sikkə

Tarixin Canlı Şahidləri: Sikkənin Yaranması və Pul Sisteminin Təkamülü İnsanlıq tarixi boyunca ticarət və mübadilə münasibətləri cəmiyyətlərin inkişafını şərtləndirən ən mühüm amillərdən biri olub. İlkin dövrlərdə mal-mübadiləsi (barter) forması ilə başlayan bu proses, zaman keçdikcə daha universal, daşınması asan və hər kəs tərəfindən qəbul edilən bir vasitəyə — pula ehtiyac yaratdı. Bu ehtiyacın nəticəsi olaraq meydana çıxan və qiymətli metallardan hazırlanan sikkə, təkcə iqtisadiyyatın deyil, həm də dövlətçilik və mədəniyyət tarixinin ən böyük kəşflərindən biri hesab olunur. Sikkənin İxtirası və İlk Çəkilən Pullar Rəsmi tarixi və numizmatik (sikkələri öyrənən elm sahəsi) mənbələrə görə, dünyada ilk metal sikkələr eramızdan əvvəl VII əsrdə Kiçik Asiyada, müasir Türkiyə ərazisində yerləşən qədim Lidiya krallığında kəsilib. Lidiya kralı Aliattın dövründə çəkilən bu ilk sikkələr təbii qızıl və gümüş qarışığı olan "elektrum" metalından hazırlanırdı və üzərində krallığın rəmzi olan şir başı təsvir olunurdu. Sikkənin ixtirası ticarətdə böyük inqilaba səbəb oldu. Çünki o dövrə qədər hər alış-veriş zamanı metalların çəkilməsi və təmizliyinin yoxlanılması tələb olunurdusa, sikkənin üzərindəki dövlət möhürü onun çəkisini və dəyərini rəsmən təmin edirdi. Çox qısa müddətdə bu sistem qədim Yunanıstan, Əhəmənilər imperiyası və Roma tərəfindən də mənimsənildi. Dövlət rəmzi və Tarixi Sənəd kimi Sikkələr Sikkələr sadəcə bir ödəniş vasitəsi deyil, həm də çəkildiyi dövrün siyasi, iqtisadi və mədəni vəziyyətini əks etdirən canlı tarixi sənədlərdir. Hər bir müstəqil dövlətin öz adına sikkə kəsməsi, onun suverenliyinin və iqtisadi gücünün ən birinci göstəricisi sayılırdı. Sikkələrin üzərində adətən hökmdarların portretləri, dini simvollar, mühüm tarixi hadisələrin təsvirləri və çəkilmə yeri ilə tarixi qeyd olunurdu. Bu xüsusiyyətlərinə görə numizmatlar və arxeoloqlar sikkələr vasitəsilə qədim dövlətlərin sərhədlərini, ticarət yollarını və hətta unudulmuş hökmdarların hakimiyyət illərini dəqiqliklə bərpa edə bilirlər. Azərbaycan ərazisində də Atropatena, Albaniya, eləcə də orta əsrlər Şirvanşahlar, Sacilər, Salarilər və Şəddadilər dövrünə aid tapılan zəngin sikkə dəfinələri bu torpaqların qədim dövlətçilik və yüksək ticarət mədəniyyətindən xəbər verir. Müasir dünyada kağız pullar və rəqəmsal ödəniş sistemləri ön plana çıxsa da, metal sikkələr xırda pul dövriyyəsində, həmçinin yubiley və xatirə pullarının istehsalında hələ də öz əhəmiyyətini qoruyub saxlayır.