Psixiatr

Psixiatr psixi sağlamlıq pozuntularının diaqnostikası, müalicəsi və profilaktikası ilə məşğul olan həkimdir. Psixiatr tibbi təhsil alır və depressiya, təşviş pozuntuları, bipolyar pozuntu, şizofreniya, obsessiv-kompulsiv pozuntu, travma ilə əlaqəli vəziyyətlər, yuxu problemləri və digər psixi sağlamlıq pozuntularının qiymətləndirilməsi və müalicəsində iştirak edir.

Psixiatr nə ilə məşğul olur?

Psixiatr pasiyentin emosional vəziyyətini, düşüncə prosesini, davranışını, yuxusunu, gündəlik funksionallığını və ümumi psixi sağlamlığını qiymətləndirir. Müayinənin məqsədi simptomların səbəbini müəyyənləşdirmək və uyğun müalicə planı hazırlamaqdır.

Psixiatr pasiyentlə müsahibə aparır, tibbi və psixiatrik anamnez toplayır, əvvəlki xəstəliklər, istifadə olunan dərmanlar və ailə tarixçəsi haqqında məlumatları nəzərə alır. Zəruri hallarda əlavə laborator və ya instrumental müayinələr də tövsiyə oluna bilər.

Psixiatr hansı halları müalicə edir?

Psixiatr müxtəlif psixi və davranış pozuntuları ilə işləyir. Bunlara depressiv pozuntular, təşviş və panik pozuntu, bipolyar pozuntu, şizofreniya və digər psixotik pozuntular, obsessiv-kompulsiv pozuntu, travmadan sonrakı stress pozuntusu və yemə davranışı ilə bağlı problemlər daxil ola bilər.

Psixiatr həmçinin yuxu pozuntuları, diqqət və hiperaktivlik problemləri, asılılıqla əlaqəli vəziyyətlər, yaşlılarda koqnitiv dəyişikliklər və digər psixi sağlamlıq problemlərinin qiymətləndirilməsində iştirak edə bilər.

Psixiatr və psixoloq arasındakı fərq

Psixiatr və psixoloq psixi sağlamlıq sahəsində fəaliyyət göstərsələr də, onların təhsili və səlahiyyətləri fərqlidir.

Psixiatr həkimdir və tibbi təhsil aldıqdan sonra psixiatriya üzrə ixtisaslaşır. Buna görə də diaqnostika aparmaq, tibbi müalicə planı hazırlamaq və lazım olduqda dərman təyin etmək səlahiyyətinə malikdir.

Psixoloq isə əsasən psixologiya üzrə ali təhsil alır və insanın davranışı, emosiyaları və düşüncə prosesləri ilə işləyir. Psixoloq psixoloji qiymətləndirmə və müxtəlif psixoloji müdaxilə üsullarından istifadə edə bilər.

Psixiatr və psixoterapevt

Psixoterapevt anlayışı ayrıca peşə və ya əlavə ixtisaslaşma formasında istifadə oluna bilər. Bəzi psixiatrlar psixoterapiya üzrə də xüsusi hazırlıq keçirlər və dərman müalicəsi ilə yanaşı psixoterapevtik metodlardan istifadə edirlər.

Psixoterapiya zamanı pasiyentin düşüncə, emosional reaksiya və davranış modelləri üzərində sistemli şəkildə işlənir. Müalicə üsulu pasiyentin vəziyyətinə və diaqnozuna uyğun seçilir.

Psixiatrik müayinə necə aparılır?

İlk qəbul zamanı psixiatr adətən pasiyentin əsas şikayətlərini, simptomların nə vaxt başladığını və onların gündəlik həyata necə təsir etdiyini öyrənir. Yuxu, iştaha, enerji səviyyəsi, əhval-ruhiyyə, diqqət, yaddaş və sosial münasibətlər də qiymətləndirilə bilər.

Psixiatr həmçinin risk faktorlarını, istifadə olunan dərmanları, alkoqol və digər maddələrin istifadəsini, əvvəlki müalicələri və ailədə psixi xəstəlik tarixçəsini nəzərə ala bilər.

Müalicə planı yalnız bir görüşə əsaslanmaya bilər. Bəzi hallarda müşahidə, əlavə qiymətləndirmə və başqa mütəxəssislərlə əməkdaşlıq tələb olunur.

Müalicə üsulları

Psixiatrik müalicə dərman terapiyası, psixoterapiya və həyat tərzi ilə bağlı tövsiyələrin kombinasiyasından ibarət ola bilər.

Dərman müalicəsində antidepressantlar, anksiyolitiklər, antipsixotiklər, əhval stabilizatorları və digər preparatlardan istifadə edilə bilər. Dərman seçimi diaqnoz, simptomların ağırlığı, yanaşı xəstəliklər və digər fərdi amillər nəzərə alınaraq aparılır.

Psixiatr müalicə müddətində dərmanların təsirini və mümkün əlavə təsirlərini də izləyir.

Uşaq və yeniyetmə psixiatriyası

Psixiatriyanın ayrıca istiqamətlərindən biri uşaq və yeniyetmə psixiatriyasıdır. Bu sahədə uşaqların və yeniyetmələrin emosional, davranış və inkişaf problemləri qiymətləndirilir.

Diqqət əskikliyi və hiperaktivlik pozuntusu, autizm spektri ilə bağlı vəziyyətlər, təşviş, depressiv əlamətlər, davranış problemləri və məktəbə uyğunlaşma çətinlikləri bu sahədə qiymətləndirilən mövzular arasındadır.

Yaşlılarda psixiatrik yardım

Yaşlı insanlarda depressiya, təşviş, yuxu problemləri, yaddaş pozuntuları və demensiya ilə bağlı davranış dəyişiklikləri psixiatrik qiymətləndirmə tələb edə bilər.

Bu yaş qrupunda müalicə planı hazırlanarkən digər xroniki xəstəliklər və istifadə olunan dərmanların qarşılıqlı təsiri xüsusilə nəzərə alınır.

Psixiatrın tibbi komandadakı rolu

Psixiatr digər həkimlər, psixoloqlar, psixoterapevtlər, nevroloqlar, sosial işçilər və digər mütəxəssislərlə birlikdə fəaliyyət göstərə bilər.

Psixi sağlamlıq problemləri bəzən fiziki xəstəliklərlə əlaqəli olduğu üçün multidissiplinar yanaşma daha geniş qiymətləndirməyə imkan verir.

Psixi sağlamlığın qorunması

Psixi sağlamlığın qorunmasında erkən müraciət mühüm rol oynayır. Uzun müddət davam edən əhval düşkünlüyü, güclü təşviş, yuxu pozuntuları, davranışda ciddi dəyişikliklər və gündəlik həyat fəaliyyətinin zəifləməsi kimi hallarda mütəxəssis qiymətləndirməsi faydalı ola bilər.

Psixiatrik yardımın məqsədi yalnız simptomları azaltmaq deyil, həm də insanın gündəlik həyat keyfiyyətini və funksionallığını yaxşılaşdırmaqdır.