Qapı

Qapı binaya, otağa, həyətə, nəqliyyat vasitəsinə və ya başqa qapalı sahəyə giriş və çıxışı təmin edən hərəkətli konstruksiya elementidir. O, açılıb-bağlanaraq məkanlar arasında keçidi idarə edir, eyni zamanda təhlükəsizlik, məxfilik, istilik və səs izolyasiyası kimi funksiyalar yerinə yetirə bilər. Memarlıq baxımından qapı adətən qapı boşluğunda yerləşdirilən, çərçivəyə bərkidilən və menteşə, sürüşmə mexanizmi və ya başqa sistem vasitəsilə hərəkət edən elementdir.

Qapının əsas hissələri

Qapının quruluşu onun növündən asılı olaraq dəyişsə də, ən çox rast gəlinən elementlər qapı qanadı, çərçivə, menteşələr, dəstək, kilid və müxtəlif bərkidici detallardır. Qapı çərçivəsi qapının yerləşdiyi konstruktiv hissədir və qapı qanadının divardakı boşluğa düzgün bərkidilməsinə imkan verir. Çərçivənin yan şaquli hissələri və üst hissəsi qapının dayanıqlı işləməsində mühüm rol oynayır.

Qapının menteşələri onun açılıb-bağlanmasını təmin edir. Kilid girişə nəzarət etmək, dəstək isə qapını əl ilə rahat idarə etmək üçün istifadə olunur. Memarlıq terminologiyasında menteşə, kilid, dəstək və digər bu tip elementlər qapıya quraşdırılan funksional avadanlıqlar hesab edilir.

Qapılar hansı materiallardan hazırlanır?

Qapılar ağac, metal, şüşə, plastik və müxtəlif kompozit materiallardan hazırlana bilər. Material seçimi qapının yerləşəcəyi yerə və ondan tələb olunan xüsusiyyətlərə görə dəyişir.

Taxta qapılar yaşayış evlərində və daxili otaqlarda geniş istifadə olunur. Onlar müxtəlif dizayn və dekorativ işləmələrlə hazırlana bilir. Metal qapılar əsasən daha yüksək mexaniki davamlılıq və təhlükəsizlik tələb edilən girişlərdə tətbiq olunur.

Şüşə qapılar mağaza, ofis, ticarət mərkəzi və ictimai binalarda geniş yayılıb. Onlar məkanın daha açıq görünməsinə və təbii işığın keçməsinə imkan verir. Şüşə qapılarda istifadə olunan şüşənin növü və qalınlığı qapının ölçüsü və istifadəsinə uyğun seçilməlidir.

Plastik və kompozit qapılar isə nəmə, temperatur dəyişikliklərinə və gündəlik istifadəyə qarşı davamlılıqlarına görə müxtəlif yaşayış və kommersiya obyektlərində istifadə edilir.

Açılma mexanizminə görə qapı növləri

Ən geniş yayılmış növ menteşəli qapıdır. Bu qapı çərçivəyə menteşələrlə birləşdirilir və sağa və ya sola doğru açılır. Birqanadlı və ikiqanadlı variantları ola bilər. İkiqanadlı qapıda iki ayrıca qapı qanadı mərkəzdə birləşir.

Sürüşən qapılar üfüqi istiqamətdə rels və ya başqa istiqamətləndirici mexanizm boyunca hərəkət edir. Belə sistemlər qapı qanadının açılması üçün ayrıca sahə tələb etmədiyinə görə yerə qənaət etmək lazım olan məkanlarda əlverişli ola bilər.

Qatlanan qapılar bir neçə hissədən ibarət olur. Bu hissələr bir-birinə menteşələrlə birləşdirilir və açılarkən qatlanır. Geniş keçidlərdə və məkanları müvəqqəti şəkildə ayırmaq lazım olan yerlərdə istifadə oluna bilər.

Fırlanan qapıda isə bir neçə qanad mərkəzi şaquli ox ətrafında fırlanır. Belə qapılar böyük insan axını olan hotellərdə, biznes mərkəzlərində və digər ictimai obyektlərdə istifadə edilir. Fırlanan quruluş həm insanların giriş-çıxışını təşkil etməyə, həm də çöldən gələn hava axınının binaya birbaşa daxil olmasını azaltmağa kömək edir.

Daxili və giriş qapıları arasında fərq

Daxili qapılar əsasən binanın daxilində otaqları və digər sahələri bir-birindən ayırır. Burada dizayn, rahat istifadə, səs izolyasiyası və məkanın ümumi interyerinə uyğunluq əsas meyarlar ola bilər.

Giriş qapısı isə binanı və ya mənzili xarici mühitdən ayırdığı üçün daha çox funksiyanı yerinə yetirir. Belə qapıdan mexaniki möhkəmlik, etibarlı kilidləmə, hava şəraitinə davamlılıq, müəyyən səviyyədə istilik və səs izolyasiyası tələb oluna bilər.

Xaricə açılan qapılarda yağış, külək, günəş şüaları və temperatur dəyişiklikləri də nəzərə alınmalıdır. Buna görə onların materialı və səth örtüyü daxili qapılardan fərqli ola bilər.

Yanğına davamlı qapı nədir?

Yanğına davamlı qapılar adi qapılardan fərqli olaraq yanğın zamanı tüstü və alovun binanın digər hissələrinə yayılmasını müəyyən müddət ərzində məhdudlaşdırmaq məqsədilə hazırlanır. Belə qapılar yanğın təhlükəsizliyi sisteminin bir hissəsi kimi istifadə olunur.

Onların effektivliyi yalnız qapı qanadından asılı deyil. Çərçivə, fitinqlər, bağlanma mexanizmi və qapının divara düzgün quraşdırılması birlikdə nəzərə alınmalıdır. Yanğına davamlı qapının özbaşına açıq vəziyyətdə saxlanması onun nəzərdə tutulmuş funksiyasını poza bilər.

İctimai və kommersiya binalarında belə qapılar pilləkən qəfəsləri, texniki otaqlar, dəhlizlər və yanğın bölmələri arasında tətbiq oluna bilər. Konkret tələblər isə binanın təyinatı və qüvvədə olan tikinti və yanğın təhlükəsizliyi normalarından asılıdır.

Avtomatik qapılar

Avtomatik qapılar insanın əl ilə qapını açmasına ehtiyac qalmadan sensor, düymə və ya girişə nəzarət sistemi vasitəsilə işləyə bilər. Sürüşən avtomatik qapılar ticarət mərkəzləri, hava limanları, hotellər, xəstəxanalar və digər yüksək insan axını olan obyektlərdə geniş tətbiq edilir.

Belə qapılarda təhlükəsizlik sensorları xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sensor qapının hərəkət trayektoriyasında insan və ya maneə aşkar etdikdə sistem qapının bağlanmasını dayandırmalı və ya geri açmalıdır.

Avtomatik sistemlərin dövri texniki baxışı da vacibdir. Sensor, mexanizm və fövqəladə açılma funksiyalarındakı nasazlıqlar istifadəçilər üçün əlavə risk yarada bilər.

Fırlanan qapılar və təhlükəsizlik

Fırlanan qapılar adi menteşəli qapılardan fərqli təhlükəsizlik xüsusiyyətlərinə malikdir. Qapının hərəkət edən qanadları ilə sabit çərçivə arasında sıxılma nöqtələri yarana bilər. Xüsusilə uşaqlar, yaşlı insanlar və hərəkət imkanları məhdud şəxslər üçün bu məsələ nəzərə alınmalıdır.

Müasir avtomatik fırlanan qapılarda hərəkəti aşkarlayan və maneə zamanı sistemi dayandıran təhlükəsizlik sensorlarından istifadə edilir. Bununla belə, sensorların düzgün işləməsi və qapının müntəzəm yoxlanılması vacibdir.

İctimai obyektlərdə fırlanan qapının yanında alternativ adi qapının olması insanların daha rahat və təhlükəsiz hərəkətinə imkan verə bilər.

Qapının təhlükəsiz istifadəsi

Qapı sadə konstruksiya kimi görünsə də, düzgün seçilmədikdə və ya nasaz vəziyyətdə olduqda müxtəlif risklər yarada bilər. Boşalmış menteşələr, sınmış dəstəklər, düzgün işləməyən kilidlər və qapının qəfil bağlanması əl və barmaqların sıxılmasına səbəb ola bilər.

Şüşə qapılarda insanların şüşəni görməməsi nəticəsində toqquşma riski mövcuddur. Buna görə böyük şəffaf səthlərdə görünən işarələrin və ya dekorativ elementlərin tətbiqi faydalıdır.

Təxliyə yollarında yerləşən qapılar insanların təhlükəsiz çıxışına mane olmamalıdır. Belə qapıların qarşısında əşyaların saxlanması, keçidin bağlanması və ya qapının istifadəsini çətinləşdirən dəyişikliklərin edilməsi fövqəladə vəziyyət zamanı ciddi problem yarada bilər.

Qapı seçərkən nələr nəzərə alınır?

Qapının seçilməsi ilk növbədə onun istifadə yerindən asılıdır. Mənzil giriş qapısı, yataq otağı qapısı, ofis qapısı, anbar qapısı və texniki otaq qapısı üçün eyni xüsusiyyətlər tələb olunmur.

Ölçü, material, açılma istiqaməti, təhlükəsizlik səviyyəsi, səs və istilik izolyasiyası, nəmə davamlılıq və istifadə tezliyi əsas seçim meyarları arasındadır. İctimai obyektlərdə insanların sayı, əlçatanlıq və təxliyə şərtləri də nəzərə alınmalıdır.

Beləliklə, qapı yalnız məkanı bağlayan element deyil. Onun konstruksiyası binanın funksionallığına, təhlükəsizliyinə, insanların hərəkətinə və məkanların bir-birindən düzgün ayrılmasına birbaşa təsir edir.