sükan

Sükan (və ya sükan çarxı), nəqliyyat vasitələrinin (avtomobillər, gəmilər, təyyarələr, traktorlar və s.) hərəkət istiqamətini tənzimləmək və idarəetməni təmin etmək üçün nəzərdə tutulmuş əsas mexaniki qurğudur. Sürücünün və ya pilotun tətbiq etdiyi fiziki qüvvə sükan sistemi vasitəsilə təkərlərə, gəmi pərinə və ya təyyarə qanadlarına ötürülür, beləliklə vasitənin sağa, sola və ya düz istiqamətdə hərəkəti formalaşır. Müasir dövrdə sükan sadə bir mexaniki çarx olmaqdan çıxaraq, üzərində bir çox elektron idarəetmə düymələrini cəmləşdirən mürəkkəb bir texnoloji mərkəzə çevrilmişdir. Sahələrinə Görə Sükan Sistemləri Nəqliyyatın növündən asılı olaraq sükanların quruluşu və iş prinsipləri bir-birindən kəskin şəkildə fərqlənir: Avtomobil Sükanı: Sürücünün qarşısında yerləşən dairəvi və ya alt hissəsi yastılaşdırılmış (idman üslublu) çarxdır. Sürücü çarxı döndərdikdə bu hərəkət sükan mili vasitəsilə mexanizmə ötürülür və təkərlərin dönmə bucağı dəyişir. Gəmi Sükanı (Şturval): Dəniz nəqliyyatında istifadə olunan, kənarlarında tutacaqları olan qədim və ənənəvi sükan növüdür. O, gəminin arxa hissəsində suyun altında yerləşən xüsusi yelpazə formalı lövhəni (sükan şələsini) hərəkətə gətirərək gəminin kursunu dəyişir. Aviasiya Sükanı (Şturval və ya Şturval Dəstəyi): Təyyarələrdə və helikopterlərdə istifadə olunan, həm sağa-sola dönməni, həm də irəli-geri hərəkətlə təyyarənin burnunu aşağı-yuxarı (hündürlük dəyişmə rəsmiyyətini) tənzimləyən mürəkkəb qollu sistemdir. Avtomobil Sükan Mexanizmlərinin İnkişafı Avtomobil sənayesinin formalaşdığı ilk dövrlərdə sükanı döndərmək tamamilə sürücünün fiziki gücündən asılı idi. Zaman keçdikcə sürücünün yükünü azaltmaq və idarəetməni asanlaşdırmaq üçün mütərəqqi sistemlər tətbiq olundu: Mexaniki Sükan: Heç bir köməkçi sistemin olmadığı, tamamilə dişli çarxların bir-birinə ötürdüyü qüvvə ilə işləyən köhnə sistemdir. Avtomobil dayandığı yerdə sükanı döndərmək böyük fiziki güc tələb edir. Hidravlik Sükan (GUR): Sükan sisteminə xüsusi hidravlik nasos və yağ təzyiqi inteqrasiya olunur. Sürücü sükana toxunduğu andan etibarən hidravlik maye dönmə istiqamətinə rəsmi təzyiq tətbiq edərək çarxın qum kimi yüngül fırlanmasını təmin edir. Elektrikli Sükan (EPS): Müasir avtomobillərdə hidravlik yağ və nasos sistemini tamamilə əvəz edən elektrik mühərrikli sistemdir. Sükanın daxilinə yerləşdirilən sensorlar sürücünün fırlatma sürətini və gücünü rəqəmsal olaraq ölçür və elektrik motoru köməkçi qüvvə formalaşdırır. Bu sistem yanacağa qənaət etməsi ilə seçilir. Müasir Sükanların Funksionallığı Müasir avtomobillərdə sükan çarxı təkcə təkərləri döndərmək üçün deyil, həm də təhlükəsizlik və komfort funksiyalarını idarə etmək üçün bir panel rolunu oynayır: Təhlükəsizlik Yastığı (Airbag): Sükanın tam mərkəzində, siqnal düyməsinin altında qəza anında saniyənin yüzdə birində açılaraq sürücünün başını və sinəsini zərbədən qoruyan rəsmi hava yastığı yerləşir. Multimediyalı İdarəetmə: Sürücü əllərini sükandan çəkmədən daxili radio və ya musiqi sisteminin səsini tənzimləyə, gələn telefon zənglərinə cavab verə və ya rəqəmsal bort kompüterinin menyuları arasında keçid edə bilər. Kruiz-Kontrol (Sürət Sabitləyici): Avtomobilin magistral yollarda sürətini sabit saxlamaq və ya qarşıdakı maşına görə məsafəni rəsmi qanunlar çərçivəsində tənzimləmək üçün düymələr sükanın sağ və ya sol qollarına yerləşdirilir. İsidilmə və Erqonomika: Soyuq qış aylarında sürücünün əllərinin üşüməməsi üçün sükanın daxili səthinə xüsusi qızdırıcı elementlər quraşdırılır. Üzlük materialı olaraq isə əllərin sürüşməsinin qarşısını alan yüksək keyfiyyətli təbii dəri və ya xüsusi parçalardan istifadə olunur.