Nazir

Nazir dövlət idarəetmə sistemində müəyyən sahəyə rəhbərlik edən yüksək vəzifəli dövlət rəsmisidir. Nazir adətən müvafiq nazirliyə rəhbərlik edir və həmin sahə üzrə dövlət siyasətinin həyata keçirilməsinə cavabdeh olur. Təhsil, səhiyyə, iqtisadiyyat, maliyyə, müdafiə, xarici siyasət və digər istiqamətlər üzrə nazirlər fəaliyyət göstərə bilərlər.

Nazirin əsas funksiyaları

Nazirin vəzifələri rəhbərlik etdiyi nazirliyin fəaliyyət istiqamətindən asılıdır. Əsas funksiyalarına aşağıdakılar aid ola bilər:

nazirliyin fəaliyyətinə rəhbərlik etmək;

müvafiq sahədə dövlət siyasətinin həyata keçirilməsini təmin etmək;

dövlət proqramları və qərarların icrasını təşkil etmək;

nazirliyin struktur bölmələrinin fəaliyyətini əlaqələndirmək;

digər dövlət qurumları ilə əməkdaşlığı təşkil etmək;

səlahiyyətləri çərçivəsində əmr və digər qərarlar qəbul etmək;

nazirliyi rəsmi görüşlərdə və tədbirlərdə təmsil etmək;

rəhbərlik etdiyi sahənin inkişafı ilə bağlı təkliflər hazırlamaq.

Nazirin konkret səlahiyyətləri müvafiq qanunvericilik və nazirliyin əsasnaməsi ilə müəyyən edilir.

Azərbaycanda nazir

Azərbaycanda nazirlər icra hakimiyyəti sistemində fəaliyyət göstərirlər və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin tərkibinə daxildirlər.

Nazirlər Kabinetinin tərkibinə Baş nazir, onun müavinləri, nazirlər və digər mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının rəhbərləri daxildir.

Azərbaycanda nazir necə təyin olunur?

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına əsasən, nazirləri Azərbaycan Respublikasının Prezidenti vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir. Bu səlahiyyət Konstitusiyanın 109-cu maddəsində müəyyən edilib.

Nazirin təyin edilməsi üçün Milli Məclisin ayrıca razılığı tələb edilmir.

Bu baxımdan nazirin təyin olunması Baş nazirin təyin edilməsindən fərqlənir. Azərbaycan Respublikasının Baş naziri Prezident tərəfindən Milli Məclisin razılığı ilə təyin edilir, nazirləri isə Prezident təyin edir.

Azərbaycanda kim nazir ola bilər?

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 121-ci maddəsinə əsasən, nazir vəzifəsinə:

Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan;

seçkilərdə iştirak etmək hüququna malik olan;

ali təhsilli;

başqa dövlətlər qarşısında öhdəliyi olmayan şəxs təyin edilə bilər.

Beləliklə, nazir vəzifəsi üçün yalnız peşəkar təcrübə deyil, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hüquqi tələblər də mövcuddur.

Nazirlik və nazir

Nazir və nazirlik eyni anlayış deyil. Nazir konkret vəzifəli şəxsdir, nazirlik isə müəyyən dövlət idarəçiliyi sahəsində fəaliyyət göstərən dövlət orqanıdır.

Məsələn, iqtisadiyyat naziri İqtisadiyyat Nazirliyinə, maliyyə naziri Maliyyə Nazirliyinə rəhbərlik edir. Nazir dəyişə bilər, lakin nazirlik dövlət qurumu kimi fəaliyyətini davam etdirir.

Nazirlərin fəaliyyət sahələri

Nazirlər müxtəlif istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərə bilərlər. Məsələn:

xarici işlər naziri – xarici siyasət və diplomatik münasibətlər;

daxili işlər naziri – daxili işlər və ictimai təhlükəsizlik;

müdafiə naziri – müdafiə sahəsi;

maliyyə naziri – dövlət maliyyəsi və maliyyə siyasəti;

iqtisadiyyat naziri – iqtisadi siyasət və iqtisadi inkişaf;

səhiyyə naziri – səhiyyə sahəsi;

elm və təhsil naziri – elm və təhsil sahəsi;

energetika naziri – enerji siyasəti və energetika sahəsi üzrə fəaliyyət göstərir.

Hər bir nazirin konkret funksiyaları rəhbərlik etdiyi nazirliyin səlahiyyətlərinə uyğun müəyyən edilir.

Nazir və nazir müavini

Nazir müavini nazirliyin rəhbərliyinə daxil olan vəzifəli şəxsdir. O, nazir tərəfindən müəyyən edilmiş və ya müvafiq qaydada bölüşdürülmüş fəaliyyət istiqamətləri üzrə işlərin həyata keçirilməsində iştirak edir.

Nazir nazirliyə ümumi rəhbərlik etdiyi halda, nazir müavinləri ayrı-ayrı sahələrin koordinasiyasına cavabdeh ola bilərlər.

Nazir və Baş nazir

Nazir və Baş nazir fərqli vəzifələrdir. Nazir konkret nazirliyə və müəyyən dövlət idarəçiliyi sahəsinə rəhbərlik edir.

Baş nazir isə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinə rəhbərlik edir. Buna görə Baş nazirin vəzifəsi ayrıca bir nazirliyin rəhbəri olmaqdan daha geniş hökumət idarəçiliyi funksiyasına malikdir.

Nazirin dövlət idarəçiliyində rolu

Nazir dövlət siyasətinin konkret sahədə praktiki şəkildə həyata keçirilməsində əsas rəhbər şəxslərdən biridir. Dövlət səviyyəsində qəbul edilən qərarların, proqramların və strategiyaların müvafiq sahədə icrası nazirliyin fəaliyyətinin mühüm hissəsini təşkil edir.

Məsələn, təhsil sahəsində aparılan islahatların həyata keçirilməsi aidiyyəti nazirliyin fəaliyyətinə daxil olduğu kimi, enerji siyasətinin icrası energetika sahəsinə cavabdeh dövlət strukturları tərəfindən həyata keçirilir.

Nazirin məsuliyyəti

Nazir rəhbərlik etdiyi nazirliyin qarşısında qoyulan vəzifələrin yerinə yetirilməsi və ona verilmiş səlahiyyətlərin həyata keçirilməsi üçün məsuliyyət daşıyır.

Bu səbəbdən nazir vəzifəsi yalnız inzibati rəhbərlik deyil, dövlət siyasətinin müəyyən sahədə həyata keçirilməsi ilə bağlı yüksək səviyyəli məsuliyyət daşıyan dövlət vəzifəsidir.