Qumbara

Qumbara partlayıcı maddə ilə doldurulan və partlama nəticəsində zərbə, qəlpə, tüstü, işıq-səs və ya digər təsir yaratmaq üçün hazırlanmış sursat növüdür. Müxtəlif təyinatlı qumbaralar hərbi və xüsusi xidmət sahələrində istifadə olunur. Qumbara anlayışı ümumi xarakter daşıyır və onun daxilində əl qumbaraları, tüstü qumbaraları, işıq-səs qumbaraları və digər xüsusi təyinatlı sursatlar mövcuddur.

Qumbaranın əsas növləri

Qumbaralar təyinatına görə bir neçə əsas qrupa bölünür. Qəlpəli qumbaralar partlayış zamanı korpusun hissələrə parçalanması və ətraf mühitə qəlpələrin yayılması prinsipi ilə işləyir.

Tüstü qumbaraları vizual örtük yaratmaq, siqnal vermək və ya müəyyən sahəni tüstü ilə işarələmək üçün nəzərdə tutulur. Bu tip vasitələr həm hərbi, həm də bəzi təlim və xüsusi əməliyyat mühitlərində istifadə oluna bilər.

İşıq-səs qumbaraları isə güclü işıq və səs effekti yaratmaqla insanlarda qısa müddətli çaşqınlıq və dezorientasiya yarada bilər. Bu vasitələr daha çox xüsusi təyinatlı əməliyyatlarda tətbiq olunur.

Əl qumbaraları

Əl qumbarası bir nəfər tərəfindən daşına və atıla bilən kompakt sursat növüdür. Tarixən əl qumbaraları müxtəlif formalarda və ölçülərdə hazırlanıb.

Müasir əl qumbaralarında təhlükəsizlik elementləri, qoruyucu mexanizmlər və standartlaşdırılmış korpuslar istifadə olunur. Onların konstruksiyası ölkədən və modeldən asılı olaraq dəyişir.

Əl qumbarası termini gündəlik dildə ən çox qəlpəli hərbi sursatla əlaqələndirilir, lakin bütün əl qumbaraları eyni funksiyaya malik deyil.

Tarixi inkişafı

Qumbaraya bənzər partlayıcı vasitələrin tarixi bir neçə əsr əvvələ gedib çıxır. İlk nümunələr sadə metal və ya keramika qabların partlayıcı maddə ilə doldurulması prinsipi əsasında hazırlanırdı.

XX əsrdə sənaye istehsalının inkişafı ilə qumbaraların konstruksiyası standartlaşdırıldı, təhlükəsizlik mexanizmləri təkmilləşdirildi və müxtəlif xüsusi təyinatlı modellər meydana çıxdı.

Birinci və İkinci Dünya müharibələri dövründə qumbaralar piyada qoşunlarının geniş istifadə etdiyi sursat növlərindən birinə çevrildi.

Qəlpə və partlayış təsiri

Qəlpəli qumbaralarda partlayış zamanı korpusun parçalanması nəticəsində çoxsaylı metal hissələr yaranır. Bu qəlpələr yüksək sürətlə ətrafa yayıla bilər və ciddi xəsarət riski yaradır.

Partlayışın özü də yüksək təzyiq dalğası və güclü səs effekti yaradır. Qapalı məkanlarda partlayışın təsiri daha təhlükəli ola bilər.

Bu səbəbdən qumbara və digər partlayıcı sursatlar yüksək təhlükə daşıyan hərbi materiallar hesab olunur və onlarla yalnız ixtisaslaşmış şəxslər işləməlidir.

Təhlükəsizlik və aşkarlanmış sursatlar

Torpaqda, tikinti sahəsində və ya keçmiş döyüş ərazilərində aşkar edilmiş naməlum qumbaraya toxunmaq son dərəcə təhlükəlidir. Köhnə və korroziyaya uğramış sursatlar xarici görünüşünə görə yararsız təsiri bağışlasa da, uzun illər sonra belə partlaya bilər.

Belə əşya aşkar edildikdə onu tərpətmək, qaldırmaq, sökməyə çalışmaq və ya başqa yerə aparmaq olmaz. Əraziyə insanların yaxınlaşmasının qarşısı alınmalı və müvafiq fövqəladə və ya hüquq-mühafizə qurumlarına məlumat verilməlidir.

Xüsusilə mina və partlamamış hərbi sursatların olduğu ərazilərdə yalnız rəsmi şəkildə təhlükəsiz elan olunmuş marşrutlardan istifadə etmək vacibdir.

Müasir hərbi terminologiyada qumbara

Müasir hərbi terminologiyada “qumbara” sözü müxtəlif funksiyalı sursatları əhatə edə bilər. Buna görə konkret model haqqında danışarkən onun qəlpəli, tüstü, işıq-səs və ya başqa təyinatlı olması ayrıca göstərilir.

Qumbara atıcı sistemlər üçün nəzərdə tutulan sursatlar da bəzən ümumi şəkildə qumbara adlandırılır. Bununla belə, onlar əl ilə atılan qumbaralardan konstruksiya və istifadə üsuluna görə fərqlənirlər.

Beləliklə, “qumbara” bir konkret silah modelini deyil, müxtəlif funksiyalara malik geniş partlayıcı və xüsusi təyinatlı sursat kateqoriyasını ifadə edir.