Marşal

Formula 1 marşalı yarış həftəsonu ərzində trasda təhlükəsizliyin təmin olunmasına, sürücülərə bayraq və işıq siqnallarının verilməsinə, insidentlərə operativ müdaxiləyə və yarışın təhlükəsiz idarə olunmasına kömək edən xüsusi hazırlıqlı trek əməkdaşıdır. Marşallar Formula 1 yarışlarının görünməyən, lakin əsas təhlükəsizlik qüvvələrindən biridir. Onlar trasın müxtəlif sektorlarında yerləşdirilir və yarış direktorunun, trek rəhbərliyinin və digər təhlükəsizlik xidmətlərinin göstərişləri əsasında fəaliyyət göstərirlər.

Formula 1 marşalının əsas vəzifələri
Formula 1 marşallarının işi yalnız bayraq göstərməklə məhdudlaşmır. Onlar qəza və ya texniki nasazlıq baş verdikdə hadisə yerini qiymətləndirir, təhlükəli zonanı nəzarətdə saxlayır, dayanmış avtomobilin çıxarılmasına kömək edir və zəruri olduqda sürücünün təhlükəsiz şəkildə avtomobildən uzaqlaşdırılmasını təmin edən komandanın tərkibində fəaliyyət göstərirlər.

Marşallar həmçinin trasda yad cismlərin, avtomobil hissələrinin, yağ və digər mayelərin olub-olmadığını izləyirlər. Belə hallarda məlumat dərhal yarışın idarəetmə mərkəzinə ötürülür. Təhlükə səviyyəsindən asılı olaraq sarı bayraq, qırmızı bayraq, təhlükəsizlik avtomobili və ya digər prosedurlar tətbiq oluna bilər.

Formula 1-də bayraq marşalları
Bayraq marşalları sürücülərlə vizual kommunikasiya yaradan əsas trek əməkdaşlarıdır. Onlar müxtəlif rəngli bayraqlardan istifadə edərək sürücülərə trasdakı vəziyyət barədə məlumat verirlər. Sarı bayraq qarşıda təhlükə olduğunu və ötmənin qadağan edildiyini, yaşıl bayraq təhlükəli zonanın bitdiyini, mavi bayraq isə daha sürətli avtomobilin yaxınlaşdığını bildirə bilər.

Qırmızı bayraq sessiyanın dayandırılması, sarı-qırmızı zolaqlı bayraq isə tras səthində tutuşun azaldığını göstərmək üçün istifadə olunur. Damalı bayraq yarışın və ya sessiyanın başa çatdığını bildirir. Müasir Formula 1-də bayraqlarla yanaşı elektron işıq panellərindən də istifadə olunur, lakin marşalların rolu dəyişməz olaraq qalır.

İnsident və müdaxilə marşalları
İnsident marşalları qəza və dayanmış avtomobillərlə birbaşa işləyən əməkdaşlardır. Onların əsas məqsədi hadisə zonasını mümkün qədər tez təhlükəsiz vəziyyətə gətirməkdir. Bu zaman marşallar avtomobilin yerindən tərpədilməsi, trasın təmizlənməsi, yanğın riskinin idarə olunması və sürücünün təhlükəsizliyinin təmin edilməsi kimi tapşırıqları yerinə yetirə bilərlər.

Bəzi marşallar yanğınsöndürmə avadanlığından istifadə üzrə xüsusi hazırlıq keçir. Yanğın baş verdikdə ilk saniyələr kritik olduğu üçün trasın müxtəlif nöqtələrində yanğınsöndürmə balonları və xüsusi müdaxilə vasitələri hazır saxlanılır. Marşallar yalnız öz hazırlıq səviyyələrinə və verilən təlimatlara uyğun müdaxilə edirlər.

Formula 1 marşalları necə hazırlanır?
Formula 1 marşalları adətən yarışın keçirildiyi ölkənin milli avtomobil idmanı federasiyası və ya yarış təşkilatçısı vasitəsilə seçilir və təlimə cəlb olunurlar. Təlim proqramlarında bayraq siqnalları, radio rabitəsi, təhlükəsizlik prosedurları, yanğınla mübarizə, qəza zamanı davranış, sürücüyə ilkin yardım və trasın təmizlənməsi kimi mövzular yer ala bilər.

Marşallar yarışdan əvvəl brifinqlərdə iştirak edir və konkret sektor, post və vəzifələr üzrə bölüşdürülürlər. Formula 1 səviyyəsində işləyən marşallardan sürətli qərarvermə, intizam, komanda işi və təhlükəsizlik qaydalarına ciddi əməl etmək tələb olunur.

Marşalların təhlükəsizlik sistemində rolu
Formula 1-də təhlükəsizlik çoxpilləli sistem üzərində qurulur. Yarış direktoru, Race Control, tibbi xidmətlər, xilasetmə qrupları, trek təhlükəsizlik komandaları və marşallar birgə işləyirlər. Marşallar trasın kənarında yerləşdikləri üçün insidenti ilk görən şəxslərdən biri ola bilərlər və onların verdiyi operativ məlumat yarışın idarə olunmasına birbaşa təsir edir.

Məhz buna görə marşalların müşahidə qabiliyyəti və düzgün kommunikasiya bacarığı böyük əhəmiyyət daşıyır. Onların verdiyi məlumatlar əsasında təhlükəsizlik avtomobilinin trasa çıxması, Virtual Safety Car rejiminin tətbiqi və ya sessiyanın dayandırılması kimi qərarlar qəbul oluna bilər.

Bakı Formula 1 yarışlarında marşallar
Bakı Şəhər Halqasında keçirilən Formula 1 Azərbaycan Qran-Prisində də çoxsaylı yerli və xarici marşallar fəaliyyət göstərir. Şəhər trasının dar küçələr, yüksək sürətli hissələr və məhdud qaçış zonaları ilə seçilməsi marşalların koordinasiyasını və hazırlığını xüsusilə vacib edir.

Bakıdakı yarışlarda marşallar müxtəlif trek postlarında, pit-leyn ətrafında və insident müdaxilə qruplarında çalışırlar. Onların işi yarışın təhlükəsiz keçirilməsinə, qəzalara sürətli reaksiya verilməsinə və trasın mümkün qədər tez normal vəziyyətə qaytarılmasına xidmət edir.