Metro

Metro böyük şəhərlərdə sərnişinlərin kütləvi daşınması üçün yaradılan relsli ictimai nəqliyyat sistemidir. Metro xətləri əsasən şəhərin müxtəlif rayonlarını və mühüm nəqliyyat qovşaqlarını birləşdirir. Xətlərin böyük hissəsi yeraltında yerləşə bilsə də, metro sistemlərinin yerüstü və estakada üzərində olan hissələri də mövcuddur. Azərbaycanda metro nəqliyyatı Bakı şəhərində fəaliyyət göstərir və onun istismarını “Bakı Metropoliteni” QSC həyata keçirir.

Bakıda metronun yaranması

Bakı metrosunun tarixi XX əsrin ikinci yarısından başlayır. Bakı Metropoliteninin rəsmi məlumatına əsasən, metropoliten 6 noyabr 1967-ci ildə istifadəyə verilib.

İlk mərhələdə “Bakı Soveti” — indiki “İçərişəhər” stansiyasından “Nəriman Nərimanov” stansiyasına qədər olan sahə və “28 Aprel” — indiki “28 May” stansiyasından “Şah İsmayıl Xətai” stansiyasına qədər olan xətt istifadəyə verilib.

Beləliklə, Bakı keçmiş SSRİ-də Moskva, Leninqrad, Kiyev və Tbilisidən sonra metro nəqliyyatına malik beşinci şəhər olub.

Bakı Metropoliteni

Bakı Metropoliteni paytaxtın ictimai nəqliyyat sisteminin əsas hissələrindən biridir. Metro şəhərin müxtəlif əraziləri arasında böyük həcmdə sərnişin daşınmasını təmin edir və avtobus, dəmir yolu və digər nəqliyyat vasitələri ilə birlikdə şəhər mobilliyində mühüm rol oynayır.

Metronun infrastrukturu stansiyalar, tunellər, dəmir yolu xətləri, elektrik təchizatı, siqnalizasiya və rabitə sistemləri, eskalatorlar, depolar və digər texniki obyektlərdən ibarətdir.

Metro xətləri

Metro şəbəkəsi bir və ya bir neçə xətdən ibarət ola bilər. Xətlər üzərində stansiyalar yerləşir, müəyyən stansiyalarda isə sərnişinlərin başqa istiqamətə keçməsi üçün əlaqə yaradılır.

Bakı metrosunda xətlərin fərqləndirilməsi üçün rənglərdən istifadə olunur. Mövcud şəbəkənin quruluşu və gələcək inkişaf layihələri zamanla dəyişə bildiyindən xətlərin və tikilməkdə olan sahələrin aktual vəziyyəti “Bakı Metropoliteni” QSC-nin rəsmi məlumatları əsasında yoxlanılmalıdır.

Metro stansiyası

Metro stansiyası sərnişinlərin qatara minib-düşməsi üçün nəzərdə tutulmuş nəqliyyat obyektidir. Stansiyanın quruluşuna platforma, vestibül, giriş və çıxışlar, keçidlər və müxtəlif texniki sahələr daxil ola bilər.

Stansiyanın layihəsindən asılı olaraq sərnişinlərin platformaya çatması üçün pilləkən, eskalator və digər vasitələrdən istifadə edilə bilər.

Bütün metro stansiyalarının eyni konstruksiyada olduğunu düşünmək düzgün deyil. Onların dərinliyi, platforma quruluşu, giriş-çıxış sistemi və memarlığı fərqlənə bilər.

Metro qatarları

Metro qatarları şəhərdaxili relsli sərnişindaşıma üçün nəzərdə tutulmuş elektrik hərəkət tərkibidir. Qatarlar müəyyən edilmiş xətlər və hərəkət qrafiki üzrə stansiyalar arasında hərəkət edir.

Metro qatarının konstruksiyası şəhərlərarası sərnişin qatarından fərqlənir. Metroda qısa məsafələrdə çoxsaylı sərnişinlərin sürətli minib-düşməsi mühüm olduğundan vaqonların və qapıların quruluşu buna uyğun layihələndirilir.

Metro tunelləri

Yeraltı metro sahələrində stansiyalar bir-biri ilə tunellər vasitəsilə əlaqələndirilir. Tunellərdə qatarların hərəkəti üçün rels yolu ilə yanaşı müxtəlif mühəndis və texniki sistemlər yerləşdirilir.

