Əsgər

Əsgər Silahlı Qüvvələrdə və ya qanunvericiliyə uyğun yaradılmış digər hərbi birləşmələrdə xidmət edən hərbi qulluqçunu ifadə edən anlayışdır. Azərbaycan hərbi sistemində “əsgər” sözü həm gündəlik dildə hərbi xidmət keçən şəxsin ümumi adı kimi işlədilir, həm də konkret hərbi heyət və rütbə anlayışı ilə bağlıdır. Əsgərlər hərbi hissələrdə müəyyən edilmiş vəzifələri yerinə yetirir, hərbi hazırlıq keçir və xidmət zamanı nizamnamələrin tələblərinə riayət edirlər.

Əsgər kimdir?

Gündəlik danışıqda əsgər dedikdə adətən orduda xidmət edən hərbi qulluqçu nəzərdə tutulur. Hüquqi və hərbi terminologiyada isə hərbi qulluqçuların daha geniş təsnifatı mövcuddur.

Azərbaycanın hərbi xidmət sistemində hərbi qulluqçular əsgər və matros, çavuş, gizir və miçman, eləcə də zabit heyətlərinə bölünürlər. Buna görə “hərbi qulluqçu” anlayışı “əsgər” anlayışından daha genişdir.

Zabit, gizir və çavuş da hərbi qulluqçudur, lakin onların hərbi statusu və rütbəsi əsgərdən fərqlənir.

Əsgər və hərbi qulluqçu arasındakı fərq

“Hərbi qulluqçu” hüquqi baxımdan daha ümumi anlayışdır. Həqiqi hərbi xidmətdə olan və qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hərbi statusa malik şəxslər bu kateqoriyaya daxildir.

“Əsgər” isə hərbi qulluqçuların müəyyən kateqoriyasını və aşağı hərbi rütbələrdən birini ifadə edir.

Mətbuatda, bədii ədəbiyyatda və gündəlik nitqdə “Azərbaycan əsgəri” ifadəsi daha geniş mənada Azərbaycan Ordusunda xidmət edən hərbçiləri ifadə etmək üçün də işlədilir.

Müddətli həqiqi hərbi xidmət

Azərbaycanda əsgər anlayışı çox vaxt müddətli həqiqi hərbi xidmətlə əlaqələndirilir. Qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq çağırışçılar müəyyən edilmiş qaydada hərbi xidmətə çağırılır və xidmət müddətini hərbi hissələrdə keçirirlər.

2026-cı ildə qüvvədə olan çağırış sistemi üzrə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışlar il ərzində müəyyən edilmiş dövrlərdə həyata keçirilir.

Müddətli həqiqi hərbi xidmətini başa vurmuş hərbi qulluqçular qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada ehtiyata buraxılırlar.

Əsgərin hərbi hazırlığı

Hərbi xidmətə başlayan əsgərin hazırlığı onun xidmət edəcəyi qoşun növü, hərbi hissə və ixtisasdan asılıdır.

Hazırlıq prosesinə fiziki hazırlıq, sıra hazırlığı, hərbi intizam, nizamnamələrin öyrənilməsi, ilkin tibbi yardım, rabitə və konkret hərbi ixtisasa uyğun nəzəri və praktiki məşğələlər daxil ola bilər.

Məqsəd hərbi qulluqçunun öz vəzifələrini müəyyən edilmiş qaydalara uyğun yerinə yetirməsi və bölmənin tərkibində fəaliyyət göstərməyə hazır olmasıdır.

Hərbi and

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət edən hərbi qulluqçunun həyatında mühüm mərhələlərdən biri Hərbi Andın qəbul edilməsidir.

Hərbi And dövlətə və Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına sədaqət, hərbi vəzifələrin yerinə yetirilməsi və Vətənin müdafiəsi ilə bağlı öhdəlikləri ifadə edir.

Andiçmə mərasimləri hərbi hissələrdə xüsusi qaydada təşkil olunur və əsgərin hərbi xidmətinin simvolik mərhələlərindən biri hesab edilir.

Əsgərin vəzifələri

Əsgərin konkret vəzifələri onun tutduğu vəzifədən, hərbi ixtisasından və xidmət etdiyi bölmədən asılı olaraq dəyişir.

Hərbi qulluqçu komandirlərin qanuni əmrlərini yerinə yetirməli, hərbi intizama və nizamnamələrin tələblərinə riayət etməli, ona həvalə edilmiş vəzifələrə məsuliyyətlə yanaşmalıdır.

Hərbi xidmət kollektiv fəaliyyət olduğundan əsgərin fərdi hazırlığı ilə yanaşı bölmə daxilində koordinasiya və intizam da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Əsgər, çavuş və zabit

Orduda hərbi rütbələr idarəetmə və xidmət strukturunun əsas elementlərindən biridir.

Əsgər heyəti hərbi sistemin ilkin pilləsini təşkil edir. Çavuş heyəti bölmələrdə müəyyən rəhbərlik və təşkilati funksiyalar yerinə yetirə bilər. Gizir və miçmanlar ayrıca hərbi heyət kateqoriyasına daxildir.

Zabit heyəti isə kiçik, baş və ali zabit heyətlərinə bölünür. Zabitlərin vəzifələrinə bölmələrin idarə edilməsi, şəxsi heyətin hazırlanması və müxtəlif səviyyələrdə komandanlıq funksiyalarının yerinə yetirilməsi daxil ola bilər.

Bu səbəbdən bütün əsgərlər hərbi qulluqçudur, lakin bütün hərbi qulluqçuları rəsmi mənada əsgər adlandırmaq düzgün deyil.

Müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət

Hərbi xidmət yalnız müddətli çağırış formasından ibarət deyil. Azərbaycan qanunvericiliyində müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət də nəzərdə tutulur.

Müəyyən edilmiş tələblərə cavab verən şəxslər müddətli həqiqi hərbi xidməti başa vurduqdan sonra seçim və hazırlıq prosesindən keçərək müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmətə qəbul edilə bilərlər.

Bu xidmət forması hərbi sahədə fəaliyyətini davam etdirmək istəyən şəxslər üçün peşəkar hərbi xidmət istiqamətlərindən biridir.

Azərbaycan əsgəri

“Azərbaycan əsgəri” ifadəsi ölkənin hərbi tarixində və ictimai dilində xüsusi yer tutur. Bu anlayış Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin, suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün müdafiəsi ilə bağlı hərbi xidmət kontekstində geniş istifadə edilir.

Azərbaycan hərbçiləri Birinci Qarabağ müharibəsində, 2016-cı ilin Aprel döyüşlərində, 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsində və sonrakı dövrdə ölkənin təhlükəsizliyi və ərazi bütövlüyü ilə bağlı hərbi vəzifələri yerinə yetiriblər.

Vətən müharibəsi Azərbaycan hərb tarixində mühüm mərhələlərdən biri olub və əsgər obrazının müasir Azərbaycan cəmiyyətindəki mənasına da təsir göstərib.

Əsgər obrazı və xatirə

Əsgər obrazına Azərbaycanda abidələrdə, memorial komplekslərdə, muzey ekspozisiyalarında, rəsm və heykəltəraşlıq əsərlərində geniş rast gəlinir.

Hərbi geyimli əsgər fiquru müxtəlif əsərlərdə Vətənin müdafiəsi, hərbi xidmət, döyüş yolu və həlak olmuş hərbçilərin xatirəsi ilə əlaqələndirilə bilər.

Bu səbəbdən “əsgər” sözü yalnız hərbi rütbə və xidmət anlayışı deyil, tarixi və mədəni materiallarda da tez-tez rast gəlinən anlayışdır.