Kiş Alban məbədi

Kiş Alban məbədi — Azərbaycanın Şəki rayonunun Kiş kəndində yerləşən, Qafqaz Albaniyasının memarlıq irsinin ən görkemli və yaxşı qorunub saxlanılmış nümunələrindən biridir. Bu məbəd həm tarixi, həm də dini əhəmiyyətinə görə "Qafqaz kilsələrinin anası" hesab olunur. 1. Tarixi və Mənşəyi Məbədin tarixi xristianlığın Qafqazda yayılmasının ən erkən dövrlərinə təsadüf edir: Erkən Xristianlıq: Rəvayətə görə, məbəd İsanın şagirdi Müqəddəs Yakovun göndərdiyi Müqəddəs Yelişey tərəfindən qədim bütpərəst məbədinin bünövrəsi üzərində inşa edilmişdir. Təbəqələşmə: Arxeoloji qazıntılar göstərir ki, məbədin bünövrəsi hələ xristianlıqdan əvvəlki dövrlərə — bütpərəstlik və günəşə sitayiş dövrünə aid ayin yerləri üzərində qurulub. Müasir Tədqiqat: 2000-ci illərin əvvəllərində məşhur norveçli tədqiqatçı Tur Heyerdalın iştirakı ilə burada geniş elmi araşdırmalar və bərpa işləri aparılmışdır. 2. Memarlıq Xüsusiyyətləri Kiş məbədi özünəməxsus tikiliş texnikası və estetikası ilə seçilir: Dairəvi Plan: Məbəd mərkəzi planlı, günbəzli tikili tipinə aiddir. Material: Tikintidə yerli əhəngdaşı və bişmiş kərpicdən istifadə olunmuşdur ki, bu da binaya uzunömürlülük qazandırıb. Günbəz: Binanın hündür baraban üzərində yerləşən konussvari günbəzi Şirvan-Abşeron və Alban memarlıq məktəbləri üçün xarakterikdir. Antropoloji Tapıntılar: Qazıntılar zamanı məbədin daxilində və ətrafında boyu 2 metrdən çox olan insanların skletləri aşkar edilmişdir ki, bu da bölgənin qədim sakinlərinin antropoloji quruluşu haqqında maraqlı faktlar ortaya qoyur. 3. Elmi və Mədəni Əhəmiyyəti Məbəd Azərbaycanın qədim dövlətçilik və multikulturalizm tarixinin rəmzidir: Milli İrs: Bu abidə Azərbaycanın qədim Alban irsinin qorunması istiqamətində dövlət tərəfindən ciddi mühafizə olunur. Folklor və İnanclar: Məbəd ətrafındakı rəvayətlər və xalq inancları Folklor İnstitutu tərəfindən bölgənin mənəvi tarixinin bir hissəsi kimi öyrənilir. Turizm Mərkəzi: Şəkiyə gələn xarici nümayəndə heyətləri və turistlər üçün Kiş məbədi ən vacib ziyarət nöqtələrindən biridir. 4. Qulluq və Restavrasiya Tarixi abidənin orijinal görkəmini saxlamaq üçün xüsusi texniki tədbirlər həyata keçirilir: Bərpa Laboratoriyası: Məbədin daşları və daxili divarları peşəkar təmirxana mütəxəssisləri tərəfindən elmi metodlarla bərpa olunur. Təmizlik: Divarlardakı mamır və eroziya izlərini təmizləmək üçün daşın təbii strukturuna zərər verməyən xüsusi yuyucu vasitələrdən istifadə edilir. Muzeyləşdirmə: Hazırda məbəd muzey kimi fəaliyyət göstərir və buradakı məlumat lövhələrinin hazırlanmasında müasir dizayn və çap kəsim sahəsi standartlarına riayət olunur.