Qar

Qar atmosferdəki su buxarının donaraq buz kristallarına çevrilməsi və bu kristalların birləşərək yer səthinə düşməsi nəticəsində yaranan bərk yağıntı növüdür. Qar əsasən havanın temperaturu 0°C-yə yaxın və ya ondan aşağı olduqda müşahidə olunur, lakin atmosferin müxtəlif təbəqələrində temperatur fərqli olduğuna görə yer səthində temperatur bir qədər yüksək olsa belə qar yağa bilər. Qar qış fəslinin ən xarakterik təbiət hadisələrindən biridir və iqlim, su ehtiyatları, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı və gündəlik həyata ciddi təsir göstərir.

Qarın yaranması və əsas xüsusiyyətləri

Qar buludlarda əmələ gəlir. Atmosferdəki su buxarı çox soyuq hava şəraitində birbaşa buz kristallarına çevrilir və bu kristallar müxtəlif formalarda böyüyür. Onlar bir-biri ilə birləşdikdə qar dənəcikləri formalaşır və kifayət qədər ağırlaşdıqda yer səthinə düşür.

Qar dənəciklərinin forması temperatur və rütubətdən asılı olaraq dəyişir. Ulduzvari, lövhəvari, sütunvari və daha mürəkkəb formalı buz kristallarına rast gəlmək mümkündür. Qar dənələrinin çoxu altıbucaqlı simmetriyaya malik olur ki, bu da su molekullarının buz kristalında quruluşu ilə bağlıdır.

Quru və soyuq havada qar daha yüngül və tozvari, temperatur 0°C-yə yaxın olduqda isə daha nəm və yapışqan olur. Yaş qar qar topu və qar adamı hazırlamaq üçün daha münasib olduğu halda, quru qar dağ-xizək idmanında fərqli xüsusiyyətlər göstərir.

Qar örtüyü və təbiətdə rolu

Qar yer səthində toplandıqda qar örtüyü əmələ gətirir. Bu örtük günəş şüalarının böyük hissəsini geri əks etdirir və ərazinin istilik balansına təsir göstərir. Qarın yüksək əks etdirmə qabiliyyəti səthin daha uzun müddət soyuq qalmasına səbəb ola bilər.

Eyni zamanda qar torpaq üçün təbii izolyasiya qatı rolunu oynayır. Qalın qar örtüyü torpağın temperaturunun çox kəskin aşağı düşməsinin qarşısını ala və bitki köklərini şaxtadan qoruya bilər.

Yazda qarın əriməsi çayların, göllərin və yeraltı suların qidalanmasında mühüm rol oynayır. Dağlıq ərazilərdə qış ərzində yığılan qar ehtiyatları isti mövsümdə su resurslarının formalaşmasına əhəmiyyətli təsir göstərir.

Azərbaycanda qar

Azərbaycanda qarın miqdarı və davametmə müddəti coğrafi mövqedən və hündürlükdən asılı olaraq ciddi şəkildə dəyişir. Bakı və Abşeron yarımadasında qar hər qış müşahidə olunsa da, qar örtüyü adətən uzun müddət qalmır. Xəzər dənizinin təsiri və mülayim iqlim temperaturun çox aşağı düşməsini məhdudlaşdırır.

Böyük və Kiçik Qafqazın yüksək dağlıq ərazilərində isə qar daha tez başlayır və uzun müddət qala bilər. Şahdağ, Tufandağ və digər yüksək dağlıq ərazilərdə qış aylarında qalın qar örtüyü formalaşır və bu şərait xizək, snoubord və digər qış turizmi fəaliyyətləri üçün əlverişlidir.

Aran və dağətəyi rayonlarda qar yağışı daha dəyişkən xarakter daşıyır. Bəzi illərdə güclü qar və şaxta nəqliyyat, kənd təsərrüfatı və kommunal sistemlərə təsir göstərə bilər.

Qarın gündəlik həyata və təhlükəsizliyə təsiri

Güclü qar yağışı yolların bağlanmasına, nəqliyyatın ləngiməsinə və uçuşların gecikməsinə səbəb ola bilər. Qar sıxılıb buza çevrildikdə avtomobil yollarında əyləc məsafəsi artır və piyadalar üçün sürüşmə riski yaranır.

Damların, ağacların və elektrik xətlərinin üzərində böyük miqdarda yaş qar toplandıqda əlavə ağırlıq yarana bilər. Bu səbəbdən intensiv qar yağışı zamanı kommunal və yol xidmətləri üçün əlavə tədbirlər tələb olunur.

Qarın müsbət tərəfləri də çoxdur. O, qış turizmini inkişaf etdirir, dağ ekosistemlərinin su ehtiyatlarını formalaşdırır və qış mənzərəsinin əsas elementlərindən biri kimi təbiətə xüsusi görünüş verir.