinin sosial funksiyası Bu addım sadəcə fərdi bir ibadət və ya adət deyil, həm də güclü bir sosial tənzimləmə mexanizmidir. Xeyriyyəçilik fəaliyyətləri insanlar arasında sevgi və inamı artırır, cəmiyyətdəki təbəqələşmənin yaratdığı uçurumu yumşaldır. Rəsmi statistikalar və sosioloji tədqiqatlar göstərir ki, yardımlaşma ənənələrinin güclü olduğu cəmiyyətlərdə cinayətkarlıq səviyyəsi aşağı düşür, insanların ümumi psixoloji rifahı isə yüksəlir. Nəticə olaraq qeyd etmək lazımdır ki, bu addımı atmaq insanın daxili aləminin zənginliyinin və cəmiyyətə olan məsuliyyətinin göstəricisidir. İstər kiçik bir təbəssüm, istərsə də böyük bir xeyriyyə layihəsi olsun, hər bir xeyirli əməl dünyanı daha yaşanılası və ədalətli bir yerə çevirmək üçün atılan addımdır. Bu dəyərləri qorumaq və gələcək nəsillərə israfçılıqdan uzaq, əsl mahiyyətinə uyğun şəkildə ötürmək hər birimizin mənəvi borcudur.