Kateqoriyalar
Sırala

#şeyx heydər türbəsi

Şeyx Heydər türbəsi

Şeyx Heydər türbəsi Xızı rayonunun Tıxlı kəndi yaxınlığında, Beşbarmaq dağının arxasında yerləşən tarixi abidə qalıqlarıdır. Səfəvi təriqətinin rəhbərlərindən, Şah İsmayıl Xətainin atası Şeyx Heydərin adı ilə tanınır. Tikilinin qalıqları Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin monitorinqləri nəticəsində yeni aşkar edilmiş abidə qismində qeydiyyata alınıb.

Yerləşdiyi ərazi

Türbə Tıxlı kəndindən təxminən 3–4 kilometr şimal-şərqdə yerləşir. Abidənin coğrafi mövqeyi Beşbarmaq dağının arxa hissəsi ilə əlaqələndirilir. Ətrafında köhnə məzar daşları olan tikilidən dövrümüzə yalnız qalıqlar gəlib çatıb. Xızıdakı bu məkan haqqında məlumatlarda həm türbənin özü, həm də onun ətrafındakı tarixi qəbiristanlıq sahəsinin qorunması məsələsi gündəmə gətirilib.

Şeyx Heydərin tarixi şəxsiyyəti

Türbənin adını daşıdığı Şeyx Heydər XV əsrdə yaşamış, Səfəviyyə təriqətinin rəhbərlərindən olmuşdur. O, Şeyx Cüneydin oğlu, sonradan Səfəvilər dövlətini quran Şah İsmayılın atasıdır. Ərdəbildə fəaliyyət göstərən Şeyx Heydər dini rəhbərliklə yanaşı, hərbi yürüşlərə də başçılıq edib. Onun fəaliyyəti Səfəvi hərəkatının siyasi və hərbi güc kimi inkişaf etdiyi dövrə təsadüf edir.

Şeyx Heydər 1488-ci ildə son yürüşü zamanı döyüşdə həlak olub. Şah İsmayılın hakimiyyəti dövründə onun nəşinin qalıqları Ərdəbilə aparılaraq Səfəvilərin ailə ziyarətgahında dəfn edilib. Bu səbəbdən Şeyx Heydərin adı ilə tanınan xatirə məkanları ilə Ərdəbildəki dəfn yerini bir-birindən fərqləndirmək vacibdir.

Türbə ilə əlaqələndirilən kitabə

Abidə haqqında ensiklopedik məlumatlarda 1,21 × 0,67 metr ölçülü daş lövhə üzərində fars dilində üçsətirlik kitabə təsvir olunur. Yazının süls elementli nəsx xətti ilə həkk edildiyi göstərilir. Birinci sətir iri və aydın, ikinci və üçüncü sətirlərdəki sözlər isə daha xırda yazılıb, bir neçə cərgədə üst-üstə yerləşdirilib. Bu kitabə türbə haqqında nəşrlərdə qeyd olunan əsas epiqrafik məlumatlardandır.

Qeydiyyata alınması

2022-ci il aprelin 26-da açıqlanan rəsmi məlumatda türbə qalıqlarının yeni aşkar edilmiş abidə kimi qeydiyyata alındığı bildirilib. Həmin açıqlamada tikilinin 2001-ci ildə təsdiqlənmiş daşınmaz tarix-mədəniyyət abidələri reyestrinə daxil olmadığı ayrıca qeyd edilib. Əraziyə Dövlət Xidmətinin Şabran Regional İdarəsinin əməkdaşları baxış keçiriblər.

Qorunması və bərpa məsələsi

2023-cü il sentyabrın 5-də verilən rəsmi açıqlamada təbii təsirlər nəticəsində türbənin yalnız kiçik hissəsinin qaldığı bildirilib. Ərazidə naməlum şəxslərin apardığı qanunsuz qazıntıların da abidəyə ciddi ziyan vurduğu qeyd olunub. Dövlət Xidməti belə müdaxilələrin qarşısının alınması istiqamətində tədbirlər görüldüyünü, qalıqların qorunmasına nəzarət edildiyini açıqlayıb. Bərpa və ya konservasiya məsələsinə isə türbənin reyestrə daxil edilməsindən sonra baxılacağı bildirilib.

arrow-up