Sığınacaq

Sığınacaq insanların fövqəladə hallar, hərbi təhlükə və digər təhlükəli təsirlər zamanı müvəqqəti olaraq qorunması üçün nəzərdə tutulan mühafizə yeridir. Mülki müdafiə baxımından sığınacaqlar əhalinin kollektiv mühafizəsinin əsas vasitələrindən hesab olunur və insanların təhlükəli mühitin zədələyici amillərindən qorunmasına xidmət edir.

Sığınacaq nədir?

Mülki müdafiə terminologiyasında sığınacaq xüsusi mühafizə qurğusudur. Onun əsas məqsədi fövqəladə vəziyyət zamanı insanların həyat və sağlamlığı üçün yaranan riskləri azaltmaqdır.

Azərbaycan qanunvericiliyində əhalinin mühafizəsinin əsas üsullarından biri insanların müxtəlif mühafizə qurğularında daldalandırılması kimi müəyyən edilir. Bu sistemə sığınacaqlar, radiasiya daldalanacaqları və sadə daldalanma yerləri daxildir.

Sığınacaqlar hansı hallarda istifadə olunur?

Sığınacaqlar təhlükənin xarakterindən asılı olaraq müxtəlif fövqəladə vəziyyətlərdə insanların mühafizəsi üçün istifadə edilə bilər.

Mülki müdafiə sistemində belə qurğular hərbi təhlükələr, partlayışların zədələyici amilləri, yanğın zamanı yaranan müəyyən təhlükələr, radioaktiv və kimyəvi çirklənmə kimi hallarla əlaqədar kollektiv mühafizə tədbirlərinin bir hissəsi ola bilər.

Hansı sığınacaqdan istifadə edilməli olduğu konkret təhlükənin növündən və mühafizə qurğusunun təyinatından asılıdır.

Sığınacaq və daldalanacaq fərqi

“Sığınacaq” və “daldalanacaq” sözləri gündəlik danışıqda bəzən eyni mənada işlədilsə də, mülki müdafiə terminologiyasında mühafizə qurğularının müxtəlif növləri mövcuddur.

Sığınacaq daha yüksək səviyyəli kollektiv mühafizə üçün xüsusi hazırlanmış qurğu ola bilər. Radiasiya daldalanacağı əsasən ionlaşdırıcı şüalanmanın təsirinin azaldılmasına xidmət edir.

Sadə daldalanma yerləri kimi isə müəyyən zirzəmilər və digər yeraltı tikililər uyğunlaşdırıla bilər. Buna görə hər zirzəmini avtomatik olaraq tam funksional mülki müdafiə sığınacağı hesab etmək düzgün deyil.

Sığınacağın əsas hissələri

Sığınacağın quruluşu onun layihəsindən, tutumundan və hansı təhlükələrdən mühafizə üçün nəzərdə tutulmasından asılıdır.

Belə qurğularda insanların yerləşməsi üçün əsas sahə ilə yanaşı giriş və çıxış yolları, havalandırma sistemi, elektrik təminatı, sanitar şərait və digər mühəndis sistemləri nəzərdə tutula bilər.

Xüsusi mühafizə qurğularının daim texniki-istismar baxımından hazır vəziyyətdə saxlanılması fövqəladə vəziyyət zamanı onların dərhal istifadəsi üçün vacibdir.

Yeraltı məkanlardan sığınacaq kimi istifadə

Mülki müdafiə sistemində yalnız ayrıca tikilmiş sığınacaqlardan istifadə edilmir. Müəyyən yeraltı qurğular da uyğun şəraitdə əhalinin mühafizəsi üçün nəzərdə tutula bilər.

Azərbaycanda əhalinin mühafizəsinə dair əsas prinsiplərdə yeraltı tikililərdən kompleks istifadə, mühafizə üçün yararlı bina və qurğuların müəyyən edilməsi, həmçinin zirzəmilərin və digər yeraltı sahələrin daldalanma məqsədilə uyğunlaşdırılması nəzərdə tutulur.

Bununla belə, konkret məkanın hansı təhlükədən nə dərəcədə qoruduğu onun konstruksiyası və texniki xüsusiyyətlərindən asılıdır.

Sığınacağa daxil olma qaydaları

Fövqəladə vəziyyət zamanı əhali rəsmi xəbərdarlıq və mülki müdafiə orqanlarının göstərişlərinə uyğun hərəkət etməlidir.

Sığınacağa keçid mütəşəkkil və mümkün qədər çevik şəkildə həyata keçirilməlidir. Giriş yollarının bağlanmaması, insanların hərəkətinə maneə yaradılmaması və məsul şəxslərin göstərişlərinə əməl edilməsi vacibdir.

Sığınacaqdan özbaşına çıxmaq da təhlükəli ola bilər. Təhlükənin davam edib-etmədiyi barədə məlumat aidiyyəti orqanların xəbərdarlıqları əsasında qiymətləndirilməlidir.

Sığınacaqda təhlükəsizlik

Sığınacağın mövcud olması onun fövqəladə vəziyyətdə avtomatik olaraq istifadəyə hazır olması demək deyil. Mühafizə qurğusunun texniki vəziyyəti, giriş və çıxışları, havalandırması və digər mühəndis sistemləri işlək saxlanmalıdır.

İnsanların sığınacağın yerini və ona təhlükəsiz çatma marşrutunu əvvəlcədən bilməsi də fövqəladə hallara hazırlığın bir hissəsidir.

Müəssisə və təşkilatlarda işçilərin fövqəladə hadisələrdən müdafiəsi üzrə tədbirlərin əvvəlcədən planlaşdırılması mülki müdafiənin mühüm tələblərindəndir.

Sığınacaqların mülki müdafiədə rolu

Sığınacaq fövqəladə hallarda əhalinin mühafizəsinin yalnız bir elementidir. Təhlükənin xüsusiyyətindən asılı olaraq xəbərdarlıq, təxliyə, fərdi mühafizə vasitələri və digər tədbirlər də tətbiq oluna bilər.

Bu səbəbdən sığınacaq sistemi ümumi fövqəladə hallara hazırlıq və mülki müdafiə planının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Əsas məqsəd təhlükə yarandıqda insanların zədələyici amillərin təsirindən mümkün qədər qorunması və təhlükəsiz şəraitin təmin edilməsidir.