Milli Kitabxana

Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanası ölkənin əsas kitabxana, biblioqrafiya və informasiya mərkəzlərindən biridir. Kitabxana Mədəniyyət Nazirliyinin sistemində fəaliyyət göstərir, kitabxana işi sahəsində dövlət siyasətini həyata keçirir və milli çap məhsullarının, kitab irsinin, dövri nəşrlərin və digər sənəd-informasiya resurslarının qorunmasında mühüm rol oynayır. Kitabxana Bakıda, Xaqani küçəsi 57 ünvanında yerləşir.

Milli Kitabxana yalnız kitabların saxlandığı ənənəvi mədəniyyət müəssisəsi deyil. O, həm də kitabxanaşünaslıq, biblioqrafiyaşünaslıq və kitabşünaslıq sahəsində aparıcı elmi-metodik mərkəz, müxtəlif kitabxanalar üçün informasiya və təcrübə platforması, geniş oxucu auditoriyasına xidmət göstərən ictimai məkandır. Fondlardan tələbələr, müəllimlər, alimlər, tədqiqatçılar, yazıçılar və jurnalistlər istifadə edir. Burada Azərbaycan dilində nəşrlərlə yanaşı xarici dillərdə kitablar, dövri mətbuat və xüsusi kolleksiyalar da mühafizə olunur.

Tarixi və inkişaf mərhələləri

Kitabxananın yaradılması 1922-ci ilə təsadüf edir, rəsmi açılışı isə 23 may 1923-cü ildə olub. İlk dövrdə müəssisə Azərbaycan Mərkəzi Dövlət Kitabxanası adı ilə fəaliyyət göstərib. İlkin fondun formalaşmasında Bakıda fəaliyyət göstərən kitabxanaların kolleksiyalarından, o cümlədən İmperator Texniki Cəmiyyətinin kitabxanasından istifadə olunub.

1939-cu ildə kitabxanaya Azərbaycan dramaturgiyasının və ictimai fikir tarixinin görkəmli nümayəndəsi Mirzə Fətəli Axundovun adı verilib. 1961-ci ildə kitabxana hazırkı binasına köçüb. Binanın layihəsinin müəllifi memar, akademik Mikayıl Hüseynovdur. 2004-cü ildə Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə kitabxanaya «Milli Kitabxana» statusu verilib. Bu status onun ölkənin kitabxana sistemində xüsusi yerini və milli mədəni irsin qorunmasındakı rolunu rəsmiləşdirib.

Fondlar və oxucu xidmətləri

Kitabxananın əsas funksiyalarından biri ölkədə çap olunan nəşrlərin toplanması və gələcək nəsillər üçün qorunmasıdır. Qanunlara əsasən kitabxana ölkədə dərc olunan nəşrlərdən pulsuz məcburi nüsxələr alır və onların əsasında milli mətbuatın arxiv fondunu yaradır. Fondlarda kitablar, qəzet və jurnallar, not nəşrləri, xəritələr, dissertasiyalar, avtoreferatlar, nadir kitablar və digər sənədlər saxlanılır. Fondun ümumi həcmi milyonlarla ədəbiyyat vahidini keçib. 2017-ci ildə fonda 23 271 nüsxə yeni ədəbiyyat daxil olub, həmin il oxucuların sayı 152 069, kitabxanaya gələnlərin sayı isə 191 183 nəfər olub.

Oxucular üçün ənənəvi oxu zalları ilə yanaşı elektron kataloq, rəqəmsallaşdırılmış nəşrlər və elektron informasiya resursları təqdim edilir. 2008-ci ildən virtual kitab sifarişi imkanı var: kitab saytdan sifariş olunur və oxucu gələndə onu rəfdə hazır tapır. Saytda «Metodik xidmət» və «Biblioqrafik sorğu» bölmələri fəaliyyət göstərir, ölkənin istənilən nöqtəsindən kitabxanaçılar və oxucular sorğularını göndərib qısa müddətdə cavab ala bilir.

