İmzalanma mərasimi

İmzalanma mərasimi iki və ya daha çox tərəfin razılaşdırdığı sənədin səlahiyyətli şəxslər tərəfindən rəsmi şəkildə imzalandığı tədbirdir. Belə mərasimlər dövlətlərarası münasibətlərdə, biznesdə, beynəlxalq təşkilatlarda, təhsil müəssisələrində və digər sahələrdə keçirilə bilər. İmzalanan sənəd müqavilə, saziş, memorandum, xartiya, birgə bəyannamə, protokol və ya başqa sənəd ola bilər. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi saytında dövlətlərarası sənədlərin imzalanmasına həsr edilmiş ayrıca “İmzalanma” bölməsi mövcuddur.

İmzalanma mərasimi necə keçirilir?

Mərasimdən əvvəl sənədin mətni tərəflər arasında hazırlanır və razılaşdırılır. Dövlətlərarası münasibətlərdə bu prosesə danışıqlar, hüquqi və diplomatik ekspertiza, sənəd layihəsinin redaktəsi və imza atacaq şəxslərin müəyyənləşdirilməsi daxil ola bilər.

Mərasim zamanı tərəflərin nümayəndələri əvvəlcədən hazırlanmış sənədləri imzalayırlar. Bəzi tədbirlərdə dövlət və ya hökumət başçıları mərasimdə iştirak etdiyi halda, sənədləri nazirlər, səfirlər və ya digər səlahiyyətli şəxslər imzalaya bilirlər.

Məsələn, 19 fevral 2024-cü ildə Ankarada Azərbaycan və Türkiyə prezidentlərinin iştirakı ilə keçirilən mərasimdə Anlaşma Memorandumu, əməkdaşlıq haqqında Saziş və ikiqat vergitutma ilə bağlı Saziş müxtəlif dövlət rəsmiləri tərəfindən imzalanıb.

İmzalanma mərasimində hansı sənədlər imzalana bilər?

Mərasimin formatı imzalanan sənədin növündən asılıdır. Dövlətlərarası və hökumətlərarası münasibətlərdə müqavilə, saziş, memorandum, xartiya, protokol və birgə bəyannamə kimi sənədlərə rast gəlinir.

Məsələn, 10 fevral 2026-cı ildə Bakıda Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə ABŞ Hökuməti arasında Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının imzalanma mərasimi keçirilib. Sənədi Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və ABŞ-nin vitse-prezidenti Cey. Di. Vens imzalayıblar.

28 aprel 2026-cı ildə isə AZCON Holding və AD Ports Group arasında logistika və rəqəmsal həllər sahəsində əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılmasına dair Anlaşma Memorandumunun imzalanma mərasimi keçirilib.

Memorandumun imzalanması

Anlaşma Memorandumu müxtəlif imzalanma mərasimlərində geniş istifadə olunan sənəd növlərindən biridir. O, tərəflərin müəyyən istiqamətdə əməkdaşlıq etmək, münasibətləri inkişaf etdirmək və ya gələcək fəaliyyət üçün çərçivə yaratmaq niyyətini və razılaşdığı müddəaları sənədləşdirə bilər.

Memorandumun konkret hüquqi mahiyyəti isə onun adından deyil, mətnindən, tərəflərin niyyətindən və tətbiq olunan hüquqdan asılıdır. Buna görə hər bir memorandumu avtomatik olaraq hüquqi baxımdan məcburi müqavilə və ya əksinə, yalnız simvolik sənəd hesab etmək düzgün deyil.

Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatlarında da müxtəlif ölkələrlə siyasi məsləhətləşmələr və institusional əməkdaşlıq üzrə Anlaşma Memorandumlarının rəsmi görüşlərdən sonra keçirilən mərasimlərdə imzalandığı görünür.

Sənədlərin imzalanması və mübadiləsi

Bəzi rəsmi tədbirlərdə “imzalanma mərasimi” ilə yanaşı “sənədlərin mübadiləsi mərasimi” ifadəsi də işlədilir. Bu zaman əvvəlcədən imzalanmış sənədlərin nüsxələri tərəflərin nümayəndələri tərəfindən rəsmi şəkildə dəyişdirilə bilər.

Məsələn, 23 avqust 2026-cı ildə Daşkənddə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin iştirakı ilə həm sənədlərin imzalanması, həm də artıq imzalanmış sənədlərin mübadiləsi mərasimi keçirilib. Prezidentlər müqavilə və qərar imzalayıb, digər qurumlar arasında bağlanmış memorandumlar isə səlahiyyətli nümayəndələr tərəfindən mübadilə edilib.

İmzalanma mərasimində kimlər iştirak edir?

İştirakçıların tərkibi tədbirin səviyyəsindən asılıdır. Dövlətlərarası mərasimlərdə prezidentlər, baş nazirlər, nazirlər, səfirlər və digər rəsmi şəxslər iştirak edə bilərlər. Şirkətlərarası tədbirlərdə isə sənədləri şirkət rəhbərləri və ya imza səlahiyyəti verilmiş nümayəndələr imzalayırlar.

Mərasimdə nümayəndə heyətləri, protokol əməkdaşları və media nümayəndələri də iştirak edə bilər. Rəsmi tədbirlərdə dövlət bayraqları, tərəflərin adları, sənədlər və imza üçün nəzərdə tutulmuş masa protokol qaydalarına uyğun yerləşdirilə bilər. Azərbaycan XİN-in diplomatik protokol materiallarında da rəsmi imzalanma mərasimlərinin diplomatik tədbirlərin bir hissəsi kimi nümunələri təqdim olunur.

İmza sənədin dərhal qüvvəyə minməsi deməkdirmi?

Sənədin imzalanması onun bütün hallarda dərhal hüquqi qüvvəyə minməsi demək deyil. Bu məsələ konkret sənədin növündən və onun müddəalarından asılıdır. Bəzi beynəlxalq sazişlər üçün imzadan sonra əlavə dövlətdaxili prosedurların tamamlanması tələb olunur.

Məsələn, Azərbaycan ilə Gürcüstan arasında 18 may 2026-cı ildə imzalanmış təbii qazın təchizatına dair Saziş sonradan Prezidentin Fərmanı ilə təsdiq edilib. Fərmanda həmçinin Sazişin qüvvəyə minməsi üçün zəruri dövlətdaxili prosedurların yerinə yetirilməsi barədə qarşı tərəfə bildiriş göndərilməsi nəzərdə tutulub.

Bu səbəbdən imzalanma mərasimi sənədin rəsmiləşdirilməsində mühüm mərhələ olsa da, onun hüquqi qüvvəyə minmə qaydası ayrıca müəyyən edilir.

İmzalanma mərasiminin məqsədi

İmzalanma mərasimi tərəflərin əldə etdiyi razılaşmanı rəsmiləşdirməyə və ictimai şəkildə təqdim etməyə imkan verir. Dövlət səviyyəsində belə tədbirlər diplomatik səfərlərin, yüksək səviyyəli görüşlərin və danışıqların yekun mərhələlərindən biri ola bilər.

Biznes və təşkilatlararası münasibətlərdə isə imzalanma mərasimi yeni tərəfdaşlığın, investisiya layihəsinin, əməkdaşlıq proqramının və ya birgə fəaliyyət istiqamətinin başlanmasını rəsmiləşdirə bilər. Mərasimin konkret hüquqi nəticəsi isə həmişə imzalanan sənədin məzmununa və tətbiq olunan prosedurlara əsasən müəyyən olunur.