#lahıc dövlət tarix mədəniyyət qoruğu
Lahıc Dövlət Tarix Mədəniyyət qoruğu
Lahıc Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu İsmayıllı rayonunun Lahıc qəsəbəsinin tarixi memarlıq mühitini, qədim yaşayış məhəllələrini, sənətkarlıq ənənələrini və çoxsaylı tarix-mədəniyyət abidələrini qoruyan mühüm irs ərazisidir. Böyük Qafqazın cənub yamaclarında yerləşən Lahıc daş döşənmiş küçələri, ənənəvi evləri, məscidləri, hamamları, körpüləri, bulaqları və sənətkar emalatxanaları ilə Azərbaycanın ən fərqli tarixi yaşayış məntəqələrindən biridir. Dövlət mühafizəsində olan qoruğun əsas irs mühiti XV–XIX əsrlərə aid memarlıq və şəhərsalma nümunələri ilə xarakterizə olunur. Lahıcın özəlliyi ondadır ki, burada tarixi memarlıq sadəcə ayrı-ayrı abidələr şəklində deyil, yaşayış məhəllələri və ənənəvi sənətkarlıqla birlikdə bütöv mədəni mühit kimi qorunub saxlanılır.
Tarixi memarlıq və qədim yaşayış mühiti
Lahıcın tarixi hissəsi dar küçələr, daş döşəmələr və yerli tikinti materiallarından hazırlanmış çoxmərtəbəli yaşayış evləri ilə seçilir. Dağlıq relyefə uyğun qurulan məhəllələr qəsəbənin əsrlər ərzində təbii şəraitə uyğun inkişaf etdiyini göstərir. Tarixi evlərin fasadlarında daş və ağacın birlikdə istifadəsi, eyvanlar, həyətlər və küçəyə açılan kiçik dükan-emalatxanalar Lahıcın memarlıq görünüşünün əsas xüsusiyyətləridir. Qoruq ərazisində müxtəlif dövrlərə aid məscidlər, yaşayış evləri, bulaqlar və digər memarlıq obyektləri dövlət mühafizəsində olan abidələr kimi qeydə alınıb. Lahıcın qədim məhəllə sistemi bu gün də qəsəbənin ümumi planında aydın görünür və ziyarətçilərə ənənəvi Qafqaz yaşayış məkanının xüsusiyyətlərini yaxından görmək imkanı yaradır.
Misgərlik və sənətkarlıq ənənələri
Lahıc xüsusilə misgərlik sənəti ilə məşhurdur. Mis qabların döyülməsi, naxışlanması və üzərinə mürəkkəb ornamentlərin işlənməsi burada əsrlər boyu nəsildən-nəslə ötürülən peşələrdən biridir. Lahıc misgərlərinin hazırladığı sini, sərnic, dolça, satıl, qazan və müxtəlif dekorativ əşyalar həm gündəlik məişətdə, həm də bədii sənət nümunəsi kimi istifadə olunub. Lahıc misgərlik sənəti 2015-ci ildə UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilib və bununla da qəsəbənin sənətkarlıq ənənəsi beynəlxalq səviyyədə daha geniş tanınıb.
Misgərliklə yanaşı dəmirçilik, dabbaqlıq, xalçaçılıq, ağac emalı və digər ənənəvi sənət sahələri də Lahıcın iqtisadi və mədəni həyatında mühüm rol oynayıb. Tarixi küçələrdə fəaliyyət göstərən emalatxanalar qoruğu adi muzey ərazisindən fərqləndirir: burada sənətkarlıq yalnız keçmiş haqqında ekspozisiya deyil, müəyyən dərəcədə yaşayan ənənə kimi davam edir.
Mühəndislik irsi və şəhər mədəniyyəti
Lahıcın maraqlı xüsusiyyətlərindən biri qədim kommunal və mühəndislik ənənələridir. Tarixi yaşayış məntəqəsində su və kanalizasiya sistemlərinin təşkili, küçələrin daşla döşənməsi və tikililərin dağlıq relyefə uyğun yerləşdirilməsi onun inkişaf etmiş şəhər mədəniyyətinə malik olduğunu göstərir. Yerli ənənədə yeraltı kanalizasiya sistemi “kürəbənd” adı ilə tanınır və Lahıcın tarixi məişət infrastrukturunun ən maraqlı elementlərindən biri hesab olunur.
Qəsəbədə məhəllələrin öz bulaqları, ibadət məkanları və ictimai sahələri olub. Bu sistem sakinlərin gündəlik həyatını, sənətkarlığı və ticarəti bir-biri ilə əlaqələndirirdi. Tarixi tikililərin qorunması buna görə yalnız ayrı-ayrı evlərin və abidələrin bərpası deyil, bütöv yaşayış mühitinin və onun ənənəvi funksiyalarının saxlanılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Turizm və mədəni irsin qorunması
Lahıc Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu Azərbaycanın ən tanınmış mədəni turizm istiqamətlərindən biridir. Buraya gələn ziyarətçilər tarixi küçələrlə yanaşı sənətkar emalatxanalarını, mis məmulatlarını, qədim yaşayış evlərini və dini memarlıq nümunələrini görə bilirlər. Dağ mənzərəsi və tarixi qəsəbə mühitinin birləşməsi Lahıcı həm mədəni, həm də təbiət turizmi baxımından cəlbedici edir.
Qoruğun əsas məqsədi Lahıcın tarixi planlaşdırmasını, memarlıq abidələrini və ənənəvi sənətkarlıq mühitini qorumaqdır. Bərpa və konservasiya işləri aparılarkən tarixi materialların, fasadların və küçə strukturunun qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Lahıcın dəyəri məhz memarlıq, sənətkarlıq, məişət ənənələri və dağ yaşayış mədəniyyətinin bir məkanda birləşməsindən ibarətdir.
