#sərhəd nəzarəti
Sərhəd Nəzarəti
Sərhəd nəzarəti nədir?
Sərhəd nəzarəti dövlət sərhədindən keçən şəxslərin, nəqliyyat vasitələrinin və müəyyən hallarda yüklərin qanunvericiliyə uyğun şəkildə yoxlanılması və sərhəddən buraxılışının təmin edilməsi prosesidir. Azərbaycanda sərhəd nəzarəti dövlət sərhədinin mühafizəsinin mühüm istiqamətlərindən biridir.
Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən, dövlət sərhədini keçən şəxslər, nəqliyyat vasitələri, yüklər və digər əmlak üzərində sərhəd və gömrük nəzarəti həyata keçirilir. Sərhəd nəzarəti isə əsasən dövlət sərhədindən buraxılış məntəqələrində təşkil olunur.
Sərhəd nəzarətini kim həyata keçirir?
Azərbaycanda dövlət sərhədinin mühafizəsi və sərhəd nəzarətinin həyata keçirilməsində əsas qurumlardan biri Dövlət Sərhəd Xidmətidir. Dövlət Sərhəd Xidməti 2002-ci il 31 iyul tarixli Prezident fərmanı ilə yaradılıb və dövlət sərhədinin mühafizəsi sahəsində qanunvericiliklə müəyyən edilmiş səlahiyyətləri həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanıdır.
Dövlət Sərhəd Xidmətinin strukturuna sərhəd qoşunları ilə yanaşı, sərhəd nəzarəti, sahil mühafizəsi, çevik qüvvələr, hərbi aviasiya və digər bölmələr daxildir. Sərhəd nəzarəti bölmələri dövlət sərhədindən buraxılış məntəqələrində şəxslərin və nəqliyyat vasitələrinin buraxılışını həyata keçirir və sərhəddən keçmə qaydalarına əməl olunmasına nəzarət edir.
Sərhəd nəzarətinin əsas məqsədi
Sərhəd nəzarətinin əsas məqsədlərindən biri dövlət sərhədindən keçidin qanunla müəyyən edilmiş qaydada həyata keçirilməsini təmin etməkdir. Bununla yanaşı, qanunsuz sərhədkeçmənin, saxta və ya qanunsuz istifadə olunan sənədlərlə keçidin və dövlət sərhədindən qanunsuz əşyaların keçirilməsinin qarşısının alınması da nəzarətin mühüm istiqamətlərindəndir.
Sərhəd nəzarəti gömrük nəzarəti ilə eyni anlayış deyil. Sərhəd nəzarəti əsasən şəxslərin və nəqliyyat vasitələrinin dövlət sərhədindən keçməsi ilə bağlı məsələləri əhatə edir. Gömrük nəzarəti isə malların və digər əmlakın qanunvericiliyə uyğun keçirilməsinə nəzarət edir. Hər iki xidmət sərhəd buraxılış məntəqələrində qarşılıqlı əlaqədə fəaliyyət göstərə bilər.
Sərhəddən keçərkən hansı proseslər həyata keçirilir?
Sərhəd buraxılış məntəqəsinə daxil olan şəxs müəyyən edilmiş qaydada sərhəd nəzarətindən keçir. Sərhədkeçmə zamanı şəxsin sənədləri və sərhədi keçməsi ilə bağlı məlumatlar yoxlanılır.
Azərbaycan qanunvericiliyində sərhədkeçmə nəzarəti zamanı “Giriş-çıxış və qeydiyyat” idarələrarası avtomatlaşdırılmış məlumat-axtarış sistemindən istifadə edilməsi nəzərdə tutulur. Ölkəyə daxil olan və ölkədən çıxan şəxslərin və nəqliyyat vasitələrinin qeydiyyatı bu sistem vasitəsilə həyata keçirilir.
Yoxlamanın nəticəsindən asılı olaraq şəxs sərhəddən buraxıla bilər və ya qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda keçid məhdudlaşdırıla bilər.
Sərhəd buraxılış məntəqəsi nədir?
Sərhəd buraxılış məntəqəsi insanların, nəqliyyat vasitələrinin və qanunvericiliklə müəyyən edilmiş digər obyektlərin dövlət sərhədindən keçdiyi xüsusi ərazidir. Burada sərhəd və gömrük nəzarəti üçün müvafiq xidmət sahələri fəaliyyət göstərir.
Belə məntəqələr aeroportlarda, dəniz limanlarında, dəmir yolu və avtomobil nəqliyyatı obyektlərində yerləşə bilər. Buraxılış məntəqələrində şəxslərin və nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti müəyyən edilmiş rejim qaydaları ilə tənzimlənir.
Azərbaycanın beynəlxalq hava limanlarında da sərhəd nəzarəti həyata keçirilir. Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəsmi məlumatında Zəngilan və Füzuli beynəlxalq hava limanlarında sərhəd nəzarətinin təşkil edildiyi qeyd olunur.
Sərhəd nəzarəti niyə vacibdir?
Dövlət sərhədi ölkənin təhlükəsizliyinin əsas elementlərindən biridir. Səmərəli sərhəd nəzarəti insanların qanuni və təhlükəsiz şəkildə ölkələr arasında hərəkət etməsinə şərait yaradır, eyni zamanda qanunsuz sərhədkeçmə və təhlükəli və ya qadağan olunmuş əşyaların keçirilməsi ilə mübarizəyə kömək edir.
Sərhəd nəzarəti həmçinin qanunsuz miqrasiya, sənədlərin saxtalaşdırılması və digər sərhədlə bağlı hüquq pozuntularının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. Dövlət Sərhəd Xidmətinin əsas təyinatı da Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhədinin mühafizəsini və toxunulmazlığını təmin etməkdir.
Nəticə olaraq, sərhəd nəzarəti ölkənin təhlükəsizliyinin və qanuni sərhədkeçmənin təmin edilməsində mühüm mexanizmdir. Sərhəddən keçən şəxslərin və nəqliyyat vasitələrinin müəyyən edilmiş qaydalara uyğun yoxlanılması həm dövlətin təhlükəsizliyinə, həm də beynəlxalq keçidlərin nizamlı təşkilinə xidmət edir.
