Həkim

Həkim insan sağlamlığının qorunması, xəstəliklərin qarşısının alınması, diaqnostikası və müalicəsi ilə məşğul olan ali tibbi təhsilli səhiyyə mütəxəssisidir. Həkim pasiyentin şikayətlərini və xəstəlik tarixçəsini qiymətləndirir, tibbi müayinə aparır, zəruri laborator və instrumental müayinələri müəyyənləşdirir və əldə olunan məlumatlar əsasında diaqnostika və müalicə prosesini idarə edir. Həkimlər terapiya, cərrahiyyə, pediatriya, kardiologiya, nevrologiya və digər sahələr üzrə ixtisaslaşa bilərlər.

Həkim kimdir?

Həkim tibbi bilik və klinik bacarıqlardan istifadə edərək insan sağlamlığı ilə bağlı problemlərin qiymətləndirilməsi və idarə edilməsində çalışan mütəxəssisdir.

Həkimin işi yalnız xəstələnmiş insanın müalicəsindən ibarət deyil. Profilaktik müayinələr, xəstəlik risklərinin müəyyənləşdirilməsi, sağlam həyat tərzi ilə bağlı maarifləndirmə və xəstəliklərin erkən aşkarlanması da tibbi fəaliyyətin mühüm istiqamətləridir.

Müasir səhiyyədə həkim adətən tibb bacısı və qardaşı, əczaçı, fizioterapevt, laboratoriya mütəxəssisi və digər səhiyyə işçiləri ilə komanda şəklində çalışır.

Həkimin əsas vəzifələri

Həkimin konkret vəzifələri onun ixtisasından və işlədiyi tibb müəssisəsindən asılıdır. Ailə həkiminin gündəlik fəaliyyəti ilə cərrah, radioloq və ya anestezioloqun işi eyni deyil.

Ümumi klinik fəaliyyətdə həkim pasiyentin şikayətlərini dinləyir, anamnez toplayır və fiziki müayinə aparır. Zəruri hallarda əlavə laborator analizlər və instrumental müayinələr təyin edilir.

Toplanan məlumatlar əsasında mümkün xəstəliklər qiymətləndirilir, diaqnoz müəyyənləşdirilir və uyğun müalicə planı hazırlanır. Lazım gəldikdə pasiyent başqa ixtisas üzrə həkimə yönləndirilir.

Tibbi müayinə

Həkim müayinəsi çox vaxt pasiyentlə söhbətdən başlayır. Şikayətlərin nə vaxt yarandığı, hansı əlamətlərin müşahidə edildiyi, əvvəlki xəstəliklər, istifadə olunan dərmanlar və digər tibbi məlumatlar öyrənilir.

Sonra xəstəliyin xüsusiyyətindən asılı olaraq fiziki müayinə aparıla bilər. Bədən temperaturu, arterial təzyiq, nəbz və tənəffüs kimi həyati göstəricilər də qiymətləndirilə bilər.

Təkcə bir əlamət hər zaman diaqnoz qoymaq üçün kifayət etmir. Həkim şikayətləri, müayinə nəticələrini və lazım gəldikdə əlavə testləri birlikdə qiymətləndirir.

Diaqnoz necə müəyyənləşdirilir?

Diaqnoz xəstəliyin və ya sağlamlıq probleminin tibbi qiymətləndirmə nəticəsində müəyyənləşdirilməsidir.

Oxşar əlamətlər müxtəlif xəstəliklərdə müşahidə oluna bildiyindən həkim bir neçə mümkün səbəbi nəzərdən keçirə bilər. Bu proses differensial diaqnostika adlanır.

Diaqnostika üçün qan və sidik analizləri, rentgen, ultrasəs müayinəsi, elektrokardioqrafiya, kompüter tomoqrafiyası, maqnit-rezonans tomoqrafiyası və başqa üsullardan istifadə edilə bilər.

Hər pasiyentə bütün müayinələrin aparılması tələb olunmur. Müayinə üsulları klinik ehtiyaca uyğun seçilir.

Həkim ixtisasları

Tibb çoxsaylı ixtisas sahələrindən ibarətdir. Həkimin ixtisası onun hansı xəstəliklər və pasiyent qrupları ilə işlədiyini müəyyənləşdirir.

Terapevt və ailə həkimi geniş yayılmış sağlamlıq problemlərinin ilkin qiymətləndirilməsində mühüm rol oynayır. Pediatr uşaqların sağlamlığı ilə, kardioloq ürək-damar sistemi, nevroloq sinir sistemi, dermatoloq dəri xəstəlikləri ilə məşğul olur.

Cərrahiyyə sahəsində çalışan həkimlər müəyyən xəstəlik və zədələrin cərrahi müalicəsini həyata keçirirlər. Oftalmologiya, otorinolarinqologiya, psixiatriya, urologiya, endokrinologiya, onkologiya və radiologiya da tibbin ixtisaslaşmış istiqamətləri sırasındadır.

Ailə həkimi

Ailə həkimi müxtəlif yaş qruplarında geniş yayılmış sağlamlıq problemlərinin ilkin qiymətləndirilməsi, profilaktikası və idarə edilməsində iştirak edir.

