Zeytun ağacı

Zeytun ağacı zeytun meyvəsi verən, uzunömürlü və həmişəyaşıl meyvə ağacıdır. Elmi adı Olea europaea olan bu bitki əsasən Aralıq dənizi hövzəsi, Yaxın Şərq, Qafqaz və digər mülayim-isti iqlimli ərazilərdə becərilir. Zeytun ağacı həm süfrəlik zeytun istehsalı, həm də zeytun yağının alınması üçün kənd təsərrüfatında mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Botaniki xüsusiyyətləri

Zeytun ağacı adətən orta ölçülü olur və sıx, budaqlanmış tac formalaşdırır. Yarpaqları dar, uzunsov və boz-yaşıl rəngdədir. Yarpaqların alt hissəsi daha açıq və gümüşü çalara malik ola bilər.

Ağacın çiçəkləri kiçik və açıq rənglidir. Çiçəklənmədən sonra zeytun meyvələri formalaşır. Meyvələr yetişmə prosesində yaşıl rəngdən tünd bənövşəyi və ya qara rəngə qədər dəyişə bilər.

Zeytun ağacının kök sistemi quraqlıq şəraitinə uyğunlaşmağa imkan verir və ağac düzgün qulluq edildikdə uzun illər məhsul verə bilər.

İqlim və becərmə şəraiti

Zeytun ağacı isti və günəşli iqlim şəraitini sevir. Mülayim qış və uzun, isti yay dövrü onun inkişafı üçün əlverişlidir.

Bitki yaxşı drenaj olunan torpaqlarda daha yaxşı inkişaf edir. Torpaqda uzunmüddətli su yığılması kök sisteminə mənfi təsir göstərə bilər.

Zeytun ağacları quraqlığa davamlı sayılsa da, xüsusilə gənc ağacların və intensiv becərilən bağların məhsuldarlığı üçün suvarma mühüm rol oynayır. Damcı suvarma üsulu su ehtiyatlarından daha səmərəli istifadə etməyə imkan verir.

Meyvəsi və zeytun yağı

Zeytun ağacının əsas məhsulu zeytun meyvəsidir. Meyvələr həm süfrəlik məhsul kimi emal olunur, həm də yağ istehsalında istifadə edilir.

Birbaşa ağacdan dərilmiş zeytun meyvəsi tərkibindəki acılıq verən təbii maddələr səbəbindən adətən dərhal istehlak edilmir. Süfrəlik zeytun duzlama, fermentasiya və digər emal üsullarından keçir.

Zeytun yağı isə meyvələrin mexaniki üsullarla emalı nəticəsində əldə olunur. Yağın keyfiyyəti zeytun sortundan, yetişmə mərhələsindən, yığım üsulundan və məhsulun emala çatdırılma müddətindən asılıdır.

Azərbaycanda zeytun ağacı

Azərbaycanda zeytunçuluq xüsusilə Abşeron yarımadası və Bakı ətrafında geniş yayılıb. Ərazinin günəşli və quraq iqlimi zeytun ağaclarının becərilməsi üçün əlverişli şərait yaradır.

Zeytun ağacları kənd təsərrüfatı bağlarında olduğu kimi, şəhər yaşıllaşdırılmasında və landşaft dizaynında da istifadə olunur. Həmişəyaşıl yarpaqları və quraqlığa davamlılığı bu ağacı dekorativ baxımdan da qiymətli edir.

Düzgün budama, suvarma və qulluq olunan zeytun ağacı uzun müddət yaşaya və davamlı məhsul verə bilər.