Fontan

Fontan suyun xüsusi sistem vasitəsilə dövr etdirilərək havaya püskürdüldüyü və dekorativ görüntü yaratdığı memarlıq və landşaft elementidir. Fontanlar park, meydan, bağ, hotel, ticarət mərkəzi və digər ictimai məkanlarda geniş istifadə olunur. Onların əsas funksiyası dekorativ olsa da, bəzi fontanlar şəhər məkanında sərinlik hissi yaratmaq, səs-küyü vizual və akustik olaraq yumşaltmaq və istirahət zonasının estetik görünüşünü yaxşılaşdırmaq üçün də tətbiq edilir.

Fontan necə işləyir?
Müasir fontanların əksəriyyəti qapalı su dövriyyəsi prinsipi ilə işləyir. Su hovuzda və ya xüsusi rezervuarda toplanır, nasos vasitəsilə boru sisteminə ötürülür və forsunkalardan müəyyən təzyiqlə çıxarılır. Daha sonra su yenidən aşağı hissədəki hovuz və ya rezervuara qayıdır və sistem daxilində təkrar dövr edir.

Bu yanaşma suyun daimi olaraq yenidən istifadə olunmasına imkan verir. Bununla belə, buxarlanma, külək və texniki itkilər səbəbindən sistemə vaxtaşırı əlavə su verilməsi lazım gələ bilər.

Fontanın əsas hissələri hansılardır?
Fontan sisteminin əsas elementlərinə su hovuzu və ya rezervuar, nasos, borular, forsunkalar, filtrasiya sistemi və elektrik idarəetmə avadanlığı daxildir. Dekorativ fontanlarda əlavə olaraq sualtı işıqlandırma, musiqi sistemi və avtomatik idarəetmə modulları istifadə oluna bilər.

Forsunka suyun formasını müəyyən edən əsas hissələrdən biridir. Müxtəlif forsunkalar vasitəsilə şaquli şırnaq, yay, duman, köpüklü su və digər vizual effektlər yaratmaq mümkündür.

Fontanların hansı növləri var?
Fontanlar konstruksiyasına və məqsədinə görə müxtəlif növlərə bölünür. Klassik fontanlarda su daş və ya dekorativ konstruksiyadan axır və ya yuxarı püskürür. Müasir dinamik fontanlarda suyun hündürlüyü və istiqaməti proqramlaşdırılmış şəkildə dəyişə bilər.

Musiqili fontanlarda su hərəkəti musiqi və işıqlandırma ilə sinxronlaşdırılır. Quru fontanlarda isə açıq su hovuzu görünmür. Forsunkalar döşəmədə yerləşir və su səthin altındakı drenaj sisteminə qayıdır. Bu tip fontanlar meydanlarda və insanların hərəkət etdiyi ictimai sahələrdə geniş istifadə olunur.

Musiqili fontan necə işləyir?
Musiqili fontanda nasoslar, elektrik klapanları və işıqlandırma sistemi xüsusi idarəetmə proqramı vasitəsilə koordinasiya olunur. Musiqinin ritminə uyğun olaraq su şırnaqlarının hündürlüyü və hərəkəti dəyişdirilə bilər.

Böyük sistemlərdə çoxsaylı forsunkalar, rəngli LED işıqlar və ayrıca idarə olunan nasos qrupları istifadə edilir. Bu səbəbdən musiqili fontan adi dekorativ fontanla müqayisədə daha mürəkkəb texniki sistemdir.

Quru fontan nədir?
Quru fontan su hovuzu görünməyən fontan növüdür. Su döşəmədə yerləşən forsunkalardan yuxarı qalxır və daha sonra xüsusi barmaqlıq və ya drenaj səthindən aşağıdakı rezervuara axır.

Bu tip fontanın üstünlüyü istifadə olunmadığı zaman ərazinin adi meydan və ya keçid kimi istifadə edilə bilməsidir. Buna görə quru fontanlara park və şəhər meydanlarında tez-tez rast gəlinir.

Fontanda suyun təmizliyi niyə vacibdir?
Fontan suyu dövriyyədə olduğu üçün zamanla toz, yarpaq və digər çirklərlə qarışa bilər. Buna görə filtrasiya və müntəzəm texniki qulluq vacibdir. Su keyfiyyətinin düzgün idarə olunmaması yosunlaşma, xoşagəlməz qoxu və avadanlığın çirklənməsi ilə nəticələnə bilər.