Rəqəmsal inkişaf və biblioqrafiya

Kitabxanada informasiya texnologiyalarının tətbiqinə 1999-cu ildən başlanıb. 2000-ci ildə İnternet zalı istifadəyə verilib, 2001-ci ildə Tədris Mərkəzi yaradılıb, 2003-cü ildən isə avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemi tətbiq edilib. Sistemin proqram təminatını ABŞ-ın VTLS şirkəti hazırlayıb. Buraya elektron kataloq, elektron kitabxana, oxucuların qeydiyyatı, kitab verilişi, fondun komplektləşdirilməsi və milli biblioqrafiyanın yaradılması modulları daxildir.

Milli Kitabxana milli biblioqrafiyanın hazırlanması və ölkədə nəşr olunan ədəbiyyat haqqında sistemli məlumatların toplanması sahəsində də işləyir. 2005-ci ildən Çap məhsullarının qeydiyyatı və Milli biblioqrafiya şöbəsi (Kitab palatası) 15 illik fasilədən sonra «Birillik Azərbaycan kitabiyyatı»nın nəşrini bərpa edib. Xarici ədəbiyyat şöbəsi beynəlxalq kitab mübadiləsini bərpa edərək dünyanın 60-a yaxın kitabxanası ilə əlaqə yaradıb.

Heydər Əliyev guşəsi

2020-ci il dekabrın 11-də kitabxanada Ümummilli Lider Heydər Əliyevə həsr olunmuş guşənin açılışı olub. Heydər Əliyev 1995–1997-ci illərdə kitabxanaya dörd dəfə gəlib və şəxsi kitabxanasından 300-ə yaxın kitabı ona bağışlayıb. 1997-ci ilin noyabrında «Azərbaycan qaçqınları» fotoalbomunun təqdimatında və «Azərbaycan İnterneyşl» jurnalının beş illiyinə həsr olunmuş mərasimdə iştirak edib. Guşədə onun bağışladığı kitablar, öz kitabları və haqqında yazılmış kitablar, kitabxanada çəkilmiş fotolar, Məkkədən gətirib hədiyyə etdiyi «Qurani-Kərim» və çıxışlarının lent yazıları nümayiş olunur.

Mədəni və beynəlxalq fəaliyyəti

Kitabxana il ərzində kitab təqdimatları, sərgilər, elmi konfranslar, yubiley tədbirləri və mədəni layihələr təşkil edir. Görkəmli yazıçı, şair, alim və dövlət xadimlərinin yubileylərinə həsr olunmuş kitab sərgiləri maarifləndirici fəaliyyətin mühüm istiqamətidir. 2016-cı ildə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi ilə birgə «Azərbaycan musiqi irsinin dünyada təbliği» layihəsi çərçivəsində 300-dən çox musiqi əsərinin notu və səs yazıları beynəlxalq «Petruççi Musiqi kitabxanası» saytında yerləşdirilib.

2019-cu ildə Leyla Əliyevanın iştirakı ilə beynəlxalq əməkdaşlıq zalı açılıb: burada 13 ölkənin ədəbiyyat guşələri və kitabxanaları ilə birbaşa internet əlaqəsi yaratmaq mümkündür. 2023-cü ildə kitabxananın 100 illiyi qeyd edilib: Prezidentin 24 iyun 2023-cü il Sərəncamına əsasən 19 ölkənin kitabxana rəhbərlərinin iştirakı ilə beynəlxalq elmi-praktik konfrans və Avrasiya Kitabxanalar Assambleyasının 27-ci illik iclası keçirilib. 2024-cü il dekabrın 10-da Türk Dünyası Milli Kitabxanaları Birliyinin təsis iclası olub və kitabxananın direktoru professor Kərim Tahirov Birliyə sədr seçilib. 2025–2026-cı illərdə Küveyt, Mərakeş və Türkmənistanın, eləcə də Tiranadakı Albaniya Milli Kitabxanasında və Budapeştdəki Seçeni Milli Kitabxanasında Azərbaycan ədəbiyyatı bölmələri açılıb. Kitabxana 2025-ci ilin yekunlarına görə «İlin Bilik Ünvanı» mükafatına layiq görülüb.