Tikiş maşını

Tikiş maşını parça, dəri və digər uyğun materialları sap vasitəsilə tikmək, birləşdirmək və bəzəmək üçün istifadə olunan mexaniki və ya elektromexaniki qurğudur. Əl tikişində iynə hər hərəkətdə insan tərəfindən idarə edildiyi halda, tikiş maşını iynənin, sapın və materialın hərəkətini mexaniki sistem vasitəsilə əlaqələndirir. Məişət, dərzilik, tekstil və geyim sənayesində müxtəlif funksiyalara malik tikiş maşınlarından istifadə olunur.

Tikiş maşını nədir?

Tikiş maşınının əsas vəzifəsi material üzərində ardıcıl tikiş addımları yaratmaqdır. Bunun üçün maşın iynəni müəyyən trayektoriya üzrə hərəkət etdirir, sapın materialdan keçməsini təmin edir və parçanı hər tikiş addımından sonra irəli aparır.

Əksər məişət tikiş maşınlarında üst sap və masurada yerləşən alt sap birlikdə kilid tikişi yaradır. Sənaye avadanlıqlarında isə görülən işdən asılı olaraq zəncirvari, overlok, örtük və başqa tikiş sistemlərindən istifadə edilə bilər.

Tikiş maşınının quruluşu və imkanları onun hansı material və əməliyyat üçün nəzərdə tutulmasından asılıdır.

Tikiş maşınının əsas hissələri

Müasir tikiş maşınlarında konstruksiyadan asılı olaraq çoxsaylı mexaniki və elektron komponentlər mövcuddur. Əsas hissələrə iynə, iynə tutacağı, sap ötürücü mexanizm, ayaqcıq, dişli parçaötürücü, iynə lövhəsi, masura və masura mexanizmi daxildir.

Ayaqcıq parçanı iş səthinə doğru saxlayır. Parçaötürücü dişlər materialı müəyyən addımlarla hərəkət etdirir. İynə üst sapı parçadan keçirir, aşağıdakı mexanizm isə üst və alt sapların əlaqələnməsini təmin edir.

Maşında sap gərginliyinin tənzimlənməsi də mühüm rol oynayır. Düzgün tənzimlənmədikdə tikiş xəttində boş ilmələr, sapın qırılması və ya parçanın yığılması kimi problemlər yarana bilər.

Tikiş maşını necə işləyir?

Ən geniş yayılmış sistemlərdən biri iki sapla yaradılan kilid tikişidir. Üst sap iynədən keçir, alt sap isə maşının aşağı hissəsində yerləşən masuradan gəlir.

İynə parçadan aşağı keçərək üst sapdan ilmə yaradır. Maşının qarmaq mexanizmi bu ilməni tutaraq masura sapı ilə əlaqələndirir. Saplar material daxilində bir-birinə bağlandıqda tikiş formalaşır.

Eyni zamanda parçaötürücü mexanizm materialı növbəti tikiş mövqeyinə aparır və proses yüksək sürətlə təkrarlanır.

Bütün tikiş maşınları eyni mexanizmlə işləmir. Zəncirvari, overlok və örtük tikişi yaradan maşınların sap sistemləri və işləmə prinsipləri fərqlənə bilər.

Məişət tikiş maşını

Məişət tikiş maşını ev şəraitində geyim tikmək, paltar təmir etmək və müxtəlif tekstil layihələri hazırlamaq üçün nəzərdə tutulur.

Müasir modellər yalnız düz tikişlə məhdudlaşmır. Maşının xüsusiyyətlərindən asılı olaraq ziqzaq, elastik tikiş, gizli ətək tikişi, dekorativ tikiş və düymə ilgəyi kimi əməliyyatlar yerinə yetirilə bilər.

Məişət maşınları mexaniki idarəetməli, elektron və kompüterləşdirilmiş ola bilər. Kompüterləşdirilmiş modellərdə tikiş proqramları, tikiş uzunluğu və eni kimi parametrlər elektron sistem vasitəsilə idarə oluna bilər.

Sənaye tikiş maşını

Sənaye tikiş maşınları geyim və tekstil istehsalında uzunmüddətli, sürətli və konkret əməliyyatların yerinə yetirilməsi üçün hazırlanır.

Məişət maşını bir çox fərqli tikiş funksiyasını bir qurğuda birləşdirə bildiyi halda, sənaye istehsalında maşın çox vaxt müəyyən əməliyyat üzrə ixtisaslaşdırılır.

Məsələn, ayrıca düz tikiş, overlok, düymə tikən, ilgək açan və örtük tikişi yaradan sənaye maşınları mövcuddur.

İstehsal xəttində müxtəlif maşınların ardıcıl istifadəsi bir geyimin ayrı-ayrı detallarının daha sürətli hazırlanmasına imkan verir.

Düz tikiş maşını

Düz tikiş maşını geyim istehsalında ən geniş istifadə olunan avadanlıqlardan biridir. Onun əsas funksiyası material üzərində düz tikiş xətti yaratmaqdır.

Geniş yayılmış bir iynəli sənaye modellərində 301 tipli kilid tikişindən istifadə edilir. Bu sistemdə iynə sapı və masura sapı materialın daxilində bir-birinə bağlanır.

Düz tikiş geyimin detallarının birləşdirilməsi, kənar tikişləri və müxtəlif konstruktiv əməliyyatlarda istifadə edilə bilər.

Overlok maşını

Overlok adi tikiş maşınından fərqli funksiyaya malik xüsusi tikiş avadanlığıdır. Onun əsas məqsədlərindən biri parçanın açıq kənarını işləmək və sapların sökülməsinin qarşısını almaqdır.

Bir çox overlok maşını işləyərkən parçanın artıq kənarını bıçaq vasitəsilə kəsir və eyni zamanda həmin kənarı saplarla əhatə edir.