Tunellərin konstruksiyası, ölçüləri və tikinti üsulu geoloji şəraitdən, xəttin dərinliyindən və layihənin texniki xüsusiyyətlərindən asılıdır.

Metro tunelləri sərnişinlərin adi hərəkəti üçün nəzərdə tutulmuş ictimai sahələr deyil və onlara giriş təhlükəsizlik və istismar qaydaları ilə məhdudlaşdırılır.

Yeraltı və yerüstü metro

“Metro” sözü çox vaxt yeraltı nəqliyyatla eyniləşdirilir, lakin metro xəttinin bütün hissələrinin mütləq yeraltında yerləşməsi tələb olunmur.

Dünyanın müxtəlif metro sistemlərində yeraltı tunellərlə yanaşı yer səviyyəsində və estakadalarda yerləşən sahələr mövcuddur. Buna görə metronu yalnız “yeraltı qatar” kimi təsvir etmək tam dəqiq deyil.

Metro və dəmir yolu

Metro və adi dəmir yolu relsli nəqliyyat sistemləri olsa da, onların istifadə məqsədi və istismar xüsusiyyətləri fərqlənir.

Metro əsasən şəhər daxilində intensiv sərnişindaşıma üçün yaradılır və stansiyalar arasındakı məsafələr nisbətən qısa ola bilər. Magistral dəmir yolu isə şəhərlərarası və beynəlxalq sərnişin, eləcə də yük daşımalarında istifadə edilə bilər.

Bu səbəbdən metro qatarı ilə adi sərnişin qatarını eyni nəqliyyat vasitəsi kimi qiymətləndirmək düzgün deyil.

Metro və eskalator

Dərin yerləşən metro stansiyalarında eskalatorlar sərnişinlərin vestibül və platforma səviyyələri arasında hərəkətini təmin edən mühüm avadanlıqlardan biridir.

Eskalator metro sisteminin özündən ayrıca mexaniki-elektrik qurğu olsa da, stansiyanın sərnişin infrastrukturu daxilində fəaliyyət göstərir.

Stansiyanın quruluşundan asılı olaraq eskalatorlarla yanaşı adi pilləkənlər və digər hərəkət vasitələri də istifadə edilə bilər.

Metroda sərnişin təhlükəsizliyi

Metro böyük sərnişin axınının olduğu nəqliyyat sistemi olduğundan təhlükəsizlik qaydalarına riayət mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Sərnişinlər platformada müəyyən edilmiş təhlükəsiz sahədə dayanmalı, rels yoluna düşməməli, qatarın qapıları bağlanarkən vaqona daxil olmağa çalışmamalı və stansiyada olan xəbərdarlıq nişanları ilə əməkdaşların göstərişlərinə əməl etməlidirlər.

Konkret istifadə və təhlükəsizlik qaydaları müvafiq metro operatorunun qüvvədə olan rəsmi qaydaları ilə müəyyən edilir.

Metro xəritəsi

Metro xəritəsi sərnişinlərə xətləri, stansiyaları və keçid imkanlarını anlamağa kömək edən sxematik təsvir vasitəsidir.

Belə xəritə coğrafi xəritənin tam surəti olmaya bilər. Əsas məqsəd stansiyalar arasındakı əlaqəni və sərnişinin hansı istiqamətdə hərəkət etməli olduğunu aydın göstərməkdir.

Bakı metrosunun şəbəkəsi inkişaf etdikcə xəritədə yeni stansiya və xətlərə uyğun dəyişikliklər edilə bilər. Buna görə aktual səfərin planlaşdırılması üçün qüvvədə olan rəsmi metro xəritəsindən istifadə edilməlidir.

Metronun şəhər həyatında rolu

Metro böyük şəhərlərdə yüksək sərnişin axınının daşınmasına imkan verən ictimai nəqliyyat növlərindən biridir. Ayrılmış rels infrastrukturu üzərində fəaliyyət göstərməsi onu avtomobil yollarındakı adi nəqliyyat axınından böyük ölçüdə ayırır.

Bakıda metro yaşayış və iş ərazilərinin, şəhər mərkəzinin və müxtəlif nəqliyyat qovşaqlarının əlaqələndirilməsində mühüm rol oynayır.