Taksofon

Taksofon ictimai istifadəyə nəzərdə tutulmuş, telefon danışığının ödəniş qarşılığında həyata keçirildiyi stasionar rabitə aparatıdır. Mobil telefonların geniş yayılmasından əvvəl taksofonlar şəhər həyatının ayrılmaz hissəsi idi və insanların evdən və ya iş yerindən kənarda əlaqə saxlamasına imkan verirdi. Onlara küçələrdə, poçt şöbələrində, dəmir yolu vağzallarında, hava limanlarında, metro stansiyalarında, mehmanxanalarda və digər ictimai məkanlarda rast gəlmək mümkün idi.

Taksofonun iş prinsipi

Klassik taksofonların əksəriyyəti sikkə, jeton və ya xüsusi telefon kartı ilə işləyirdi. İstifadəçi müəyyən məbləğ ödədikdən sonra telefon nömrəsini yığır və sistem danışıq müddətini tarifə uyğun hesablayırdı.

Sikkəli modellərdə danışıq vaxtı bitdikdə əlavə pul daxil etmək lazım gəlirdi. Telefon kartı ilə işləyən taksofonlarda isə məbləğ kartın balansından avtomatik çıxılırdı.

Daha inkişaf etmiş modellərdə şəhərlərarası və beynəlxalq zənglər də mümkün idi. Bəzi taksofonlar təcili xidmət nömrələrinə ödənişsiz zəng etməyə imkan verirdi.

Telefon köşkləri

Taksofonlar çox vaxt xüsusi telefon köşklərinin daxilində yerləşdirilirdi. Köşk istifadəçini hava şəraitindən və küçə səs-küyündən qismən qoruyurdu, eyni zamanda danışıq zamanı müəyyən məxfilik yaradırdı.

Telefon köşkləri bəzi ölkələrdə şəhər memarlığının tanınmış elementinə çevrilib. Böyük Britaniyanın qırmızı telefon köşkləri bunun ən məşhur nümunələrindən biridir və bu gün də ölkənin vizual simvollarından sayılır.

Başqa ölkələrdə taksofonlar ayrıca köşk olmadan divara və ya xüsusi dayağa quraşdırılırdı.

Mobil rabitədən əvvəl əhəmiyyəti

XX əsrdə taksofon xüsusilə ev telefonu olmayan insanlar üçün vacib rabitə vasitəsi idi. İnsanlar təcili vəziyyət zamanı polisə, təcili tibbi yardıma və yanğınsöndürmə xidmətinə zəng etmək, ailə üzvlərinə xəbər vermək və ya işgüzar əlaqə yaratmaq üçün ictimai telefonlardan istifadə edirdilər.

Səyahət edən insanlar üçün taksofonun əhəmiyyəti daha böyük idi. Mobil rabitənin olmadığı dövrdə başqa şəhərə gələn şəxs taksofon vasitəsilə mehmanxana, taksi xidməti və ya onu qarşılayan insanlarla əlaqə saxlayırdı.

Bu səbəbdən vağzal və hava limanlarında taksofonların sayı adətən daha çox olurdu.

Telefon kartları

Telefon kartlarının meydana çıxması taksofonların istifadəsini daha rahat etdi. İstifadəçi əvvəlcədən müəyyən məbləğə kart alır və həmin kartı uyğun aparata daxil edərək zəng edirdi.

Telefon kartları xüsusilə 1980–1990-cı illərdə və 2000-ci illərin əvvəllərində geniş yayılmışdı. Bir çox ölkədə müxtəlif mövzulu və xüsusi dizaynlı telefon kartları buraxılırdı.

Bəzi köhnə telefon kartları sonradan kolleksiya predmetinə çevrilib və telekommunikasiya tarixinin maraqlı nümunələri kimi saxlanılır.

Taksofonların azalması

Mobil telefonların və daha sonra smartfonların yayılması taksofonların istifadəsini kəskin azaltdı. Şəxsi mobil telefon hər yerdən əlaqə yaratmağa imkan verdiyi üçün ictimai telefonlara ehtiyac azaldı.

2000-ci illərdən başlayaraq bir çox ölkədə minlərlə taksofon istismardan çıxarıldı. Onların saxlanması və texniki xidməti gəlir baxımından səmərəsiz hala gəldi.

Buna baxmayaraq, bəzi yerlərdə taksofonlar fövqəladə rabitə vasitəsi və ya mobil şəbəkənin zəif olduğu ərazilərdə alternativ rabitə nöqtəsi kimi qorunub saxlanılıb.

Köhnə taksofonların yeni həyatı

İstifadədən çıxarılmış telefon köşklərinin bir hissəsi tamamilə sökülməyib, yeni məqsədlər üçün uyğunlaşdırılıb. Müxtəlif ölkələrdə köhnə telefon köşklərindən kiçik kitabxana, kitab mübadiləsi məntəqəsi, informasiya terminalı, Wi-Fi nöqtəsi və hətta avtomatik defibrilyatorların yerləşdirilməsi üçün istifadə edilir.

Belə layihələr şəhər tarixinin bir hissəsinin qorunmasına və artıq istifadəsiz qalmış infrastruktura yeni funksiya verilməsinə imkan yaradır.

Köhnə taksofon aparatları həmçinin muzeylərdə, şəxsi kolleksiyalarda, retro interyerlərdə və kino dekorasiyalarında istifadə olunur.

Telekommunikasiya tarixində yeri

Taksofon telefon rabitəsinin fərdi mobil cihazlara keçidindən əvvəlki dövrün mühüm texnoloji simvollarından biridir. Onun inkişafı şəhər telefon şəbəkələrinin genişlənməsi, avtomatik telefon stansiyalarının yaranması və telekommunikasiya xidmətlərinin kütləviləşməsi ilə paralel gedib.

Bu gün taksofon gündəlik rabitə vasitəsi kimi əvvəlki əhəmiyyətini itirsə də, XX əsrin şəhər həyatı və rabitə tarixini əks etdirən maraqlı texniki obyekt olaraq qalır.