Şam

Şam işıqlandırma, dekorasiya, dini mərasim və xüsusi atmosfer yaratmaq üçün istifadə olunan sadə işıq mənbəyidir. O, adətən mum, parafin, stearin və ya bitki mənşəli materialdan hazırlanır və mərkəzində yerləşən fitil vasitəsilə yanır. Müasir dövrdə elektrik işıqlandırması geniş yayılsa da, şamlar hələ də məişət, mərasim və dekorativ məqsədlərlə istifadə olunur.

Şam necə işləyir?
Şam yandırıldıqda fitil alovu mumun üst qatını əridir. Ərimiş material kapilyar təsirlə fitil boyunca yuxarı qalxır və buxarlanaraq yanır.

Beləliklə, alov birbaşa bərk mumu deyil, onun buxarlanmış hissəsini yandırır.

Şamın əsas hissələri
Şamın əsas hissələri gövdə və fitildir. Gövdə yanan materialdan hazırlanır, fitil isə alovun davamlı qalmasını təmin edir.

Bəzi şamlara rəng, ətir və dekorativ elementlər də əlavə olunur.

Mum şamı
Arı mumundan hazırlanan şam ən qədim və ənənəvi növlərdən biridir. Arı mumu təbii materialdır və özünəməxsus qoxuya malik ola bilər.

Belə şamlar dekorativ və dini məqsədlərlə geniş istifadə olunur.

Parafin şamı
Parafin müasir şam istehsalında ən geniş yayılmış materiallardan biridir. O, neft emalı prosesindən əldə olunan mumvari maddədir.

Parafin şamları müxtəlif rəng, forma və ölçülərdə istehsal etmək asandır.

Stearin şamı
Stearin yağ turşularından alınan bərk materialdır və şam istehsalında ayrıca və ya parafinlə qarışdırılaraq istifadə edilə bilər.

Stearin şamın daha sərt olmasına və formasını yüksək temperaturda daha yaxşı saxlamasına kömək edə bilər.

Soya şamı
Soya şamları soya yağından hazırlanan bitki mənşəli mum əsasında istehsal olunur. Bu tip şamlar xüsusilə dekorativ və ətirli məhsullar arasında geniş yayılıb.

Soya mumunun ərimə temperaturu adətən nisbətən aşağı olur.

Ətirli şamlar
Ətirli şamlara xüsusi ətir yağları əlavə edilir. Onlar otaqda xoş qoxu və rahat atmosfer yaratmaq üçün istifadə olunur.

Ətirin gücü mumun növündən, istifadə olunan yağın miqdarından və şamın yanma xüsusiyyətlərindən asılıdır.

Dekorativ şamlar
Dekorativ şamlar müxtəlif forma, rəng və dizaynda hazırlanır. Onlar ev interyerində, restoranlarda, tədbirlərdə və fotosessiyalarda vizual element kimi istifadə edilə bilər.

Bəzi dekorativ şamlar daha çox görünüş üçün hazırlanır və uzunmüddətli yanma əsas məqsəd olmaya bilər.

Dini mərasimlərdə şam
Şam bir sıra dini və mədəni ənənələrdə simvolik məna daşıyır. Xristianlıqda şam dua, anım və dini mərasimlər zamanı geniş istifadə olunur.

Digər mədəniyyətlərdə də işıq, yaddaş, ümid və mənəvi simvol kimi şama rast gəlinir.

Ad günü şamları
Ad günü tortlarının üzərinə qoyulan kiçik şamlar müasir bayram ənənəsinin geniş yayılmış hissəsidir.

Şamların söndürülməsi və arzu tutulması bir çox ölkələrdə ad günü mərasiminin simvolik elementinə çevrilib.

Şam işığı
Şam alovu elektrik işığından fərqli olaraq zəif və hərəkətli işıq yaradır. Bu xüsusiyyət otaqda daha isti və sakit atmosfer formalaşdırır.

Bu səbəbdən şamlar restoran, spa və xüsusi tədbirlərdə tez-tez istifadə olunur.

Şamın yanma müddəti
Şamın nə qədər yanması onun ölçüsündən, mumun növündən, fitilin qalınlığından və ətraf şəraitdən asılıdır.

Çox qalın fitil şamın daha sürətli yanmasına, çox nazik fitil isə alovun zəifləməsinə səbəb ola bilər.

Fitilin rolu
Fitil şamın düzgün yanması üçün əsas elementdir. O, ərimiş mumu alova daşıyır və yanma prosesini davam etdirir.

Fitilin materialı və qalınlığı şamın diametrinə uyğun seçilməlidir.

Şamın düzgün yandırılması
Şamı sabit və istiliyədavamlı səth üzərində yandırmaq lazımdır. Fitilin çox uzun olması alovun həddindən artıq böyüməsinə və tüstü yaranmasına səbəb ola bilər.

İstifadə zamanı şamın yaxınlığında alışan materialların olmaması vacibdir.

Yanğın təhlükəsizliyi
Açıq alov olduğuna görə şam yanğın riski yarada bilər. Yanan şam nəzarətsiz buraxılmamalı və uşaqların əl çatdığı yerdə yerləşdirilməməlidir.

Pərdə, kağız, tekstil və digər tezalışan materiallarla təhlükəsiz məsafə saxlanmalıdır.

Şam və havalandırma
Güclü hava axını şam alovunun qeyri-sabit yanmasına, tüstülənməsinə və mumun qeyri-bərabər əriməsinə səbəb ola bilər.

Buna görə şamı güclü külək və hava axını olmayan yerdə istifadə etmək daha məqsədəuyğundur.

Şam istehsalı
Şam istehsalında mum əridilir, qəlibə və ya qaba tökülür, fitil mərkəzdə yerləşdirilir və material soyudularaq bərkidilir.

İstehsal üsulu şamın növünə görə dəyişə bilər. Sənaye istehsalında avtomatlaşdırılmış qəlibləmə və doldurma sistemlərindən istifadə olunur.

Şamın tarixi
İşıqlandırma üçün yağ lampaları qədim dövrlərdən istifadə olunsa da, fitilli şamlar da min illərlə müxtəlif sivilizasiyalarda mövcud olub.

Tarix boyunca şam istehsalında heyvan yağı, arı mumu və sonrakı dövrlərdə parafin kimi müxtəlif materiallardan istifadə edilib.

Müasir istifadəsi
Bu gün şamın əsas funksiyası artıq gündəlik işıqlandırma deyil. O, daha çox dekorasiya, mərasim, aromaterapiya, restoran atmosferi və xüsusi tədbirlərdə istifadə olunur.

Buna baxmayaraq, elektrik kəsilməsi kimi hallarda sadə ehtiyat işıq mənbəyi kimi də istifadə edilə bilər.