Pasiyentin problemi daha ixtisaslaşmış tibbi yardım tələb etdikdə ailə həkimi onu uyğun mütəxəssisə yönləndirə bilər.

Ailə təbabətinin üstünlüklərindən biri pasiyentin sağlamlıq vəziyyətinin uzunmüddətli izlənilməsidir. Bu, əvvəlki xəstəliklərin, risk amillərinin və aparılan müalicələrin birlikdə qiymətləndirilməsinə imkan verir.

Cərrah

Cərrah xəstəlik və zədələrin cərrahi üsullarla müalicəsi üzrə ixtisaslaşmış həkimdir.

Cərrahın işi yalnız əməliyyatın özündən ibarət deyil. Pasiyentin əməliyyata ehtiyacının qiymətləndirilməsi, əməliyyatdan əvvəl hazırlıq, cərrahi müdaxilənin planlaşdırılması və əməliyyatdan sonrakı müşahidə də bu prosesin hissələridir.

Cərrahiyyənin ümumi cərrahiyyə, ürək-damar cərrahiyyəsi, neyrocərrahiyyə, uşaq cərrahiyyəsi və digər ixtisaslaşmış istiqamətləri mövcuddur.

Təcili tibbi yardımda həkim

Təcili tibbi yardım həkimləri qəfil yaranmış və sürətli tibbi qiymətləndirmə tələb edən vəziyyətlərlə işləyirlər.

Ağır travma, tənəffüs çətinliyi, huşun pozulması, insult və infarkt əlamətləri, ciddi qanaxma və digər təxirəsalınmaz hallar sürətli tibbi müdaxilə tələb edə bilər.

Belə vəziyyətlərdə əsas məqsədlərdən biri pasiyentin həyati funksiyalarının qiymətləndirilməsi, təhlükəli vəziyyətlərin vaxtında müəyyənləşdirilməsi və zəruri yardımın gecikdirilmədən təşkil edilməsidir.

Həkim və tibb bacısı və ya qardaşı

Həkimlə tibb bacısı və ya tibb qardaşı eyni səhiyyə komandasının üzvləri olsa da, onların peşə hazırlığı və səlahiyyətləri fərqlidir.

Həkim tibbi diaqnostika, müalicə planının müəyyənləşdirilməsi və öz ixtisası çərçivəsində digər tibbi qərarların qəbul edilməsində fəaliyyət göstərir.

Tibb bacısı və qardaşı isə pasiyentə qulluq, müşahidə, müəyyən tibbi prosedurların həyata keçirilməsi, həkim təyinatlarının icrası və sağlamlıq maarifləndirilməsi kimi istiqamətlərdə çalışır.

Effektiv tibbi xidmət bu və digər səhiyyə mütəxəssisləri arasında düzgün əməkdaşlıq tələb edir.

Həkim və pasiyent münasibəti

Həkim-pasiyent münasibətində qarşılıqlı ünsiyyət mühüm əhəmiyyət daşıyır. Pasiyentin şikayətlərini aydın şəkildə bildirməsi, həkimin isə diaqnostika və müalicə prosesini başa düşülən dildə izah etməsi düzgün qərarların qəbuluna kömək edir.

Tibbi etikada pasiyentin ləyaqətinə və məxfiliyinə hörmət əsas prinsiplər sırasındadır.

Müalicə və tibbi müdaxilə barədə qərarlarda məlumatlandırılmış razılıq da mühüm anlayışdır. Pasiyentə nəzərdə tutulan müdaxilə, onun məqsədi, əhəmiyyətli riskləri və mümkün alternativləri haqqında uyğun məlumat verilməsi qərarın şüurlu şəkildə qəbul edilməsinə xidmət edir.

Həkim təhsili

Həkimlik uzunmüddətli nəzəri və praktiki hazırlıq tələb edən peşədir. Təhsil prosesində anatomiya, fiziologiya, biokimya, patologiya, farmakologiya və digər fundamental tibbi fənlərlə yanaşı klinik fənlər öyrənilir.

Tibbi təhsilin sonrakı mərhələlərində tələbələr xəstəxana və digər səhiyyə müəssisələrində klinik hazırlıq keçirlər.

Müəyyən tibb sahəsi üzrə ixtisaslaşmaq istəyən məzunlar müvafiq diplomdansonrakı hazırlıq və rezidentura mərhələsindən keçə bilərlər. Konkret təhsil və peşə tələbləri ölkənin səhiyyə və təhsil sistemindən asılı olaraq dəyişir.

Həkimin səhiyyədə rolu

Həkim xəstəliyin müalicəsi ilə yanaşı onun qarşısının alınmasında və erkən aşkarlanmasında mühüm rol oynayır. Profilaktik müayinələr, peyvəndlə bağlı tibbi məsləhət, xroniki xəstəliklərin izlənməsi və risk amillərinin qiymətləndirilməsi bu fəaliyyətə daxildir.

Müasir tibbdə qərarların mümkün qədər etibarlı elmi sübutlara, klinik təcrübəyə və konkret pasiyentin xüsusiyyətlərinə əsaslanması vacibdir.

Buna görə həkimlik yalnız əldə edilmiş tibbi biliklərin tətbiqi deyil, həm də davamlı professional inkişaf tələb edən səhiyyə peşəsidir.