Prezident

Prezident — respublika idarəetmə formasına malik olan dövlətlərdə ali dövlət başçısı, icraedici hakimiyyətin rəhbəri və ya ali baş komandandır. "Prezident" sözü latın mənşəli "praesidens" sözündən götürülüb, mənası "öndə oturan", "rəhbərlik edən" deməkdir. Dövlət idarəetməsindəki roluna və səlahiyyətlərinə görə prezidentlik institutu idarəetmə formalarından asılı olaraq fərqlənir. İdarəetmə Formalarına Görə Prezidentin Rolu Respublika quruluşlu dövlətlər əsasən üç idarəetmə formasına bölünür və hər birində prezidentin statusu fərqlidir: 1. Prezident Respublikası Bu sistemdə prezident həm dövlətin başçısı, həm də hökumətin (icra hakimiyyətinin) rəhbəridir. Baş nazir vəzifəsi olmur və ya formal xarakter daşıyır. Nazirlər birbaşa prezident tərəfindən təyin edilir və ona hesabat verirlər. Nümunə ölkələr: ABŞ, Braziliya, Meksika, Azərbaycan (Azərbaycan Konstitusiyasına əsasən, güclü prezidentli idarəetmə forması tətbiq olunur). 2. Parlamentli Respublika Bu idarəetmə formasında prezident daha çox formal və təmsilçi xarakter daşıyır (simvolik dövlət başçısıdır). Real icraedici hakimiyyət və dövlətin idarəedilməsi baş nazirin və parlamentin əlində cəmləşir. Prezident ordunun baş komandanı ola bilər, lakin siyasi qərarlarda neytral qalır. Nümunə ölkələr: Almaniya, İtaliya, İsrail, Hindistan. 3. Qarışıq (Yarımprezident) Respublika Bu sistemdə səlahiyyətlər prezident və baş nazir arasında bölünür. Prezident xalq tərəfindən seçilir və geniş səlahiyyətlərə (məsələn, xarici siyasət və müdafiə) malik olur, lakin hökumətin daxili siyasətini idarə edən və parlament qarşısında hesabat verən güclü bir baş nazir də fəaliyyət göstərir. Nümunə ölkələr: Fransa, Ukrayna. Prezidentin Əsas Funksiya və Səlahiyyətləri Demokratik konstitusiyalara əsasən, prezident ümumi, bərabər və birbaşa seçki hüququ əsasında xalq tərəfindən müəyyən müddətə seçilir. Onun əsas səlahiyyətlərinə daxildir: Dövlətin Təmsil Olunması: Ölkəni daxildə və beynəlxalq münasibətlərdə təmsil edir, xarici dövlətlərlə müqavilələr imzalayır. Ali Baş Komandanlıq: Silahlı Qüvvələrin rəhbəridir, müharibə və sülh məsələlərində, hərbi vəziyyətin elan edilməsində həlledici rola malikdir. Qanunvericilikdə Rolu: Parlament tərəfindən qəbul edilən qanunları imzalayır və dərc edir. Həmçinin qanunlara veto qoymaq (geri qaytarmaq) hüququna malikdir. Təyinatlar Səlahiyyəti: Konstitusiyaya uyğun olaraq nazirləri, hakimləri, səfirləri və digər yüksək rütbəli dövlət məmurlarını təyin və azad edir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına görə, Azərbaycan Prezidenti dövlətin başçısıdır. O, daxili və xarici siyasətdə Azərbaycan dövlətini təmsil edir, Azərbaycan xalqının vahidliyini təcəssüm etdirir, dövlət müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün və beynəlxalq müqavilələrə riayət olunmasının təminatçısıdır. Prezident həmçinin Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanıdır.