Sap

Sap pambıq, ipək, polyester və digər təbii və ya süni liflərdən hazırlanan nazik tekstil materialıdır. Tikişdə sap iynədən keçirilərək parça və digər materialların birləşdirilməsi, bərkidilməsi və bəzədilməsi üçün istifadə olunur. Sapın materialı, qalınlığı, möhkəmliyi və elastikliyi görüləcək işə uyğun seçilir. Əl tikişi, tikiş maşını, tikmə və müxtəlif dekorativ işlər üçün fərqli xüsusiyyətlərə malik sap növləri mövcuddur.

Sap nədir?

Azərbaycan dilinin izahlı lüğətində sap pambıq liflərindən, ipək tellərindən və ya süni liflərdən nazik eşilmiş ip kimi izah edilir.

Tikiş sapı isə tekstil və geyim detallarının birləşdirilməsi və ya kənarlarının tikilməsi üçün xüsusi hazırlanmış sapdır. O, tikiş zamanı iynənin gözündən və materialdan dəfələrlə keçdiyinə görə kifayət qədər möhkəm və davamlı olmalıdır.

Sap tikişin əsas elementlərindən biridir. İynə materialdan keçid yaradır, sap isə ardıcıl tikiş addımları formalaşdıraraq hissələri bir yerdə saxlayır.

Tikiş sapı

Tikiş sapları əl və maşın tikişində istifadə olunur. Maşın üçün nəzərdə tutulan sap yüksək sürətlə işləyən tikiş mexanizminin yaratdığı dartılma və sürtünməyə davam gətirməlidir.

Keyfiyyətli tikiş sapında qalınlığın mümkün qədər bərabər olması, kifayət qədər möhkəmlik və istifadə edilən parçaya uyğun elastiklik mühüm xüsusiyyətlərdir.

Uyğun olmayan sap tikiş zamanı tez-tez qırıla, dolaşa və ya tikiş xəttinin qeyri-bərabər alınmasına səbəb ola bilər.

Sap hansı materiallardan hazırlanır?

Sapın xüsusiyyətləri onun hazırlandığı lifdən əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır. Tikiş və tekstil işlərində müxtəlif xammallardan istifadə edilir.

Əsas sap materialları arasında:

pambıq;

polyester;

ipək;

poliamid və ya nylon;

kətan;

müxtəlif liflərin qarışıqları yer alır.

Müasir geyim istehsalında sintetik və qarışıq tərkibli saplardan geniş istifadə edilir. Bununla yanaşı, təbii liflərdən hazırlanmış saplar da konkret parça və tikiş növlərində öz əhəmiyyətini saxlayır.

Pambıq sap

Pambıq sap təbii pambıq liflərindən hazırlanır. O, xüsusilə pambıq və digər təbii tekstil materialları ilə işləyərkən istifadə edilə bilər.

Pambıq sapların qalınlığı və hazırlanma üsulu fərqli olduğundan bütün pambıq saplar eyni xüsusiyyətlərə malik deyil.

Tikişlə yanaşı pambıq sap dekorativ əl işlərində, tikmədə və müxtəlif tekstil məmulatlarının hazırlanmasında istifadə oluna bilər.

Polyester sap

Polyester sap müasir tikişdə geniş istifadə edilən sintetik sap növlərindən biridir. Onun möhkəmliyi və müəyyən elastikliyə malik olması müxtəlif geyim və tekstil məhsullarının hazırlanmasında istifadəsinə imkan verir.

Polyester sap məişət tikiş maşınlarında olduğu kimi sənaye istehsalında da tətbiq olunur.

Bununla belə, sap seçərkən yalnız materialın adına baxmaq kifayət deyil. Parçanın qalınlığı, tikiş növü, iynənin ölçüsü və hazır məhsulun istifadə şəraiti də nəzərə alınmalıdır.

İpək sap

İpək sap təbii ipək liflərindən hazırlanan sap növüdür. İncə quruluşu və xarakterik görünüşünə görə tikiş, tikmə və dekorativ tekstil işlərində istifadə edilə bilər.

İpək sap xüsusilə incə parçalar və görünən dekorativ tikişlər üçün seçilə bilər.

Tarixən ipək sap yalnız geyimlərin hazırlanmasında deyil, bədii tikmə və naxış sənətində də mühüm materiallardan biri olub.

