Ziyarət

Ziyarət bir şəxsin, məkanın və ya xüsusi mənəvi əhəmiyyət daşıyan yerin görülməsi məqsədilə ora getməyi ifadə edən anlayışdır. Azərbaycan dilində söz həm kiminsə görüşünə getmək, həm də dini və mənəvi baxımdan müqəddəs sayılan yerləri, qəbirləri, türbələri və ziyarətgahları görmək mənasında işlənir. Müasir istifadədə “ziyarət” muzey, tarixi abidə, memorial, sərgi və digər məkanlara getmək haqqında da geniş şəkildə işlədilir.

Ziyarət nədir?

“Ziyarət” ərəb mənşəli sözdür. Azərbaycan dilinin izahlı lüğətində onun əsas mənalarından biri hörmət əlaməti olaraq birini görməyə və onunla görüşməyə getmək kimi göstərilir.

Sözün dini mənası isə müqəddəs hesab edilən yerləri, qəbirləri və digər mənəvi əhəmiyyətli məkanları gedib görməklə bağlıdır.

Gündəlik dildə anlayışın istifadə dairəsi daha genişdir. “Muzeyi ziyarət etmək”, “şəhəri ziyarət etmək”, “xəstəni ziyarət etmək” və “ziyarətgaha getmək” kimi ifadələrdə eyni söz müxtəlif məqsədli səfərləri bildirir.

Ziyarət etmək nə deməkdir?

“Ziyarət etmək” müəyyən şəxsin və ya məkanın yanına getmək mənasında işlənən ifadədir. Konkret məna cümlənin kontekstindən asılıdır.

Bir insanın ziyarətinə getmək onunla görüşmək və halını öyrənmək məqsədi daşıya bilər. Tarixi və mədəni məkanın ziyarəti isə həmin yerlə tanışlıq və onun haqqında məlumat əldə etməklə əlaqəli ola bilər.

Dini ziyarətdə əsas motiv mənəvi və dini xarakter daşıyır. Buna görə bütün ziyarət növlərini dini fəaliyyət kimi qiymətləndirmək düzgün deyil.

Dini ziyarət

Dini ziyarət müqəddəs və ya mənəvi əhəmiyyət daşıdığı qəbul edilən məkanlara getməyi ifadə edir.

Belə məkanlara məscidlər, türbələr, imamzadələr, pirlər, ocaqlar və müqəddəs şəxslərlə əlaqələndirilən qəbirlər daxil ola bilər. Müxtəlif din və dini ənənələrdə ziyarətin forması və mənası fərqlənir.

Ziyarət zamanı davranış qaydaları da məkanın dini ənənəsinə və yerli qaydalara uyğun ola bilər. Buna görə konkret ziyarətgahın qaydalarına hörmətlə yanaşmaq vacibdir.

Ziyarətgah nədir?

Ziyarətgah insanların dini və mənəvi məqsədlə ziyarət etdikləri yerdir. Azərbaycan dilində bu söz “ziyarət yeri” mənasını daşıyır.

Azərbaycanda ziyarətgah anlayışı müxtəlif tarixi və dini məkanlarla əlaqəlidir. Pirlər, ocaqlar, türbələr və imamzadələr bu kateqoriyaya daxil ola bilər.

Ziyarətgahların bir hissəsi dini funksiyası ilə yanaşı tarixi memarlıq abidəsi və mədəni irs nümunəsi kimi də əhəmiyyət daşıyır. Buna görə belə məkanlara dini məqsədlə yanaşı tarix və memarlıqla tanış olmaq üçün gələn insanlar da olur.

Azərbaycanda ziyarət ənənəsi

Ziyarət Azərbaycan xalqının dini-mənəvi və mədəni ənənələrində uzun tarixə malikdir. Ölkənin müxtəlif bölgələrində tarixi ziyarətgahlar, pirlər, türbələr və müqəddəs hesab edilən məkanlar mövcuddur.

Bakıdakı Bibiheybət məscid-ziyarətgah kompleksi Azərbaycanın tanınmış dini ziyarət məkanlarından biridir. Kompleksdə İmam Museyi-Kazımın qızı Həkimə xanımın məzarı yerləşir.

Azərbaycanın başqa bölgələrində də yerli dini və tarixi ənənələrlə bağlı müxtəlif ziyarət məkanlarına rast gəlinir.