İnsanların su ilə təmas edə bildiyi interaktiv fontanlarda suyun gigiyenik vəziyyətinə daha ciddi nəzarət tələb olunur. Belə sistemlərin istismarı zamanı yerli sanitariya və texniki tələblər nəzərə alınmalıdır.

Fontanda nasosun rolu
Nasos fontanın əsas texniki elementlərindən biridir. O, suyun sistem daxilində hərəkətini və forsunkalara lazımi təzyiqlə çatmasını təmin edir. Nasosun gücü fontanın ölçüsünə, su şırnağının tələb olunan hündürlüyünə və forsunkaların sayına uyğun seçilir.

Uyğun olmayan nasos su şırnağının zəif olmasına və ya sistemdə həddindən artıq təzyiq yaranmasına səbəb ola bilər. Buna görə fontanın hidravlik sistemi layihələndirilərkən nasos və boruların göstəriciləri birlikdə hesablanır.

Fontanlarda işıqlandırma
Dekorativ fontanlarda sualtı LED işıqlardan geniş istifadə olunur. İşıqlandırma gecə saatlarında suyun hərəkətini daha aydın göstərir və müxtəlif rəng effektləri yaratmağa imkan verir.

Elektrik avadanlığının su ilə yaxın məsafədə yerləşməsi əlavə təhlükəsizlik tələbləri yaradır. Buna görə sualtı işıqlandırma avadanlığı bu məqsəd üçün nəzərdə tutulmalı və elektrik sistemi müvafiq qoruyucu vasitələrlə təmin edilməlidir.

Fontanların texniki xidməti
Fontanların etibarlı işləməsi üçün müntəzəm texniki xidmət aparılmalıdır. Filtrlər təmizlənməli, nasoslar yoxlanılmalı və forsunkalarda yaranan çöküntülər aradan qaldırılmalıdır. Elektrik və idarəetmə sistemlərinin vəziyyəti də dövri şəkildə yoxlanmalıdır.

Suyun səviyyəsinin həddindən artıq azalması bəzi nasosların quru işləməsinə və sıradan çıxmasına səbəb ola bilər. Buna görə bir çox müasir sistemdə avtomatik su səviyyəsi nəzarəti istifadə olunur.

Fontanlarda təhlükəsizlik
Fontanların ətrafında yaş səthlər sürüşmə riski yarada bilər. Buna görə döşəmə materiallarının sürüşməyə davamlı olması və suyun ətraf əraziyə nəzarətsiz yayılmaması vacibdir.

Elektrik avadanlığının düzgün qorunması da əsas təhlükəsizlik məsələlərindəndir. Nasos, kabel və işıqlandırma sistemlərində nasazlıq aşkar edildikdə avadanlığın istismarı dayandırılmalı və texniki mütəxəssis tərəfindən yoxlanılmalıdır.

Fontan və fəvvarə arasında fərq varmı?
Azərbaycan dilində “fontan” və “fəvvarə” sözləri çox vaxt eyni anlayışı ifadə etmək üçün istifadə olunur. “Fəvvarə” Azərbaycan dilində daha ənənəvi qarşılıqdır, “fontan” isə gündəlik danışıqda və texniki istifadədə geniş yayılıb. Hər iki termin suyun dekorativ şəkildə püskürdüldüyü və ya axıdıldığı qurğunu ifadə edə bilər.

Fontanların şəhər mühitində rolu
Fontanlar şəhər məkanının vizual görünüşünü formalaşdıran mühüm landşaft elementlərindəndir. Onlar meydan və parklarda diqqət mərkəzi yaradır, insanların toplaşdığı və istirahət etdiyi zonaların daha cəlbedici görünməsinə kömək edir.

Düzgün layihələndirilmiş fontanda estetika ilə yanaşı su sərfiyyatı, enerji istifadəsi, texniki xidmət imkanları və təhlükəsizlik də nəzərə alınır. Buna görə müasir fontan sadəcə dekorativ element deyil, hidravlik, elektrik və memarlıq sistemlərinin birlikdə işlədiyi kompleks qurğudur.