Overlok tikişində model və əməliyyatdan asılı olaraq bir neçə sap istifadə oluna bilər. Elastik materialların və trikotaj geyimlərin istehsalında overlok maşınları xüsusilə geniş tətbiq edilir.

Overlok adi tikiş maşınının tam əvəzi deyil. Geyim hazırlanarkən hər iki avadanlıq fərqli əməliyyatlar üçün istifadə oluna bilər.

Tikiş maşınının iynəsi

İynə tikiş maşınının əsas işçi hissələrindən biridir. Maşın iynəsinin yuxarı hissəsi iynə tutacağına bərkidilir, sap isə iynənin gözündən keçirilir.

Müxtəlif materiallar üçün fərqli ölçü və quruluşda iynələr mövcuddur. Nazik parça üçün nəzərdə tutulan iynə qalın və sərt material üçün uyğun olmaya bilər.

Trikotaj, denim, dəri və universal tikiş üçün müxtəlif xüsusiyyətli maşın iynələri hazırlanır. İynənin parçaya və sapın qalınlığına uyğun seçilməsi tikişin keyfiyyətinə təsir göstərir.

Əyilmiş, kütləşmiş və ya zədələnmiş iynə sapın qırılmasına, tikiş addımlarının buraxılmasına və materialın zədələnməsinə səbəb ola bilər.

Masura nədir?

Masura tikiş maşınında alt sapın sarıldığı kiçik hissədir. Kilid tikişi yaradan məişət və bir çox sənaye maşınında üst sapla birlikdə işləyir.

Masura xüsusi yuvaya yerləşdirilir. Maşının qarmaq mexanizmi iynənin yaratdığı üst sap ilməsini masura sapı ilə əlaqələndirərək tikişi formalaşdırır.

Masuranın ölçüsü və quruluşu maşının modelindən asılı ola bilər. Buna görə hər masura bütün tikiş maşınlarına uyğun gəlmir.

Tikiş maşınının tarixi

Tikişi mexanikləşdirmək üçün müxtəlif ixtiraçılar XVIII əsrin sonu və XIX əsrin birinci yarısında fərqli konstruksiyalar üzərində işləyiblər. Buna görə tikiş maşınının yaradılmasını yalnız bir şəxsin adı ilə əlaqələndirmək düzgün deyil.

XIX əsrin ilk yarısında Walter Hunt iki saplı kilid tikişi yaradan maşın üzərində işləyib. Elias Howe isə əvvəlki ideyaları inkişaf etdirərək praktik kilid tikişli maşın hazırlayıb və 1846-cı ildə ABŞ-da öz konstruksiyası üçün patent alıb.

Isaac Merritt Singer 1851-ci ildə tikiş maşınının konstruksiyasına mühüm təkmilləşdirmələr gətirən maşın üçün patent əldə edib. Sonrakı texniki və istehsal yenilikləri tikiş maşınlarının geniş yayılmasına və geyim istehsalının mexanikləşdirilməsinə böyük təsir göstərib.

Mexaniki və kompüterləşdirilmiş tikiş maşınları

Mexaniki tikiş maşınlarında əsas parametrlər düymə, çarx və mexaniki seçicilər vasitəsilə tənzimlənir. Belə maşınlarda istifadəçi tikiş növünü, uzunluğunu və digər parametrləri modelin imkanları daxilində özü seçir.

Elektron və kompüterləşdirilmiş maşınlarda idarəetmənin bir hissəsi elektron sistem tərəfindən həyata keçirilir. Ekran, avtomatik düymə ilgəyi, proqramlaşdırılmış dekorativ tikişlər və avtomatik sap kəsmə kimi funksiyalar modeldən asılı olaraq mövcud ola bilər.

Daha çox elektron funksiyanın olması avtomatik olaraq hər istifadəçi üçün daha yaxşı seçim demək deyil. Maşın görüləcək işin növünə və istifadə tezliyinə uyğun seçilməlidir.

Tikiş maşını seçərkən nələr nəzərə alınır?

Tikiş maşını seçərkən ilk növbədə hansı materialların və hansı tezliklə tikiləcəyi müəyyənləşdirilməlidir. Sadə geyim təmiri ilə peşəkar dərzilik və ya sənaye istehsalının avadanlıq tələbləri eyni deyil.

Düz və ziqzaq tikiş imkanları, tikiş uzunluğu və eninin tənzimlənməsi, düymə ilgəyi funksiyası, mühərrikin və mexanizmin nəzərdə tutulan materiala uyğunluğu, uyğun ayaqcıqlar və ehtiyat hissələrinin mövcudluğu praktik əhəmiyyət daşıyır.

Tikiş maşını ilə yanaşı düzgün iynə və sap seçimi də vacibdir. Maşının imkanları, parça, iynə və sap bir-birinə uyğun olduqda daha stabil tikiş əldə etmək mümkündür.

Tikiş maşınında təhlükəsizlik

Tikiş maşınında hərəkət edən iynə və digər mexaniki hissələr yaralanma riski yarada bilər. İş zamanı barmaqları iynənin hərəkət zonasından uzaqda saxlamaq vacibdir.

İynənin dəyişdirilməsi, maşının təmizlənməsi və müəyyən texniki müdaxilələr zamanı avadanlığın enerji mənbəyindən ayrılması təhlükəsizlik baxımından əhəmiyyətlidir.

Sənaye tikiş maşınlarında yüksək iş sürəti və uzunmüddətli təkrarlanan hərəkətlər əlavə risklər yarada bilər. İş yerinin düzgün hündürlüyü, oturacaq, işıqlandırma və fasilələrin təşkili tikişçinin erqonomik yükünün idarə edilməsində mühüm rol oynayır.