Əl tikişində sap

Əl tikişində sap iynənin gözündən keçirilir və tikişçi iynəni materialın müəyyən nöqtələrindən keçirərək tikiş yaradır.

Sapın uzunluğu işin xarakterinə uyğun seçilir. Həddindən artıq uzun sap işləyərkən dolaşa və düyünlənə bilər.

Əl tikişində düz tikiş, geri tikiş, kökləmə, kənar tikişi və müxtəlif dekorativ üsullar üçün sapdan istifadə olunur.

Düymənin tikilməsi və geyimdə yaranmış kiçik sökülmələrin təmiri də sap və iynənin ən geniş yayılmış məişət istifadələrindəndir.

Tikiş maşınında sap

Adi kilid tikişli tikiş maşınında əsasən iki sap sistemi işləyir. Üst sap iynədən keçir, alt sap isə masurada yerləşir.

Maşın işlədikcə üst və alt sap materialın müəyyən hissəsində bir-biri ilə əlaqələnərək tikiş addımları yaradır.

Tikişin düzgün alınması üçün sapın maşına düzgün keçirilməsi, uyğun iynənin seçilməsi və sap gərginliyinin materiala uyğun tənzimlənməsi vacibdir.

Sənaye tikişində overlok və digər xüsusi maşınlarda eyni vaxtda bir neçə sapdan istifadə edilə bilər.

Sapın qalınlığı

Tikiş sapları müxtəlif qalınlıqlarda hazırlanır. İncə parça üçün istifadə edilən sapla qalın və ağır tekstil materialı üçün nəzərdə tutulan sap eyni olmaya bilər.

Sapın qalınlığı iynə ilə də uyğunlaşdırılmalıdır. Həddindən artıq qalın sapın kiçik iynə gözü ilə istifadəsi sürtünməni artıra və sapın zədələnməsinə səbəb ola bilər.

Dekorativ tikişlərdə isə daha qalın sap qəsdən seçilə bilər ki, tikiş xətti parçanın üzərində daha aydın görünsün.

Sapın rəngi

Sap rəngi hazır məhsulun görünüşündə mühüm rol oynayır. Klassik geyim tikişində çox vaxt parçanın rənginə yaxın sap seçilir ki, tikiş xətti nəzərə çarpmasın.

Dekorativ tikişdə bunun əksi tətbiq oluna bilər. Parçadan fərqlənən kontrast rəngli sap dizayn elementi kimi istifadə edilir.

Ağ, qara və neytral rənglərlə yanaşı istehsalçılar müxtəlif çalarlarda saplar hazırlayırlar. Bu, parçaya uyğun rəngin daha dəqiq seçilməsinə imkan verir.

Sap, ip və iplik arasındakı fərq

Gündəlik dildə “sap”, “ip” və “iplik” sözləri bəzən yaxın mənada istifadə edilir. Tekstil kontekstində isə onların istifadəsində fərqlər ola bilər.

Sap adətən tikiş, tikmə və oxşar işlər üçün istifadə edilə biləcək qədər nazik tekstil materialını bildirir. İplik tekstil istehsalında liflərin birləşdirilməsi nəticəsində əldə edilən və sonradan parça, trikotaj və başqa məhsulların hazırlanmasında istifadə olunan daha geniş anlayışdır.

İp isə gündəlik dildə müxtəlif qalınlıqdakı lifli materiallara aid edilə bilər və tikiş sapından daha qalın məhsulları da ifadə edir.

Konkret termin məhsulun quruluşu və istifadə sahəsinə görə seçilməlidir.

Sapın tikişdə rolu

Sap tikişin möhkəmliyinə və görünüşünə birbaşa təsir edən materialdır. Parça hissələri biçildikdən sonra onların birləşdirilməsi əsasən iynə və sap vasitəsilə yaradılan tikişlə həyata keçirilir.

Sap yalnız konstruktiv məqsəd daşımır. Naxış, tikmə və dekorativ tikişlərdə rəngli saplar parçanın üzərində bədii elementlərin yaradılması üçün istifadə olunur.

Beləliklə, sap sadə məişət vasitəsi olmaqla yanaşı dərzilik, geyim sənayesi, tekstil istehsalı, tikmə və əl sənətlərinin əsas materiallarından biridir.