Platforma

Platforma dəmir yolu stansiyalarında sərnişinlərin qatara təhlükəsiz şəkildə minib-düşməsi üçün relslərin yanında yerləşən xüsusi sahədir. Dəmir yolu platformaları stansiyanın əsas infrastrukturlarından biri hesab olunur və sərnişin axınının təşkilində mühüm rol oynayır. Platformanın quruluşu stansiyanın ölçüsünə, istifadə olunan qatarların növünə və sərnişin sayına uyğun layihələndirilir.

Dəmir yolu platformasının əsas funksiyası
Platformanın əsas məqsədi sərnişinlə qatar arasında təhlükəsiz və rahat keçid yaratmaqdır. Qatar stansiyada dayandıqda vaqonların qapıları platforma istiqamətində açılır və sərnişinlər burada minib-düşürlər. Platforma həmçinin sərnişinlərin qatarı gözlədiyi və müxtəlif istiqamətlər üzrə hərəkət etdiyi sahədir.

Stansiya platforması
Stansiya platforması şəhərlərarası, regional, şəhərətrafı və digər sərnişin qatarlarının xidmət göstərdiyi dəmir yolu obyektlərində istifadə olunur. Böyük stansiyalarda bir neçə platforma və çoxsaylı dəmir yolu xətti ola bilər. Platformaların nömrələnməsi sərnişinlərin doğru qatarı və istiqaməti daha asan tapmasına kömək edir.

Yan platforma
Yan platforma dəmir yolu xəttinin bir tərəfində yerləşən platforma növüdür. Sərnişinlər yalnız platformaya yaxın olan rels xəttində dayanan qatara minib-düşürlər. Kiçik və orta ölçülü stansiyalarda yan platformalara tez-tez rast gəlinir. İki istiqamətli xətt üçün hər iki tərəfdə ayrıca platforma təşkil edilə bilər.

Ada tipli platforma
Ada platforması iki dəmir yolu xəttinin arasında yerləşir və platformanın hər iki tərəfindən qatarlar istifadə edə bilir. Bu konstruksiya stansiya sahəsindən daha səmərəli istifadə etməyə imkan verir. Sərnişinlərin ada platformasına keçidi tunel, yeraltı keçid, piyada körpüsü və ya xüsusi keçid vasitəsilə təşkil edilə bilər.

Platformanın hündürlüyü
Platformanın hündürlüyü sərnişinlərin qatara minib-düşmə rahatlığına təsir edir. Müasir stansiyalarda platforma səviyyəsinin vaqon döşəməsinə mümkün qədər uyğunlaşdırılması əlçatanlığı yaxşılaşdıra bilər. Platforma ilə qatar arasında şaquli və üfüqi məsafənin düzgün layihələndirilməsi təhlükəsizlik baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Platformada təhlükəsizlik xətti
Platformaların kənarında sərnişinləri rels zonasından təhlükəsiz məsafədə saxlamaq üçün xəbərdarlıq xətti və ya xüsusi səth istifadə edilə bilər. Qatar yaxınlaşarkən sərnişinlərin bu xəttin arxasında dayanması tələb olunur. Platformanın kənarı xüsusilə qatar hərəkətdə olduğu zaman təhlükəli zona hesab edilir.

Taktil səth və əlçatanlıq
Müasir platformalarda görmə məhdudiyyəti olan sərnişinlər üçün taktil istiqamətləndirici səthlərdən istifadə edilir. Bu elementlər platformanın təhlükəli kənarını hiss etməyə və hərəkət istiqamətini müəyyən etməyə kömək edir. Panduslar, liftlər və eskalatorlar da hərəkət imkanları məhdud şəxslər üçün platformaya çıxışı asanlaşdıra bilər.

