Pəhləvan

Pəhləvanlıq Azərbaycan xalqının tarixində sadəcə idman növü deyil, həm də mənəvi ucalıq, cəsurluq və xalq qəhrəmanlığının rəmzi olmuşdur. Əsrlər boyu meydanlarda güc nümayiş etdirən pəhləvanlar xalqın sevimlisinə çevrilmiş, dastanların və nağılların əsas personajları kimi yaddaşlara həkk olunmuşlar. Pəhləvanlıq ənənəsinin tarixi kökləri Azərbaycanda pəhləvanlıq sənətinin kökləri qədim dövrlərə və orta əsrlərə gedib çıxır. Bu sənət "Zorxana" (güc evi) mədəniyyəti ilə sıx bağlıdır. Zorxanalar pəhləvanların həm fiziki, həm də mənəvi cəhətdən hazırlaşdıqları xüsusi məkanlar idi. Zorxana alətləri: Pəhləvanlar məşq zamanı mil (ağır ağac gürzlər), kəbbadə (dəmir kamanlar) və səng (ağır qalxanlar) kimi spesifik alətlərdən istifadə edirdilər. Mənəviyyat: Əsl pəhləvan yalnız fiziki gücü ilə deyil, həm də təvazökarlığı, ədaləti və zəifləri qoruması ilə seçilməli idi. Bu, cəngavərlik (fütüvvət) fəlsəfəsinin bir hissəsi idi. Meydan tamaşaları və Pəhləvan nömrələri Pəhləvanların çıxışları adətən Novruz bayramında, el şənliklərində və toylarda zurna-balaban sədaları altında keçirilirdi. Klassik pəhləvan nömrələrinə aşağıdakılar daxildir: Ağırlıq qaldırma: Nəhəng daşların, ağır girilərin və ya canlı çəkinin (məsələn, at və ya dəvə) qaldırılması. Dəmir bükmə: Polad millərin əyilməsi, nalların qırılması və ya ağır zəncirlərin bədən gücü ilə qırılması. Güləş: Pəhləvanların "meydan tutması" və bir-biri ilə sənətin qaydalarına uyğun mübarizə aparması. Azərbaycanın məşhur pəhləvanları Azərbaycan tarixi onlarla unudulmaz pəhləvanın adını yaşadır. Onların arasında dünya şöhrətli Sali Süleyman, Rəşid Pəhləvan, Müctəba Pəhləvan və əfsanəvi Altıaylıq kimi simalar var. Bu sənətkarlar Avropa və Rusiya arenalarında ən güclü rəqiblərinə qalib gələrək milli idman şərəfimizi uca tutmuşlar. Müasir dövrdə Pəhləvanlıq Bu gün pəhləvanlıq ənənələri milli güləş növü olan Güləş və beynəlxalq səviyyədə tanınan Zorxana idman növü kimi yaşayır. Azərbaycan milli komandası beynəlxalq Zorxana və Pəhləvanlıq Güləşi çempionatlarında hər zaman aparıcı yerləri tutur. Dəmir zəncirləri və nalları qırmaq; Avtomobilləri yerindən tərpətmək və ya bədəni üzərindən keçirmək kimi çətin və təhlükəli nömrələrlə tamaşaçıları heyrətləndirirdi. Meydan sənəti və Milli kimlik Əliyar Musayevin fəaliyyəti təkcə güc nümayişi ilə məhdudlaşmırdı. O, çıxış etdiyi meydanlarda milli musiqi (zurna-balaban) sədaları altında qədim pəhləvanlıq rituallarını canlandırırdı. Bu çıxışlar gənc nəsildə idmana sevgi oyadır, onlarda vətənpərvərlik və mərdlik hisslərini gücləndirirdi. Onun pəhləvanlıq sənəti "Zorxana" ənənələri ilə sıx bağlı idi və o, bu qədim mədəniyyətin müasir dövrdə təbliğatçısı kimi çıxış edirdi. İrs və Xatirə Pəhləvan Əliyar Musayev xalqın yaddaşında sadəliyi və təvazökarlığı ilə də qalmışdır. Onun nümayiş etdirdiyi güc nömrələri bu gün də yaşlı nəslin nümayəndələri tərəfindən rəvayət kimi danışılır. Azərbaycanda pəhləvanlıq sənətinə həsr olunmuş tədbirlərdə və sənədli materiallarda onun adı fəxrlə çəkilir.