Qəbir ziyarəti

Qəbir ziyarəti vəfat etmiş insanın məzarına getmək, onu xatırlamaq və ehtiram göstərmək ənənəsi ilə əlaqəlidir.

Azərbaycan dilində “qəbri ziyarət etmək” ifadəsi geniş istifadə olunur. Ziyarət ailə üzvlərinin və yaxın insanların məzarları ilə yanaşı tarixi şəxsiyyətlərin, şəhidlərin və cəmiyyət üçün əhəmiyyətli insanların dəfn olunduğu yerlərə getməyi də əhatə edə bilər.

Qəbiristanlıqlar və memorial məkanlarda davranış zamanı həmin yerin sakitliyinə, təmizliyinə və müəyyən edilmiş qaydalarına hörmət göstərilməsi vacibdir.

Tarixi yerlərin ziyarəti

Ziyarət sözü dini məkanlarla məhdudlaşmır. Qalalar, saraylar, qədim yaşayış məntəqələri, arxeoloji abidələr və digər tarixi yerlər haqqında da “ziyarət etmək” ifadəsi işlədilir.

Tarixi məkanların ziyarəti insanlara maddi mədəni irslə birbaşa tanış olmaq imkanı verir. Memarlıq elementləri, arxeoloji tapıntılar və ekspozisiyalar həmin ərazinin keçmişi haqqında məlumat təqdim edə bilər.

Belə ziyarətlər mədəni turizmin əsas istiqamətlərindən birini təşkil edir.

Muzey ziyarəti

Muzey ziyarəti tarixi, mədəni, elmi və bədii irslə tanışlıq məqsədi daşıyır.

Muzeylərdə eksponatların qorunması üçün xüsusi qaydalar tətbiq oluna bilər. Müəyyən əşyalara toxunmamaq, foto və video çəkilişi ilə bağlı tələblərə əməl etmək və ekspozisiya sahəsində davranış qaydalarını gözləmək ziyarətçi məsuliyyətinin bir hissəsidir.

Bəzi muzeylərdə bələdçi xidməti, audio-bələdçi və məlumat lövhələri eksponatlar haqqında daha ətraflı məlumat əldə etməyə imkan verir.

Xəstə ziyarəti

“Ziyarət” sözü xəstə insanın görüşünə getmək haqqında da istifadə olunur. Xəstə ziyarətinin əsas məqsədi insanla görüşmək, onun halını öyrənmək və mənəvi dəstək göstərməkdir.

Xəstəxanada ziyarət zamanı tibb müəssisəsinin müəyyən etdiyi saatlara və qaydalara əməl etmək vacibdir. Reanimasiya, intensiv terapiya və bəzi xüsusi şöbələrdə ziyarət qaydaları daha məhdud ola bilər.

İnfeksion xəstəliklər zamanı isə xəstənin və digər insanların təhlükəsizliyi üçün ziyarətə əlavə məhdudiyyətlər tətbiq edilə bilər.

Rəsmi ziyarət

“Ziyarət” diplomatik və siyasi terminologiyada da istifadə olunur. Dövlət və hökumət nümayəndələrinin başqa ölkəyə səfərləri rəsmi ziyarət, dövlət səfəri, işgüzar səfər və digər formalarda təqdim edilə bilər.

Bu anlayışların diplomatik protokolda fərqli status və məzmunu ola bilər. Buna görə hər xarici səfəri avtomatik olaraq “dövlət səfəri” adlandırmaq düzgün deyil.

Xəbər mətnlərində səfərin rəsmi statusu göstərilərkən aidiyyəti dövlət qurumunun istifadə etdiyi terminə üstünlük verilir.

Ziyarətçi kimdir?

Ziyarətçi müəyyən şəxsi və ya məkanı ziyarət edən insandır. Muzey, tarixi abidə, sərgi, ziyarətgah, park və başqa məkanlara gələn şəxslər də ziyarətçi adlandırıla bilər.

Ziyarətçinin davranışı getdiyi məkanın xüsusiyyətlərinə uyğun olmalıdır. Dini məkanda dini və etik qaydalara, muzeydə eksponatların qorunması tələblərinə, təbiət ərazisində isə ekoloji qaydalara riayət etmək vacibdir.

Beləliklə, ziyarət anlayışı görüş, dini ənənə, mədəniyyət, turizm və ictimai həyatın müxtəlif sahələrini əhatə edən geniş məna daşıyır.