İsmayıl Serageldin

İsmayıl Serageldin (Ismail Serageldin) misirli alim, inkişaf siyasəti üzrə ekspert və beynəlxalq təşkilat rəhbəridir. O, hazırda Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin həmsədri, Bibliotheca Alexandrina-nın — İsgəndəriyyə Kitabxanasının təsisçi direktoru və fəxri kitabxanaçısıdır. Serageldin həmçinin kitabxananın Qəyyumlar Şurasının üzvüdür və müxtəlif beynəlxalq elmi və məsləhətçi strukturlarda fəaliyyət göstərir. 1993–2000-ci illərdə Dünya Bankının vitse-prezidenti kimi çalışması onun karyerasının əsas mərhələlərindən biridir.

İsmayıl Serageldinin fəaliyyəti iqtisadi inkişaf, yoxsulluğun azaldılması, su ehtiyatlarının idarə olunması, kənd təsərrüfatı, elm, mədəniyyət, təhsil və dayanıqlı inkişaf kimi geniş mövzuları əhatə edib. O, həm iqtisadi inkişaf institutlarında, həm elmi qurumlarda, həm də mədəniyyət sahəsində rəhbər vəzifələr tutduğu üçün fəaliyyəti yalnız bir istiqamətlə məhdudlaşmır.

Doğum yeri və təhsili

İsmayıl Serageldin 1944-cü ildə Misirin Giza şəhərində anadan olub. O, ali təhsilini əvvəlcə mühəndislik sahəsində alıb və 1964-cü ildə Qahirə Universitetini mühəndislik üzrə bakalavr dərəcəsi ilə bitirib. Daha sonra ABŞ-da Harvard Universitetində təhsilini davam etdirərək 1968-ci ildə regional planlaşdırma üzrə magistr, 1972-ci ildə isə şəhər və regional planlaşdırma üzrə doktorluq dərəcəsi əldə edib.

Onun mühəndislik və şəhər planlaşdırılması üzrə hazırlığı sonrakı fəaliyyətində iqtisadi inkişaf, şəhərlər, kənd təsərrüfatı, infrastruktur və insan resursları kimi mövzulara kompleks yanaşmasına təsir edib. Dünya Bankının şifahi tarix arxivində Serageldin özü ilk peşə maraqlarının memarlıqdan şəhərlərin və bütöv regionların necə inkişaf etdiyini anlamağa doğru genişləndiyini izah edir.

Dünya Bankında uzunmüddətli fəaliyyəti

İsmayıl Serageldin Dünya Bankına 1972-ci ildə Gənc Peşəkarlar Proqramı vasitəsilə qoşulub və burada təxminən 28 il çalışıb. Karyerası ərzində iqtisadçı, şöbə rəisi, proqram direktoru və regional departament rəhbəri kimi müxtəlif vəzifələr tutub. 1980-ci illərdə Qərbi Afrika üzrə proqramlarda, daha sonra Afrika üzrə texniki və inkişaf məsələlərində rəhbər səviyyədə çalışıb.

1993-cü ildə Serageldin Dünya Bankının Ətraf Mühit və Sosial Baxımdan Dayanıqlı İnkişaf üzrə vitse-prezidenti təyin olunub. 1998–2000-ci illərdə isə Bankın Xüsusi Proqramlar Qrupunun vitse-prezidenti kimi fəaliyyət göstərib. Dünya Bankının rəsmi arxivinə görə, onun Bankdakı fəaliyyəti 1972-ci ildən 2000-ci ilə qədər davam edib.

Bu dövrdə Serageldin iqtisadi inkişafın yalnız investisiya və maliyyə göstəriciləri ilə qiymətləndirilməsinə qarşı daha geniş yanaşmanı müdafiə edirdi. Onun fəaliyyətində insan kapitalı, yoxsulluq, gender, ətraf mühit, mədəniyyət və idarəetmə kimi amillərin inkişaf siyasətinə daxil edilməsi mühüm yer tuturdu.

Kənd təsərrüfatı və qlobal ərzaq məsələləri

Serageldin 1994–2000-ci illərdə CGIAR — Beynəlxalq Kənd Təsərrüfatı Tədqiqatları üzrə Məsləhət Qrupunun sədri olub. CGIAR dünyanın müxtəlif regionlarında kənd təsərrüfatı məhsuldarlığının artırılması, ərzaq təhlükəsizliyi, bitkiçilik, su və torpaq resurslarının idarə olunması üzrə beynəlxalq tədqiqat sistemidir.

