#məşq prosesi
Məşq prosesi
Məşq prosesi idmançının fiziki, texniki, taktiki və psixoloji hazırlığını inkişaf etdirmək üçün planlaşdırılan fəaliyyətlər sistemidir. Bu proses ayrı-ayrı məşğələləri, onların ardıcıllığını, yüklənməni, bərpanı və nəticələrin qiymətləndirilməsini əhatə edir.
Məşqlərin məzmunu idman növünə, iştirakçının yaşına, sağlamlıq vəziyyətinə və hazırlıq səviyyəsinə uyğun müəyyənləşdirilir. Peşəkar idmanda yarış nəticələri ön plana çıxa bilər, sağlamlıq yönümlü məşqlərdə isə əsas məqsəd fiziki fəallığın və ümumi rifahın dəstəklənməsidir.
Hazırlığın əsas istiqamətləri
Fiziki hazırlıq güc, dözümlülük, sürət, koordinasiya və hərəkətlilik kimi keyfiyyətlərin inkişafına yönəlir. Bu keyfiyyətlərin əhəmiyyəti idman növünün tələblərinə görə dəyişir.
Texniki hazırlıq hərəkətlərin düzgün və səmərəli icrasını əhatə edir. Futbolda ötürmə və topa nəzarət, üzgüçülükdə qol hərəkətləri və nəfəsin uyğunlaşdırılması, atletikada isə qaçış texnikası buna nümunədir.
Taktiki hazırlıq yarış şəraitində qərarvermə və uyğun hərəkət seçimi ilə bağlıdır. Psixoloji hazırlıq isə diqqətin idarə olunması, yarış həyəcanı ilə işləmək və çətinliklər qarşısında davamlılıq kimi bacarıqları dəstəkləyir.
Planlaşdırma və yüklənmənin tənzimlənməsi
Məşq planı konkret məqsədlər əsasında qurulur. Uzunmüddətli hədəflər daha qısa mərhələlərə bölünür, hər mərhələ üçün uyğun tapşırıqlar seçilir. Yarış təqvimi və bərpa imkanları da planlaşdırmada nəzərə alınır.
Yüklənmə məşqin həcmi, intensivliyi və tezliyi ilə əlaqəlidir. Bu göstəricilər bir-birindən ayrı qiymətləndirilməməlidir: məşqin müddətinin artması ilə intensivliyin yüksəldilməsi orqanizmə fərqli təsir göstərə bilər.
Yüklənmənin tədricən artırılması uyğunlaşmanı dəstəkləyir. Hamı üçün eyni proqramın tətbiqi əvəzinə, fərdi reaksiyaların izlənməsi və planın ehtiyac olduqda dəyişdirilməsi daha məqsədəuyğundur.
Məşğələnin quruluşu
Məşğələ adətən isinmə, əsas hissə və yekun hissədən ibarət olur. İsinmə orqanizmi qarşıdakı fəaliyyətə hazırlayır. Buraya yüngül hərəkətlər, dinamik hərəkətlilik tapşırıqları və idman növünə uyğun hazırlıq çalışmaları daxil edilə bilər.
Əsas hissədə məşğin məqsədinə uyğun tapşırıqlar yerinə yetirilir. Texniki bacarıqların öyrənilməsi, güc çalışmaları və dözümlülük məşqlərinin ardıcıllığı planın prioritetlərinə görə seçilir.
Yekun hissədə fəaliyyətin intensivliyi tədricən azaldıla və məşğələnin qısa qiymətləndirilməsi aparıla bilər. Məşqin bütün hissələri iştirakçının imkanlarına və həmin günkü vəziyyətinə uyğunlaşdırılmalıdır.
Bərpa və sağlamlığın qorunması
Bərpa məşq prosesinin ayrılmaz hissəsidir. Yetərli yuxu, uyğun qidalanma, maye qəbulu və istirahət orqanizmin yüklənməyə uyğunlaşmasına kömək edir.
Davamlı yorğunluq, performansın azalması və yuxu pozuntuları məşq planının yenidən qiymətləndirilməsini tələb edə bilər. Ağrı, zədə əlamətləri və ya sağlamlıqla bağlı narahatlıq yarandıqda məşqi davam etdirmək əvəzinə müvafiq mütəxəssisə müraciət olunmalıdır.
Uşaq və yeniyetmələrin məşqlərində yaş xüsusiyyətləri, böyümə və inkişaf nəzərə alınır. Bu mərhələdə hərəkət bacarıqlarının müxtəlifliyi, təhlükəsizlik və idmana marağın qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Nəticələrin izlənməsi və məşqçinin rolu
Məşq prosesinin səmərəliliyi müntəzəm müşahidə və qiymətləndirmə ilə müəyyənləşdirilir. İdman növündən asılı olaraq texniki icra, sürət, güc, dözümlülük və yarış göstəriciləri izlənilə bilər.
İdmançının özünü necə hiss etməsi və yüklənməni nə dərəcədə çətin qəbul etməsi də vacib məlumatdır. Məşq gündəliyi bu dəyişiklikləri qeyd etməyə və nəticələri zaman ərzində müqayisə etməyə imkan verir.
Məşqçi tapşırıqları izah edir, texnikaya nəzarət edir və inkişaf üçün geribildirim verir. Aydın ünsiyyət və real hədəflər məşqlərin davamlılığına kömək edir. Uğurlu məşq prosesi yalnız yüksək yüklənməyə deyil, hazırlıqla bərpa arasında uyğun tarazlığa əsaslanır.