Platformada məlumat sistemləri
Dəmir yolu platformalarında elektron tablolar, səsgücləndirici sistemlər və istiqamət nişanları yerləşdirilə bilər. Bu sistemlər qatarın nömrəsi, marşrutu, yola düşmə vaxtı, gecikmə və platforma dəyişiklikləri barədə sərnişinlərə məlumat verir. Böyük stansiyalarda real vaxt rejimində işləyən rəqəmsal məlumat sistemləri geniş istifadə olunur.

Platforma örtüyü və gözləmə sahələri
Platformaların bir hissəsi sərnişinləri yağış, günəş və digər hava şəraitindən qorumaq üçün örtüklə təchiz edilir. Oturacaqlar, gözləmə sahələri, işıqlandırma və məlumat lövhələri sərnişin rahatlığını artırır. Böyük stansiyalarda platformalarda əlavə xidmət elementləri də yerləşdirilə bilər.

Platformanın işıqlandırılması
Gecə və zəif görünmə şəraitində platformanın kifayət qədər işıqlandırılması təhlükəsizlik üçün vacibdir. Platforma kənarı, pilləkənlər, keçidlər və məlumat nişanları aydın görünməlidir. Müasir stansiyalarda enerji səmərəli LED işıqlandırma sistemlərindən geniş istifadə olunur.

Platforma ilə rels arasındakı zona
Platforma kənarı ilə qatar arasında müəyyən boşluq qalır. Bu məsafə qatarın təhlükəsiz keçməsi və vaqonların konstruktiv ölçüləri nəzərə alınaraq müəyyən edilir. Sərnişinlər qatara minib-düşərkən bu boşluğa diqqət etməlidirlər. Stansiyalarda “Mind the gap” kimi xəbərdarlıqların istifadə olunmasının səbəbi də bu riskdir.

Platformaya keçid yolları
Bir neçə platforması olan stansiyalarda sərnişinlərin relsləri birbaşa keçməsinin qarşısını almaq üçün yeraltı tunellər və ya piyada körpüləri istifadə olunur. Lift və eskalatorlar platformalar arasında hərəkəti daha rahat edə bilər. Bu həllər həm sərnişin axınının idarə olunmasına, həm də qatarların təhlükəsiz hərəkətinə xidmət edir.

Yük platforması
Platforma anlayışı yalnız sərnişin stansiyalarında istifadə olunmur. Yük stansiyaları və logistika terminallarında vaqonlardan məhsulların yüklənməsi və boşaldılması üçün xüsusi yük platformaları mövcuddur. Belə platformalar anbar, yük avtomobilləri və dəmir yolu vaqonları arasında logistika prosesini asanlaşdırır.

Metro platforması
Metro stansiyalarında da platformalar sərnişinlərin qatarlara minib-düşməsi üçün əsas sahədir. Metro platformaları yan və ya ada tipli ola bilər. Bəzi müasir metro sistemlərində platformanın kənarında avtomatik açılan qoruyucu qapılar yerləşdirilir. Bu sistem sərnişinlərin rels sahəsinə düşməsi riskini azaltmağa kömək edir.

Platforma və perron anlayışı
Dəmir yolu terminologiyasında “platforma” və “perron” sözləri sərnişinlərin qatara minib-düşdüyü stansiya sahəsini ifadə etmək üçün işlədilə bilər. “Platforma” beynəlxalq dəmir yolu terminologiyasında daha geniş yayılmış anlayışdır. Azərbaycan dilində də “dəmir yolu platforması” və “stansiya platforması” ifadələri geniş istifadə olunur.

Platformanın dəmir yolu sistemində rolu
Platforma sərnişin qatarlarının stansiya ilə əlaqəsini təmin edən əsas infrastrukturlardan biridir. Onun düzgün layihələndirilməsi sərnişin təhlükəsizliyi, əlçatanlıq, qatarların dayanma müddəti və stansiyanın ümumi ötürmə qabiliyyətinə təsir edir. Müasir dəmir yolu stansiyalarında platformalar nəqliyyat infrastrukturu ilə yanaşı sərnişin xidmətlərinin də əsas hissəsini təşkil edir.