həcm ölçmələri laboratoriyası

Maye və Qazların Dəqiq Həddi: Həcm Ölçmələri Laboratoriyası Həcm ölçmələri laboratoriyası, mayelərin və qazların tutumunu, yəni fəzada tutduğu sahəni ölçən cihazların və laboratoriya qablarının dəqiqliyini yoxlayan, onları beynəlxalq etalonlara uyğun olaraq kalibrləyən ixtisaslaşdırılmış metrologiya mərkəzidir. Beynəlxalq Vahidlər Sistemində (SI) həcm vahidi kubmetr (m 3 ) qəbul edilsə də, kimya, tibb və sənaye laboratoriyalarında ölçmələr daha çox litr (L), mililitr (mL) və ya mikrolitr (μL) miqyasında aparılır. Tibbi analizlərdən tutmuş yanacaqdoldurma məntəqələrindəki sayğacların dürüstlüyünə qədər həcm göstəricilərinin düzgünlüyü həm elmi nəticələrin etibarlılığı, həm də iqtisadi dürüstlük üçün kritik rol oynayır. Laboratoriyada Kalibrlənən Əsas Cihazlar və Qablar Həcm ölçmələri laboratoriyasında yoxlanılan və kalibrlənən avadanlıqlar əsasən iki qrupa bölünür: Laboratoriya şüşə və plastik qabları: Kimya və biologiya laboratoriyalarında geniş istifadə olunan birdəfəlik və ya çoxdəfəlik ölçü silindrləri (menzurkalar), ölçü kolbaları, pipetlər, büretlər və piknometrlər. Pistonlu (avtomat) pipetlər və dispenserlər: Tibbi və genetik laboratoriyalarda mikrolitr səviyyəsində maye köçürmək üçün istifadə olunan mexaniki və ya elektron mikropipetlər. Bu cihazların cüzi xətası analiz nəticələrini tamamilə saxtalaşdıra bilər. Sənaye tipli həcm ölçənlər: Yanacaq paylayıcı kalonkalar, böyük maye çənləri, su və qaz sayğacları, eləcə də axınölçənlər (flowmeter). Həcm Ölçmə Metodologiyası və Cihazlar Həcm ölçmələri ətraf mühitin temperaturuna, atmosfer təzyiqinə və istifadə olunan mayenin (adətən distillə olunmuş suyun) sıxlığına qarşı son dərəcə həssasdır. Çünki maddələr qızdıqda genişlənir və həcmləri dəyişir. Bu səbəbdən laboratoriyada temperatur ciddi şəkildə sabit saxlanılır (20 ∘ C və ya 23 ∘ C). Həcm kalibrlənməsində əsasən iki metodu tətbiq edən cihazlardan istifadə olunur: Qravimetrik Metod (Ən Dəqiq Üsul): Bu metodda kalibrlənən qabın daxilinə doldurulan və ya pipetlə köçürülən suyun kütləsi yüksək həssaslıqlı analitik tərəzilərdə (0.0001 g dəqiqliklə) çəkilir. Suyun temperaturuna uyğun sıxlıq cədvəllərindən istifadə edilərək, riyazi düsturlarla çəki həcmə çevrilir. Həcmi (Volumetrik) Metod: Daha böyük tutumlu çənlərin və sənaye qablarının kalibrlənməsində istifadə olunur. Dəqiqliyi əvvəlcədən təsdiq olunmuş yüksək dəqiqlikli etalon tutumlardan (ölçü qablarından) maye digər qaba köçürülərək müqayisə aparılır. Sənaye, Səhiyyə və Ticarətdə Əhəmiyyəti Həcm ölçmələri laboratoriyasının fəaliyyəti birbaşa həm ticarət dürüstlüyünə, həm də insan sağlamlığına təsir edir. Məsələn, farmasevtika (dərman) sənayesində maye dərmanların dozalanması zamanı mikrolitr səviyyəsində səhv infarkt və ya zəhərlənməyə yol aça bilər. Ticarət sahəsində isə yanacaqdoldurma məntəqələrində sürücülərə satılan benzinin həcminin dəqiq olması üçün sayğaclar mütəmadi olaraq bu laboratoriyanın mütəxəssisləri tərəfindən dövlət etalonları əsasında yoxlanılır və plomblanır.