Güləş

Güləş iki idmançının müəyyən qaydalar çərçivəsində bir-birinə üstünlük yaratmağa çalışdığı qədim döyüş idman növüdür. Məqsəd rəqibi nəzarət altına almaq, xal gətirən texniki fəndlər yerinə yetirmək və ya onun kürəklərini xalçaya sıxaraq tuşla qalib gəlməkdir. Müasir beynəlxalq güləşin əsas növləri sərbəst güləş və yunan-Roma güləşidir.

Sərbəst güləş nədir?
Sərbəst güləşdə idmançı rəqibin həm yuxarı, həm də aşağı bədən hissələrindən istifadə edərək hücum edə bilər. Ayaqlardan tutmaq, ayağa giriş etmək, rəqibi yerə salmaq və müxtəlif çevirmə texnikalarından istifadə etmək mümkündür. Bu növ sürət, çeviklik, güc və yaxşı müdafiə tələb edir.

Yunan-Roma güləşi nədir?
Yunan-Roma güləşində rəqibin beldən aşağı hissəsindən tutmaq və ayaqlara birbaşa hücum etmək qadağandır. Burada əsas diqqət gövdə, qol və çiyin üzərindən edilən tutuşlara, qaldırmalara və atmalara yönəlir. Bu səbəbdən yunan-Roma güləşində üst bədən gücü və balans böyük rol oynayır.

Güləş qarşılaşması necə keçirilir?
Qarşılaşma xüsusi güləş xalçasında keçirilir. İdmançılar ayaqüstü vəziyyətdə başlayır və rəqib üzərində texniki üstünlük qazanmağa çalışırlar. Hakim xal gətirən fəndləri, passivliyi və qayda pozuntularını qiymətləndirir. Qarşılaşmanın sonunda daha çox xal toplayan idmançı qalib olur. Rəqib tuş edilərsə, görüş vaxtından əvvəl başa çatır.

Tuş nədir?
Tuş rəqibin hər iki kürəyinin nəzarət altında xalçaya toxundurulmasıdır. Hakim tuş vəziyyətini təsdiqlədikdə qarşılaşma dərhal başa çatır və tuş edən güləşçi qalib elan olunur.

Xallar necə verilir?
Güləşdə xal sayı texnikanın növündən və keyfiyyətindən asılıdır. Rəqibi yerə salmaq, arxasına keçmək, təhlükəli vəziyyət yaratmaq və yüksək amplitudalı atma etmək müxtəlif sayda xal gətirə bilər. Bəzi qayda pozuntularında da rəqibə xal verilə bilər.

Texniki üstünlük nədir?
İdmançı müəyyən xal fərqi yaratdıqda qarşılaşma vaxt tamamlanmadan texniki üstünlüklə bitə bilər. Dəqiq xal fərqi güləş növünə və qüvvədə olan qaydalara görə dəyişir.

Parter nədir?
Parter güləşçinin xalça üzərində aşağı vəziyyətdə olduğu mərhələdir. Üst mövqedə olan idmançı rəqibi çevirmək, təhlükəli vəziyyətə salmaq və əlavə xal toplamaq üçün müxtəlif texnikalardan istifadə edir.

Güləşçinin fiziki hazırlığı
Güləş yüksək fiziki hazırlıq tələb edir. Güc, dözümlülük, sürət, çeviklik, koordinasiya və balans əsas keyfiyyətlərdəndir. Məşqlərdə texniki fəndlərlə yanaşı güc hazırlığı, sparrinq, interval məşqləri və çeviklik üzərində də işlənilir.

Çəki dərəcələri
Güləşçilər bədən çəkilərinə uyğun kateqoriyalarda yarışırlar. Olimpiya, dünya, Avropa və yaş qrupları üzrə yarışlarda çəki dərəcələri fərqli ola bilər. Yarışdan əvvəl rəsmi çəkiölçmə keçirilir.

U-17, U-20 və U-23 nədir?
Beynəlxalq güləşdə idmançılar yaş qruplarına da bölünür. U-17 17 yaşadək, U-20 20 yaşadək, U-23 isə 23 yaşadək idmançıların yarışdığı kateqoriyalardır. Bu sistem güləşçilərin mərhələli şəkildə böyüklər səviyyəsinə keçməsinə imkan verir.

Güləşdə təhlükəsizlik
Güləş kontakt idmanı olduğuna görə boyun, çiyin, diz, bilək və digər nahiyələrdə zədə riski mövcuddur. Düzgün isinmə, texnikanın düzgün icrası və məşq yükünün idarə olunması riski azaltmağa kömək edir. Zədə baş verdikdə məşqi davam etdirmək əvəzinə tibbi qiymətləndirmə aparılması vacibdir.

Güləş və Olimpiya Oyunları
Güləş Olimpiya Oyunlarının ən qədim idman növlərindən biridir. Müasir Olimpiadada kişilər sərbəst və yunan-Roma, qadınlar isə sərbəst güləş üzrə yarışırlar. Olimpiya medalı güləşçi üçün ən yüksək idman nailiyyətlərindən biri hesab olunur.

Azərbaycanda güləş
Güləş Azərbaycanda ən populyar və uğurlu idman növlərindən biridir. Azərbaycan idmançıları Olimpiya Oyunları, dünya və Avropa çempionatlarında çoxsaylı medallar qazanıblar. Sərbəst güləş və yunan-Roma güləşi üzrə ölkədə güclü idman məktəbi formalaşıb.

Azərbaycanın tanınmış güləşçiləri sırasında Namiq Abdullayev, Fərid Mansurov, Toğrul Əsgərov, Şərif Şərifov və Hacı Əliyev kimi Olimpiya və dünya səviyyəsində uğur qazanan idmançılar yer alır.

Azərbaycan Güləş Federasiyası
Azərbaycan Güləş Federasiyası ölkədə güləşin inkişafı, milli komandaların formalaşdırılması, yerli yarışların təşkili və beynəlxalq turnirlərdə iştirakla məşğul olur. Müxtəlif yaş qruplarında perspektivli idmançılar seçilərək milli komandaların hazırlıq sisteminə cəlb edilirlər.

Güləşçinin əsas xüsusiyyətləri
Uğurlu güləşçi yalnız fiziki cəhətdən güclü olmamalıdır. Texnika, taktiki düşüncə, sürətli qərarvermə, rəqibin hərəkətini oxumaq və psixoloji davamlılıq da eyni dərəcədə vacibdir. Buna görə güləş həm fiziki, həm də taktiki baxımdan kompleks idman növüdür.