Bu fəaliyyət onun dayanıqlı inkişaf yanaşmasında kənd təsərrüfatının xüsusi yer tutmasını izah edir. Serageldin su ehtiyatlarının səmərəli istifadəsi, məhsuldarlıq, əhalinin ərzaq təminatı və təbii resursların qorunmasının bir-birindən ayrı həll edilə bilməyəcəyini uzun müddət vurğulayıb.

O, həmçinin su ehtiyatlarının idarə olunması sahəsində beynəlxalq təşəbbüslərdə iştirak edib və Global Water Partnership-in təsisçi sədri olub. Beynəlxalq Elm Şurası onun elmi fəaliyyətində dayanıqlı inkişaf və xüsusilə su resursları məsələlərinin əsas istiqamətlərdən biri olduğunu qeyd edir.

İsgəndəriyyə Kitabxanasının yaradılmasında rolu

İsmayıl Serageldinin adı müasir Bibliotheca Alexandrina ilə xüsusi bağlıdır. Qədim İsgəndəriyyə Kitabxanasının elmi və mədəni irsindən ilhamlanan yeni kitabxana 2002-ci ildə Misirin İsgəndəriyyə şəhərində açılıb. Serageldin onun təsisçi direktoru olub və kitabxananın fəaliyyətinin formalaşdırılmasına rəhbərlik edib.

O, 2002-ci ildən 2017-ci ilə qədər Bibliotheca Alexandrina-nın direktoru vəzifəsində çalışıb. 2017-ci ildə Mostafa El-Feki yeni direktor təyin edildikdən sonra Serageldinə Emeritus Librarian — fəxri kitabxanaçı statusu verilib və o, Qəyyumlar Şurasının üzvü olub.

Bibliotheca Alexandrina yalnız kitab saxlanılan bina deyil. Kompleksdə kitabxanalar, muzeylər, sərgi sahələri, tədqiqat mərkəzləri və planetarium fəaliyyət göstərir. Serageldinin rəhbərliyi dövründə qurum elm, mədəniyyət, rəqəmsal bilik və beynəlxalq elmi əməkdaşlıq platforması kimi inkişaf etdirilib.

Elm və açıq biliyin müdafiəsi

Serageldin elmi biliklərin geniş auditoriya üçün əlçatan olmasının fəal tərəfdarlarından biridir. O, elm və texnologiyanın xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrin problemlərinin həllində əsas vasitələrdən biri olduğunu vurğulayıb.

Hazırda o, International Science Council — Beynəlxalq Elm Şurasının fəxri üzvü və patronlarından biridir. Şuranın məlumatına görə, Serageldin açıq və əlçatan elmin, elmi əməkdaşlığın və Qlobal Cənub ölkələrinin elmi imkanlarının gücləndirilməsini müdafiə edir.

Onun fəaliyyətinə biologiya, kənd təsərrüfatı, su, internetin gələcəyi və elmi siyasət üzrə müxtəlif beynəlxalq ekspert qruplarında iştirak da daxildir. Bibliotheca Alexandrina-nın aktual bioqrafiyasında Serageldinin elm və texnologiya üzrə bir sıra beynəlxalq məsləhət şuralarında fəaliyyət göstərdiyi qeyd olunur.

Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin həmsədri

İsmayıl Serageldin Azərbaycanla sıx əlaqəli olan Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin Qəyyumlar Şurasının həmsədridir. Bu vəzifəni Latviyanın sabiq Prezidenti Vaira Vike-Freiberga ilə birlikdə yerinə yetirir. Mərkəzin rəsmi Qəyyumlar Şurasında Serageldin həmsədr və Dünya Bankının keçmiş vitse-prezidenti kimi göstərilir.

Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi dünya siyasəti, təhlükəsizlik, davamlı inkişaf, iqlim, çoxtərəfli əməkdaşlıq və müxtəlif beynəlxalq problemlər üzrə keçmiş dövlət və hökumət başçılarını, beynəlxalq təşkilat rəhbərlərini və ekspertləri bir araya gətirir. Serageldin Mərkəzin təşkil etdiyi Qlobal Bakı Forumlarının açılışlarında və müxtəlif beynəlxalq tədbirlərdə mütəmadi iştirak edir.

2026-cı ilin mayında Bakıda keçirilən tədbirlərdə də o, Mərkəzin həmsədri kimi çıxış edib.

Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi 2026-da iştirakı

8 sentyabr 2026-cı ildə İsmayıl Serageldin Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi 2026 çərçivəsində Xəzər dənizində iqlim dəyişikliklərinin yaratdığı problemlərə həsr edilmiş panel sessiyada iştirak edib. Tədbirin rəsmi spiker siyahısında o, Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin həmsədri kimi təqdim olunur.

Serageldin çıxışında Xəzər regionunun qarşılaşdığı ekoloji, iqtisadi və sosial problemlərin heç bir sahilyanı dövlət tərəfindən təkbaşına həll edilə bilməyəcəyini bildirib. O, Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkmənistan, İran və Rusiyanın daha sıx regional əməkdaşlıq etməsinin vacibliyini vurğulayıb və Azərbaycanın belə əməkdaşlığın qurulmasında liderlik rolunu üzərinə götürə biləcəyini qeyd edib.

Onun fikrincə, Xəzər üçün hazırlanacaq proqram yalnız ekologiyanı deyil, iqtisadi inkişafı, infrastrukturu və sosial məsələləri də birlikdə əhatə etməlidir. Yerli icmaların prosesə cəlb olunması da proqramın mühüm elementi kimi göstərilib.

Su ehtiyatları və Xəzərin gələcəyi haqqında mövqeyi

Serageldin Bakıdakı çıxışında su ehtiyatlarının necə istifadə olunmasının xüsusi əhəmiyyət daşıdığını bildirib. O, xüsusilə kənd təsərrüfatında suyun səmərəli istifadəsinin həm Xəzərin gələcəyi, həm də ərzaq təhlükəsizliyi və yerli icmaların davamlılığı ilə əlaqəli olduğunu vurğulayıb.

Bununla yanaşı, o, yeni sahələrin inkişafı zamanı yalnız qısamüddətli iqtisadi nəticələrə diqqət yetirilməsinin yanlış olduğunu qeyd edib. Serageldinin fikrincə, təbii ekosistemlərin verdiyi xidmətlər də iqtisadi qərarlarda nəzərə alınmalı, ağacların, su hövzələrinin və digər təbii sistemlərin qorunmasına daha geniş yanaşılmalıdır.

Bu mövqe onun onilliklər ərzində müdafiə etdiyi dayanıqlı inkişaf konsepsiyası ilə üst-üstə düşür: iqtisadi artım təbii resursların uzunmüddətli vəziyyətindən və insanların rifahından ayrı qiymətləndirilə bilməz.

Elmi nəşrləri və mükafatları

İsmayıl Serageldin geniş elmi və publisistik fəaliyyətə malikdir. Bibliotheca Alexandrina-nın aktual məlumatına görə, o, 100-dən çox kitab və monoqrafiya, 500-dən artıq məqalə və elmi iş dərc etdirib. Mövzuları iqtisadi inkişafdan kənd təsərrüfatına, elmdən mədəniyyətə və şəhərsalma məsələlərinə qədər genişdir.

Serageldin müxtəlif ölkələrin yüksək mükafatlarına layiq görülüb. Bunlara Yaponiyanın Order of the Rising Sun, Fransanın Legion d’Honneur, ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının Public Welfare Medal mükafatı və Fransanın İncəsənət və Ədəbiyyat Ordeninin komandor dərəcəsi daxildir. O, həmçinin Azərbaycanın Nizami Gəncəvi Qızıl medalı ilə təltif olunub və 35-dən çox fəxri doktorluq dərəcəsi alıb.

İsmayıl Serageldinin hazırkı fəaliyyəti

2026-cı ilin sentyabrına olan aktual məlumatlara əsasən, İsmayıl Serageldin Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin həmsədri və Bibliotheca Alexandrina-nın Qəyyumlar Şurasının üzvü olaraq beynəlxalq elm, mədəniyyət və dayanıqlı inkişaf müzakirələrində fəaliyyətini davam etdirir.

Onun BCAW 2026-da iştirakı göstərir ki, Serageldinin uzun illər əvvəl Dünya Bankında məşğul olduğu su, inkişaf və ətraf mühit məsələləri hazırda da fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindəndir. Xəzər dənizi ilə bağlı yanaşmasında da o, problemi yalnız su səviyyəsinin azalması kimi deyil, ekologiya, iqtisadiyyat, infrastruktur, kənd təsərrüfatı və insanların yaşayışı ilə əlaqəli regional dayanıqlılıq məsələsi kimi təqdim edir.